44

Van Brexit naar Regrexit

LONDEN – Voordat het Britse volk ervoor stemde de Europese Unie te verlaten was het grootste probleem waar Europa worstelde de vluchtelingencrisis. Deze speelde in het tot stand brengen van het fiasco dat Brexit heet dan ook een cruciale rol.

De stem voor een Brexit kwam als een grote schok; de ochtend na het referendum leek desintegratie van de Europese Unie praktisch onvermijdelijk. Gistende crises in andere landen, vooral Italië, maakten het vooruitzicht op het overleven van de EU nog onzekerder.

Erdogan

Whither Turkey?

Sinan Ülgen engages the views of Carl Bildt, Dani Rodrik, Marietje Schaake, and others on the future of one of the world’s most strategically important countries in the aftermath of July’s failed coup.

Maar nu de eerste schrik van het Britse referendum wegebt gebeurt er iets onverwachts; de tragedie lijkt niet langer een fait accompli te zijn. Veel Britse stemmers hebben in enige mate ‘spijt van hun aankoop’ nu het hypothetische waarheid wordt. Het Britse pond is in elkaar gezakt, een volgend Schots referendum is zeer reëel geworden, en de voormalige leiders van de ‘Leave’ campagne zijn in een eigenaardige spiraal van moorddadige zelfdestructie terecht gekomen, waarbij een deel van hun achterban de grimmige toekomst die zowel het land als hun persoonlijk te wachten staat begint te ontwaren. Een teken van de verschuiving in de publieke opinie is de campagne, die tot nu toe door vier miljoen mensen gesteund wordt, om een petitie aan het parlement aan te bieden voor een tweede referendum.

Waar Brexit een negatieve verrassing was, is de spontane reactie erop positief. Mensen uit beide kampen, en nog belangrijker zij die niet eens zijn gaan stemmen (vooral mensen onder 35), zijn opgestaan. Dit is precies de betrokkenheid van onderaf die EU nooit heeft weten te genereren.

De onrust na het referendum heeft voor mensen in Groot-Brittannië duidelijk gemaakt wat ze kunnen verliezen als ze de EU verlaten. Als dit sentiment naar de rest van Europa overslaat zou wat de onvermijdelijke desintegratie van de EU leek in plaats daarvan een positief momentum kunnen betekenen voor een sterker en beter Europa.

Dit proces zou in Groot-Brittannië kunnen beginnen. De uitslag van het referendum kan niet teruggedraaid worden maar een campagne om handtekeningen te verzamelen zou het politieke landschap kunnen veranderen door een hervonden enthousiasme voor de EU bloot te leggen. Deze benadering zou dan in de rest van de Europese Unie overgenomen kunnen worden, en zo een beweging in gang kunnen zetten om de EU te redden door deze diepgaand te herstructureren. Ik ben er van overtuigd dat al naargelang de consequenties van een Brexit zich de komende maanden ontvouwen, steeds meer mensen bereid zijn deze beweging te volgen.

Wat de EU niet moet doen is de Britse stemmer bestraffen terwijl ze hun terechte zorgen over de tekortkomingen van de Unie negeren. Europese leiders moeten hun eigen fouten erkennen en het democratische tekort in de huidige institutionele regelingen onder ogen zien. In plaats van de Brexit te behandelen als een boedelscheiding zouden ze de kans moeten pakken de EU opnieuw uit te vinden – en deze tot het soort club omvormen waar Groot-Brittannië en anderen die risico lopen te vertrekken bij willen horen.

Wanneer vervreemd geraakte stemmers in Frankrijk, Duitsland, Italië, Polen en elders inzien dat de EU hun leven verbetert zal er EU sterker uitkomen als voorheen. Wanneer ze dit echter niet in zullen zien zal deze sneller uiteenvallen dan hun leiders en burgers momenteel beseffen.

Het volgende pijnpunt is Italië, dat met een bankencrisis te maken heeft en in oktober een referendum te wachten staat. Premier Matteo Renzi zit in een ‘Catch-22’-situatie: als hij de bankencrisis niet op tijd kan oplossen, zal hij het referendum verliezen. Dat de Vijfsterrenbeweging, een bondgenoot van de pro-Brexit UK Independence Party in het Europese Parlement, aan de macht kunnen brengen. Om een oplossing te vinden heeft Renzi de assistentie nodig van de Europese autoriteiten, maar deze zijn te langzaam en niet flexibel.

De Europese leiders moeten inzien dat de EU op het punt van instorten staat. In plaats van de ander de schuld te geven, moeten ze de rijen sluiten en buitengewone maatregelen nemen.

Ten eerste moet er een duidelijke scheiding worden aangebracht tussen lidmaatschap van de EU en van de eurozone. De landen die zo gelukkig zijn geen lid van de eurozone te zijn mogen niet gediscrimineerd worden. Als de eurozone dieper wil integreren, zoals zou moeten, heeft deze zijn eigen schatkist en budget nodig om te dienen als financiële autoriteit naast de monetaire autoriteit, de Europese Centrale Bank.

Ten tweede zou de EU van zijn uitmuntende en grotendeels ongebruikte krediet gebruik moeten maken. Het zou onverantwoordelijk van de Europese leiders zijn wanneer ze de leencapaciteit van de EU niet in zouden zetten op een moment dat het voorbestaan van de unie op het spel staat.

Ten derde moet de EU zijn defensie versterken om zichzelf tegen zijn externe vijanden te beschermen, die proberen voordeel te halen uit zijn huidige zwakte. De troefkaart van de EU is Oekraïne, wiens burgers bereid zijn te sterven om hun land te verdedigen. Door zichzelf te verdedigen verdedigen ze ook de EU – iets dat tegenwoordig zeldzaam is in Europa. Oekraïne heeft het geluk een nieuwe regering te hebben die meer vastbesloten is en meer kans heeft de hervormingen door te voeren waar zowel zijn burgers als supporters van buiten zo om staan te springen. Maar de EU en zijn lidstaten geven Oekraïne niet de steun die het verdient (de VS doet dit veel meer).

Ten vierde moeten de EU-plannen voor de vluchtelingencrisis drastisch herzien worden. Ze zitten vol met misaannames en inconsistenties die ze ineffectief laten. Ze zijn schandalig ondergefinancierd, en maken gebruik van dwangmaatregelen die weerstand oproepen. Ik ben op deze problemen elders al in detail ingegaan.

Wanneer de EU langs deze richtlijnen vooruitgang weet te boeken zal het een organisatie worden waar mensen bij willen horen. Op dat moment zal het herzien van verdragen – en verdere integratie – opnieuw mogelijk worden.

Support Project Syndicate’s mission

Project Syndicate needs your help to provide readers everywhere equal access to the ideas and debates shaping their lives.

Learn more

Wanneer de Europese leiders er niet in slagen in actie te komen zullen zij die de EU willen redden om deze opnieuw uit te vinden het voorbeeld van de jonge activisten in Groot-Brittannië moeten volgen. Meer dan ooit tevoren moeten de verdedigers van de EU manieren vinden om hun invloed gevoeld te laten worden.

Vertaling Melle Trap