A Greenpeace activist holds a placard FABRICE COFFRINI/AFP/Getty Images

Depressie na Davos

DAVOS – Ik woon al sinds 1995 de jaarlijkse conferentie van het Wereld Economisch Forum in Davos, Zwitserland bij, waar de zogenoemde mondiale elite bijeenkomt om wereldproblemen te bespreken. Nooit eerder ben ik zo ontgoocheld vertrokken als dit jaar.

Exclusive insights. Every week. For less than $1.

Learn More

De wereld wordt geplaagd door problemen die vrijwel niet meer te hanteren zijn. De ongelijkheid stijgt enorm, vooral in de geavanceerde economieën. De digitale revolutie brengt ondanks zijn potentieel ernstige gevaren mee voor privacy, veiligheid, banen, en de democratie – uitdagingen die worden verergerd door de groeiende monopoliemacht van een klein aantal Amerikaanse en Chinese datagiganten, waaronder Facebook en Google. Verder vormt klimaatverandering een existentiële bedreiging voor de hele wereldeconomie zoals we die vandaag de dag kennen.

Wat wellicht nog minder hoop geeft dan deze problemen zelf echter is de respons erop. Zeker, CEO’s van over de hele wereld beginnen hier in Davos de meeste toespraken met het benadrukken van het belang van normen en waarden. Hun activiteiten zijn, zo stellen ze, niet slechts gericht op het maximaliseren van de winst van hun aandeelhouders, maar ook op het creëren van een betere toekomst voor hun werknemers, de gemeenschappen waarbinnen ze opereren, en de wereld meer in het algemeen. Sommigen bewijzen zelfs lippendienst aan de gevaren van klimaatverandering en ongelijkheid.

Maar tegen het eind van alle speeches dit jaar was elke illusie over de waarden die Davos motiveren die nog resteerde verdampt. Het gevaar waar deze CEO’s zich het meeste zorgen over leken te maken was de populistische tegenstroom tegen het type mondialisering dat ze hebben vormgegeven – en waarvan ze gigantisch geprofiteerd hebben.

Hert mag geen verrassing heten dat deze economische elites nauwelijks bevatten in welke mate dit systeem grote gedeelten van de Europese en Amerikaanse bevolking heeft laten zitten, waar de meeste gezinsinkomens gestagneerd zijn en het aandeel arbeid in het inkomen substantieel gedaald is. In de VS is de levensverwachting voor het tweede jaar op rij gedaald; onder zij die slechts middelbare school hebben is deze daling al veel langer gaande.

Niet een van de Amerikaanse CEO’s die ik hoorde spreken (of over hoorde spreken) noemde het fanatisme, seksisme, of racisme van Amerikaans president Donald Trump, die zelf bij het evenement aanwezig was. Niemans noemde de onvermoeibare stroom van onwetende uitspraken, regelrechte leugens, en impulsieve acties die de statuur van het Amerikaanse presidentschap – en daarmee die van de VS – in de hele wereld geërodeerd hebben. Niemand noemde het verwerpen van systemen om de waarheid te vast te stellen, en het verwerpen van de waarheid zelf.

Het was zelfs zo dat niet een van deze titanen uit Amerikaanse bedrijfsleven de bezuinigingen van de regering op de wetenschap, die zo belangrijk is voor het versterken van het comparatieve voordeel van de Amerikaanse economie en het ondersteunen van de levenstandaard van de Amerikanen, noemde. Niemand noemde ook de afwijzing van internationale instituties door de regering-Trump, of de aanvallen op de binnenlandse media en het rechtssysteem - die samen optellen tot een aanval op het systeem van checks and balances dat fundament is van de Amerikaanse democratie.

Nee hoor, de CEO’s in Davos kwijlden over de belastingwetgeving die Trump en de republikeinen in het Congres onlangs doordrukten, en die honderden miljarden dollars zal opleveren voor de grote bedrijven en de rijken die ze bezitten en besturen – mensen zoals Trump zelf. Ze zijn onverstoord over het feit dat deze zelfde wetgeving wanneer geheel doorgevoerd zal leiden tot belastingverhogingen voor de meerderheid van de middenklasse – een groep waarvan het geluk de afgelopen 30 jaar alleen maar is afgenomen.

Zelfs in hun benepen materialistische wereld waar groei belangrijker is dan al het andere zou de belastingwetgeving van Trump niet bejubeld moeten worden. Tenslotte verlaagt deze de belastingen op vastgoedspeculatie – een activiteit die nog nooit ergens duurzame welvaart heeft geproduceerd, maar wel overal heeft bijgedragen aan een groeiende ongelijkheid.

Deze wetgeving legt ook belastingen op aan universiteiten als Harvard en Princeton – bronnen van talloze belangrijke ideeën en innovaties – en zal leiden tot lagere publieke uitgaven op lokaal niveau in delen van het land die ooit bloeiden, juist omdat ze publieke investeringen deden in educatie en infrastructuur. De regering-Trump is duidelijk bereid om het overduidelijke feit te negeren dat in de 21e eeuw succes in werkelijkheid juist meer investeringen in onderwijs vergt.

Voor de CEO’s in Davos lijkt het dat belastingverlagingen voor de rijken en hun bedrijven samen met deregulatie het antwoord zijn op de problemen van elk land dat er bestaat. Trickle-down economics zal, zo beweren ze, garanderen dat de gehele bevolking uiteindelijk economisch zal profiteren. En de goedhartigheid van deze CEO’s is blijkbaar alles wat nodig is om te verzekeren dat het milieu beschermd wordt, zelfs zonder relevante regelgeving.

De geschiedenislessen zijn hier echter helder. Trickle-down economics werkt niet. En een van de sleuteloorzaken waarom ons milieu in zo een precaire staat verkeert is dat bedrijven juist niet uit zichzelf aan hun sociale verantwoordelijkheden hebben voldaan. Zonder effectieve regelgeving en een echte prijs op vervuiling is er geen enkele reden om te geloven dat ze zich anders zullen gedragen dan voorheen.

De CEO’s in Davos waren euforisch over de terugkeer van de groei, en over hun oplopende winsten en beloningen. Economen herinnerden ze eraan dat dit soort groei niet duurzaam is en nog nooit inclusief is geweest. Maar dit soort argumenten hebben maar weinig impact in een wereld waar materialisme regeert.

Dus vergeet de platitudes over waarden die CEO’s verkondigen in de eerste paragrafen van hun toespraken. Ze missen wellicht de oprechtheid van het karakter van Michael Douglas in de film Wall Street uit 1987, maar de boodschap is niet veranderd: ‘Greed is good.’ Wat mij zo deprimeert is dat alhoewel deze boodschap zo overduidelijk onjuist is zovelen aan de macht erin geloven.

Vertaling Melle Trap

http://prosyn.org/fEBvndy/nl;

Handpicked to read next