44

Экономикалық сауатсыздық сауда соғысын туғыза ма?

НЬЮ-ЙОРК – АҚШ президенті Дональд Трамптың билікке келгеніне 100 күн болғанда ол да, оның сауда жөніндегі хатшысы Уилбрус Росс та экономика факультетінің бірінші курсында оқитын студент жібермеуге тырысатын қателікке бой алдырып жатыр. Олар шын мәнінде қорлардың азаюынан болған Американың ағымдағы шот дефициті (немесе сауда дефициті) ағымдағы шот профициті бар Германия мен Қытайдың әділетсіз сауда саясатының кесірі деп санайды. Олардың экономикалық білімсіздігі үлкен апатқа апарады. 

Тауарларды, қызметтерді, таза кіріс коэффициентін, және шетелдерден келетін трансферттік төлемдерді есептейтін ағымдағы шот сальдосы ішкі инвестицияны алып тастағандағы ұлттық жинақ қорына тең. Бұл теория емес. Бұл – жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) мен жалпы ұлттық кіріс (ЖҰК) арасындағы статистикалық сәйкессіздікті қоспағандағы көрсеткіш. Сен либерал әлде консерватор, популист әлде жалпы пікірді қолдаушы, кейнсишіл әлде ұсынысты көбейтуді жақтайтын адам болсаң да, барлығына бірдей ақиқат – осы. Тіпті Трамп пен оның барлық шешімдері де мұны өзгерте алмайды. Ал қазір ол Американың өз ішіндегі жинақ қорының теңсіздігін дәлелдейтін дефициттің кесірінен сауда соғысын ашамын деп қорқытып отыр.

Инвестиция ұлттық жинақ қорынан асып кетсе, ағымдағы шот дефициті пайда болады, ал инвестиция қордан аз болса, онда профицит қалыптастады. Ағымдағы шоты бірқалыпты елде инвестиция көлемі артса, жинақ қоры азайса, не осы екеуі қатар болса, дефицит қалыптасады.

Айталық, АҚШ протекционистік саясат ұстанатын бір елмен сауда жасасты делік. Егер бұл елдер сауда режимдерін либералдандырса, олар АҚШ тауарларын көбірек импорттай бастайды, ал бұл өз өндірісімен бәсеке туғызады. Импортпен бәсекелес сектордың ауқымы кішірейіп, жұмысшы мен капитал экспорт секторына көбірек ойысады. Экспорт ұлғайған сайын сырттан келетін валюта да ұлғайып, қымбаттаған импорттық тауарларды сатып алады.