Oil well grandriver/Getty Images

De veranderende geopolitiek van energie

TOKYO – In 2008, toen de Nationale Intelligence Council (NIC) van de VS het rapport Global Trends 2025 uitbracht, was één van de centrale voorspellingen een grotere concurrentie om energie. De Chinese vraag was aan het stijgen en niet-OPEC bronnen zoals de Noordzee waren uitgeput. Na twintig jaar van lage en relatief stabiele prijzen waren de olieprijzen in 2006 tot meer dan 100 dollar per vat opgelopen. Veel experts spraken van ‘peak oil’ – het idee dat de reserves ‘over hun hoogtepunt waren’ – en anticipeerden dat de productie geconcentreerd zou worden in het goedkope maar instabiele Midden-Oosten, en zelfs van Saudi-Arabië werd gedacht dat het geheel was ontgonnen en dat er waarschijnlijk geen grote olievelden meer gevonden zouden worden.

The Year Ahead 2018

The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

Order now

De VS werd gezien als steeds afhankelijker van energie-import, en dit werd samen met de stijgende prijzen beschouwd als een grote beperking van de Amerikaanse geopolitieke invloed. De macht was naar de producenten verlegd.

De analisten van de NIC negeerden de mogelijkheid van een technologische verrassing ondertussen niet, maar ze concentreerden zich op de verkeerde technologie. Door het potentieel van hernieuwbare energie zoals zonne- en windenergie en waterkracht te benadrukken misten ze het hoofdprogramma.

De echte technologische doorbraak was namelijk de schaliegasrevolutie. Alhoewel horizontaal boren en hydraulisch kraken niet nieuw zijn was de baanbrekende toepassing op schaliegesteente dit wel. In 2015 kwam meer dan de helft van al het aardgas geproduceerd in de VS uit schalie.

De schaliehausse heeft de VS van energie-importeur tot -exporteur gemaakt. Het Energy Department van de VS schat dat het land over 25 biljoen kubieke meter technisch winbaar schaliegas beschikt, dat wanneer gecombineerd met andere olie- en gasbronnen tweehonderd jaar mee zou kunnen gaan. Het Internationale Energie Agentschap verwacht nu dat Noord-Amerika in de jaren 2020 zelfvoorzienend qua energie zal zijn. Faciliteiten die zijn gebouwd om importen van liquefied natural gas (LNG) te verwerken zijn omgebouwd voor de export.

Ook de wereldmarkt is veranderd. Vroeger werd de gasmarkt geografisch beperkt door afhankelijkheid van pijpleidingen. Dat gaf Rusland een goede marktpositie, dat die gebruikte om politieke en economische macht over zijn Europese buren uit te oefenen. LNG heeft nu een bepaalde mate van flexibiliteit aan de gasmarkt toegevoegd en de Russische leverage verminderd. In 2005 importeerden slechts vijftien landen LNG, nu is dat getal verdriedubbeld.

Bovendien maakt de kleinere schaal van schaliemijnen ze veel responsiever qua fluctuaties in de marktprijzen. Het is moeilijk om langjarige investeringen van miljarden dollars in traditionele olie- en gasvelden aan of uit te zetten; maar schaliemijnen zijn kleiner, goedkoper, en makkelijker op te starten en te stoppen wanneer de prijzen veranderen. Dit betekent dat de VS een zogenaamde swing-producent is geworden die in staat is vraag en aanbod in de mondiale koolwaterstofmarkt te balanceren.

Zoals Meghan O’Sullivan van Harvard in haar doordachte nieuwe boek Windfallonderstreept heeft de schalierevolutie meerdere implicaties voor het buitenlands beleid van de VS. Ze  betoogt dat de nieuwe weelde aan energie de Amerikaanse macht vergroot. De productie van schalie-energie zwengelt de economie aan en creëert meer banen. Minder importeren is goed voor de betalingsbalans. Nieuwe belastinginkomsten verminderen de druk op overheidsbudgetten. En goedkopere stroom versterkt de internationale concurrentiepositie, vooral voor energie-intensieve industrieën zoals petrochemie, aluminium, staal, etc.

Er zijn ook binnenlandse politieke effecten. Eén daarvan is psychologisch. Al langere tijd geloven veel mensen in de VS en daarbuiten in de mythe van de Amerikaanse teruggang. Een steeds grotere afhankelijkheid van energie-importen is vaak als bewijs hiervan aangevoerd. De schaliegasrevolutie heeft dat veranderd, en heeft de combinatie van ondernemerschap, eigendomsrechten, en kapitaalmarkten die de onderliggende kracht van het land zijn gedemonstreerd. In die zin heeft de schaliegasrevolutie ook de zachte macht van de VS vergroot.

