Spencer Platt/Getty Images

Харвидан алған сабақтар

НЬЮ-ЙОРК – Харви дауылы салдарынан 150-180 миллиард доллар шамасында бағаланған зор мүлікке зиян келтірілді. Бірақ Техас жағалауын бір аптадай басып алған дауыл Америка Құрама Штаттарының экономикалық жүйесі мен саясаты туралы терең мәселелерді де қозғады.

Әрине, ең қызығы, ол климат өзгерістерін мойындамай отырған адамдар тұратын штатта дауылдың орын алуы болып тұр, сонымен қатар бұл елдің экономикасы ғаламдық жылынуды тудыртатын қазба отындарына тәуелді екені де бар. Әрине, нақты бір климаттық оқиға атмосферада жылыжай әсерін беретін газдардың көбеюімен тікелей байланысты емес. Бірақ ғалымдар мұндай өсулер тек қалыпты температураны ғана арттырып қоймай, сондай-ақ ауа-райының ауытқуы және Харви дауылы сияқты төтенше оқиғаларға себепші болатынын болжаған. Климаттың өзгеруі туралы үкіметаралық комиссия бірнеше жыл бұрын қорытындылап өткендей: «көптеген экстремалдық мәндердің антропогендік әсерден өзгергені дәлелденген, әсіресе атмосферадағы жылыжай газдарының мөлшерінің артуынан». Астрофизик Адам Франк қысқаша түсіндіріп өтті: «жылудың артуы көбірек ылғалдылықты білдіреді, яғни атмосферада күштірек жауын-шашын болады деген сөз».

Әрине, Хьюстон және Техас жылыжай газдарының жалғыз өздері ғана арттырған жоқ, дегенмен, олар климаттық саясатты күшейтуге белсенді түрде қатыса алар еді. Бірақ, жергілікті және мемлекеттік билік органдары осы аймақта жиі орын алған, мұндай оқиғаларға дайындықты әлдеқайда жақсарта алар еді.

Дауылдан соң және әсіресе жөндеу жұмыстарын қаржыландыру үшін, 2008 жылғы экономикалық дағдарыстан кейін тәрізді, барлық адамдар үкіметке бет бұрады. Тағы да, қызығы, бұл үкімет пен ұжымдық әрекеттер жиі сөгіс алатын елдің бөлігінде екендігі. Американдық банк титандары штатты қысқартатын неолиберальді көзқарасты қолдай отырып, және олардың ең қауіпті, анти-қоғамдық әрекеттерін сотқа тартқан нормаларды жоюмен айналысқанын ұмытып, қиналған кезінде үкіметке қол созды.

Мұндай эпизодтардан сабақ алуға болатын айқын жәйттер бар: нарықтар жалғыз өздері қоғамға қажетті қорғанысты қамтамасыз ете алмайды. Нарықтар жиі орын алатындай, сәтсіздікке ұшырағанда, ұжымдық іс-әрекет міндетті болып табылады.

Және қаржы дағдарыстарымен қатар, климаттың өзгеруінің салдарын жеңілдету үшін профилактикалық ұжымдық әрекеттер қажет. Бұл дегеніміз, ғимараттар мен инфрақұрылымдар төтенше оқиғаларға төтеп беру алатындай етіп салынып, елеулі залалға ең осал аймақтарда орналаспауы керек дегенді білдіреді. Бұл сондай-ақ дауылдардың салдарын азайтуда маңызды рөл атқара алатын экологиялық жүйелерді, әсіресе сулы-батпақты жерлерді сақтап калуды да білдіреді. Бұл Хьюстонда орын алғандай, табиғи апат қауіпті химиялық заттардың ағылуына әкелу тәуекелін жоюды да қамтиды. Сонымен қатар, эвакуацияны қоса алғанда, тиісті төтенше жағдай шаралар жоспары болуы керек.

The World’s Opinion Page

Help support Project Syndicate’s mission

subscribe now

Техастағы және басқа жерлерде басым саяси мәдениетке қарамастан осы нәтижелердің әрқайсысын қамтамасыз ету үшін тиімді мемлекеттік инвестициялар мен қатаң заңдар қажет. Тиісті ережелер болмаса, жеке адамдар мен фирмаларда сақтық шараларын қабылдауға ешқандай ынталандыру болмайды, өйткені олар төтенше оқиғалардың құнын басқаларға жүктейтінін біледі. Жеткілікті мемлекеттік жоспарлаусыз және қоршаған ортаны қорғауды қоса алғанда, бақылаусыз, су тасқыны асқындай түседі. Табиғи апаттарды жоспарлаусыз және тиісті қаржыландырусыз кез-келген қала Хьюстонның дилеммасына тап болуы мүмкін: егер ол эвакуацияға тапсырыс бермесе, көп адам апат болады; бірақ егер ол эвакуацияны жасайтын болса, онда одан кейінгі хаоста көп адам каза болып, ал транспорт тоқырауы адамдарды шығаруына кедергі болады.