Sceptici hebben betoogd dat minder afhankelijkheid van energie-importen er voor zal zorgen dat de VS zich afkeert van het Midden-Oosten. Maar dit misinterpreteert de economische  realiteit van energie. Een grote verstoring zoals een oorlog of terroristische aanval die de beweging van olie en gas door de straat van Hormuz stillegt zou de prijzen in Amerika en bij onze bondgenoten in Europa en Japan tot zeer grote hoogten opstuwen. Afgezien daarvan heeft de VS nog veel meer andere belangen in de regio dan alleen olie, waaronder de non-proliferatie van kernwapens, de bescherming van Israël, mensenrechten, en contraterrorisme.

De VS mag dan wel op zijn hoede zijn zichzelf in het Midden-Oosten te overbelasten, maar dat reflecteert de ervaringen met de kostbare invasie van Irak en de algehele onrust van de revoluties van de Arabische lente, eerder dan illusies dat schalie politieke ‘energie-onafhankelijkheid‘ tot gevolg heeft. Het vermogen van Amerika om oliesancties te gebruiken om Iran te dwingen te onderhandelen om zijn programma voor atoomwapens te beëindigen was niet alleen afhankelijk van de Saudische bereidheid om te compenseren voor de Iraanse export van een miljoen vaten per dag, maar ook van de algemene verwachtingen die de schalierevolutie had gecreëerd.

Andere voordelen van schalie-energie voor het buitenlands beleid van de VS omvatten het slinkende vermogen van landen zoals Venezuela om olie te gebruiken om stemmen te kopen bij de VN en in regionale organisaties van kleine Caraïbische staten, en het gereduceerde vermogen van Rusland om zijn buren te chanteren door te dreigen de gastoevoer af te sluiten. Kort samengevat heeft zich een aardverschuiving in de energie-geopolitiek voorgedaan.

Alhoewel niemand de toekomst van de energieprijzen kent, zullen gematigde wereldwijde prijzen aannemelijk een behoorlijke tijd aanhouden. Zowel technologie als politiek zouden deze voorspelling natuurlijk overhoop kunnen gooien. Technologische vooruitgang zou het aanbod kunnen vergroten en de prijzen doen dalen; de politiek zal de aanvoer eerder verstoren en de prijzen doen stijgen.

Maar de verstoringen zullen waarschijnlijk niet zo scherp of langdurig zijn als in het kielzog van de schalierevolutie, wat deze ook tot een geopolitieke revolutie maakt.

Vertaling Melle Trap

http://prosyn.org/LkgyyjJ/nl;
  1. Patrick Kovarik/Getty Images

    The Summit of Climate Hopes

    Presidents, prime ministers, and policymakers gather in Paris today for the One Planet Summit. But with no senior US representative attending, is the 2015 Paris climate agreement still viable?

  2. Trump greets his supporters The Washington Post/Getty Images

    Populist Plutocracy and the Future of America

    • In the first year of his presidency, Donald Trump has consistently sold out the blue-collar, socially conservative whites who brought him to power, while pursuing policies to enrich his fellow plutocrats. 

    • Sooner or later, Trump's core supporters will wake up to this fact, so it is worth asking how far he might go to keep them on his side.
  3. Agents are bidding on at the auction of Leonardo da Vinci's 'Salvator Mundi' Eduardo Munoz Alvarez/Getty Images

    The Man Who Didn’t Save the World

    A Saudi prince has been revealed to be the buyer of Leonardo da Vinci's "Salvator Mundi," for which he spent $450.3 million. Had he given the money to the poor, as the subject of the painting instructed another rich man, he could have restored eyesight to nine million people, or enabled 13 million families to grow 50% more food.

  4.  An inside view of the 'AknRobotics' Anadolu Agency/Getty Images

    Two Myths About Automation

    While many people believe that technological progress and job destruction are accelerating dramatically, there is no evidence of either trend. In reality, total factor productivity, the best summary measure of the pace of technical change, has been stagnating since 2005 in the US and across the advanced-country world.

  5. A student shows a combo pictures of three dictators, Austrian born Hitler, Castro and Stalin with Viktor Orban Attila Kisbenedek/Getty Images

    The Hungarian Government’s Failed Campaign of Lies

    The Hungarian government has released the results of its "national consultation" on what it calls the "Soros Plan" to flood the country with Muslim migrants and refugees. But no such plan exists, only a taxpayer-funded propaganda campaign to help a corrupt administration deflect attention from its failure to fulfill Hungarians’ aspirations.

  6. Project Syndicate

    DEBATE: Should the Eurozone Impose Fiscal Union?

    French President Emmanuel Macron wants European leaders to appoint a eurozone finance minister as a way to ensure the single currency's long-term viability. But would it work, and, more fundamentally, is it necessary?

  7. The Year Ahead 2018

    The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

    Order now