Америка мен әлем Дональд Трамп және оның Республикалық партиясы қабылдаған төтенше үкіметке қарсы идеологиясы үшін жоғары баға төлеп жатыр. Әлем төлеп жатыр, себебі АҚШ-тың жалпы жылыжай газ шығарындылары кез-келген басқа елге қарағанда көбірек. Қазірдің өзінде, АҚШ-та жан басына шаққандағы жылыжай газдар шығарындыларының мөлшері бойынша әлем бойынша бірінші кезекте келе жатыр. Бірақ Америка да жоғары құн төлеп жатыр: басқа елдер, тіпті Гаити мен Эквадор секілді кедей дамушы елдер де табиғи апаттарды басқаруды үйренді (үлкен шығындар мен дүлей зілзалалардан кейін болса да).

Нью-Орлеанды қиратқан 2005 жылғы «Катрин дауылы», 2012 жылы Нью-Йорк қаласының көп бөлігінде жұмысты тоқтатып тастаған Сэндиден кейін Техастағы Харвидің  залалы және қазір Флоридаға қауіп төндіріп тұрған Ирманы ескере отырып, АҚШ керекті шараларды жасай алады және жасауға міндетті. АҚШ-та осы күрделі оқиғалар және олардың салдарларын талдауға қажетті ресурстары мен дағдылары бар, сондай-ақ олардың өмірге мен мүлікке қолайсыз әсерін азайтатын нормативтік-құқықтық және инвестициялық бағдарламаларды қалыптастыруға және іске асыруға мүмкіндіктері де жеткілікті.

Америкада өздерінің қысылтаяң саясатынан пайда көретін оң жақтағылардың үкімет туралы бірдей көзқарасы жоқ, және олар әлі екі сөйлеуін тоқтатпаған. Дағдарысқа дейін олар мемлекеттің инвестициялары мен жоспарларына қарсылық көрсетіп, реттеу мен бақылауға дақарсы келді; ал содан кейін олар оңай алдын алуға болатын, өздерінің шығындарын өтеу үшін миллиардтаған долларды талап етіп, алып та жатыр.

Америка Құрама Штаттары мен басқа да елдер Харви сабақтарын шынайы ұғыну үшін табиғаттан тағы да дәлелдерді қажет етпейді деп үміттенейік.

http://prosyn.org/J1jFkES/kk;

Handpicked to read next

  1. Television sets showing a news report on Xi Jinping's speech Anthony Wallace/Getty Images

    Empowering China’s New Miracle Workers

    China’s success in the next five years will depend largely on how well the government manages the tensions underlying its complex agenda. In particular, China’s leaders will need to balance a muscular Communist Party, setting standards and protecting the public interest, with an empowered market, driving the economy into the future.

  2. United States Supreme Court Hisham Ibrahim/Getty Images

    The Sovereignty that Really Matters

    The preference of some countries to isolate themselves within their borders is anachronistic and self-defeating, but it would be a serious mistake for others, fearing contagion, to respond by imposing strict isolation. Even in states that have succumbed to reductionist discourses, much of the population has not.

  3.  The price of Euro and US dollars Daniel Leal Olivas/Getty Images

    Resurrecting Creditor Adjustment

    When the Bretton Woods Agreement was hashed out in 1944, it was agreed that countries with current-account deficits should be able to limit temporarily purchases of goods from countries running surpluses. In the ensuing 73 years, the so-called "scarce-currency clause" has been largely forgotten; but it may be time to bring it back.

  4. Leaders of the Russian Revolution in Red Square Keystone France/Getty Images

    Trump’s Republican Collaborators

    Republican leaders have a choice: they can either continue to collaborate with President Donald Trump, thereby courting disaster, or they can renounce him, finally putting their country’s democracy ahead of loyalty to their party tribe. They are hardly the first politicians to face such a decision.

  5. Angela Merkel, Theresa May and Emmanuel Macron John Thys/Getty Images

    How Money Could Unblock the Brexit Talks

    With talks on the UK's withdrawal from the EU stalled, negotiators should shift to the temporary “transition” Prime Minister Theresa May officially requested last month. Above all, the negotiators should focus immediately on the British budget contributions that will be required to make an orderly transition possible.

  6. Ksenia Sobchak Mladlen Antonov/Getty Images

    Is Vladimir Putin Losing His Grip?

    In recent decades, as President Vladimir Putin has entrenched his authority, Russia has seemed to be moving backward socially and economically. But while the Kremlin knows that it must reverse this trajectory, genuine reform would be incompatible with the kleptocratic character of Putin’s regime.

  7. Right-wing parties hold conference Thomas Lohnes/Getty Images

    Rage Against the Elites

    • With the advantage of hindsight, four recent books bring to bear diverse perspectives on the West’s current populist moment. 
    • Taken together, they help us to understand what that moment is and how it arrived, while reminding us that history is contingent, not inevitable


    Global Bookmark

    Distinguished thinkers review the world’s most important new books on politics, economics, and international affairs.

  8. Treasury Secretary Steven Mnuchin Bill Clark/Getty Images

    Don’t Bank on Bankruptcy for Banks

    As a part of their efforts to roll back the 2010 Dodd-Frank Act, congressional Republicans have approved a measure that would have courts, rather than regulators, oversee megabank bankruptcies. It is now up to the Trump administration to decide if it wants to set the stage for a repeat of the Lehman Brothers collapse in 2008.