Skip to main content

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated Cookie policy, Privacy policy and Terms & Conditions

maunganidze1_SIMON MAINAAFPGetty Images_african union Simon Maina/AFP/Getty Images

Afrika is de geheime kampioen van het multilateralisme

PRETORIA – De toewijding van de Afrikaanse landen aan het multilateralisme is vaak onopgemerkt gebleven. Maar in een tijd dat de wereld steeds vaker haar rug toekeert aan gedeelde instituties zou dit wel eens kunnen veranderen, waarbij Afrika naar voren kan komen als een stemhebbende – en krachtige – kampioen van het multilateralisme op regionaal, continentaal en mondiaal niveau.

Afrikaanse landen hebben lange tijd de integrale rol van het multilateralisme erkend bij het bevorderen van de ontwikkeling, welvaart en vrede. Dat is de reden dat – afgezien van de steun voor mondiale inspanningen als de Verenigde Naties, de Beweging van Niet-Gebonden Landen, en de G77 – Afrika in 1963 de Organisatie voor Afrikaanse Eenheid (OAE) heeft opgericht. Van de jaren zestig tot de jaren negentig hebben multilaterale initiatieven cruciale steun geboden aan Afrikaanse landen toen zij zich aan het kolonialisme ontworstelden en een einde maakten aan de apartheid.

De opvolger van de OAE, de Afrikaanse Unie (AU), belichaamt de breed gedragen overtuiging dat mondiale samenwerking en regionale integratie continentale imperatieven zijn. De 55 lidstaten tellende organisatie, een pijler van het mondiale multilateralisme, is vooral effectief in de Algemene Vergadering van de VN, waar aantallen cruciaal zijn om moties aangenomen te krijgen.

Op continentaal niveau kent de AU acht regionale lichamen die zuidelijk, centraal, oostelijk, westelijk en noordelijk Afrika bestrijken. Beschouwd als de bouwblokken van een bredere Afrikaanse Economische Gemeenschap faciliteren deze lichamen de coördinatie tussen buurlanden op manieren die de bredere vredes-, veiligheids-, ontwikkelings- en bestuursagenda's van de AU ondersteunen.

Gezien het aanhouden van gewelddadige conflicten in Afrika worden de meeste middelen van de AU gesluisd naar het bevorderen van de continentale vrede en veiligheid. De AU neemt nu het voortouw bij vredesoperaties op het continent (inclusie de operaties die door de VN worden opgezet) en neemt deel aan de meeste politieke onderhandelingen en bemiddelingspogingen.

De AU draagt soms rechtstreeks bij aan dergelijke inspanningen. In Soedan waren onderhandelaars van de AU, onder leiding van de Speciale Gezant Mohamed el Hacen Lebatt uit Mauretanië en de Ethiopische premier Abiy Ahmed, bijvoorbeeld behulpzaam bij het verkrijgen van een overeenkomst over machtsdeling tussen de heersende militaire raad en burgerlijke oppositieleiders.

Subscribe now
ps subscription image no tote bag no discount

Subscribe now

Subscribe today and get unlimited access to OnPoint, the Big Picture, the PS archive of more than 14,000 commentaries, and our annual magazine, for less than $2 a week.

SUBSCRIBE

Maar als het relevant is draagt de AU echter taken over aan regionale lichamen, hoewel zij actieve steun blijft bieden. De Southern African Development Community neemt het voortouw in bemiddelingspogingen inzake conflicten en politieke impasses in de Democratische Republiek Congo, Lesotho en Zimbabwe. Op dezelfde manier zet de Economic Community of West African States de toon bij contra-terrorisme-inspanningen en antwoorden op het gewelddadige extremisme in West-Afrika.

De AU werkt ook hard aan het verdiepen van de economische integratie, vooral door het bevorderen van de intercontinentale handel. Op dit vlak heeft Afrika nog een lange weg te gaan: zoals het er nu voor staat blijft slechts 15% van de exporten van de Afrikaanse landen op het continent (ter vergelijking: Aziatische landen nemen 58% van de Aziatische exporten voor hun rekening, en 67% van de Europese exporten blijft in Europa). Tegen deze achtergrond zijn de plannen om in 2023 een Afrikaanse Monetaire Unie in het leven te roepen op z'n minst zeer ambitieus.

Maar dit betekent niet dat er geen vooruitgang wordt geboekt, of zelfs maar dat het doel van een eenheidsmunt onhaalbaar is. De African Continental Free Trade Agreement (AfCFTA) – die in maart van dit jaar van kracht werd en nu door 54 van de 55 lidstaten van de AU is ondertekend – zou heel goed kunnen leiden tot snelle economische integratie.

Afrika heeft diverse andere multilaterale organisaties opgericht om de conflictresolutie te faciliteren en de samenwerking te bevorderen. Daartoe behoren het Pan-Afrikaans Parlement; de Afrikaanse Ontwikkelingsbank; de Economische, Sociale en Culturele Raad; de Afrikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens en Volkeren; en het Afrikaanse Hof voor de Rechten van de Mens en Volkeren.

Maar ernstige financiële beperkingen belemmeren deze instituties bij de verwezenlijking van hun mandaat. Als gevolg daarvan is Afrika nog steeds zwaar afhankelijk van mondiale multilaterale instituties. De meerderheid van de resoluties van de VN-Veiligheidsraad is gericht op Afrika, waar VN-agentschappen – zoals het Vluchtelingenagentschap van de VN, de Internationale Organisatie voor Migratie, het Kinderfonds van de VN en het Wereldvoedselprogramma – ook een groot deel van hun werk verrichten.

Hoewel zulke inspanningen waardevol zijn, ondersteunen zij een onevenwichtige dynamiek en dragen zij bij aan de perceptie van Afrika als een begunstigde van het mondiale multilateralisme, eerder dan als een actieve deelnemer – laat staan een leider – op dat gebied. Maar niemand begrijpt de Afrikaanse context beter dan de Afrikanen zelf. En gezien hun lange geschiedenis van toewijding aan multilaterale benaderingen lijkt het duidelijk dat Afrikanen een grotere rol moeten spelen bij het richting geven aan internationale initiatieven op het continent en daarbuiten.

Voor een dergelijke verandering is in de eerste en belangrijkste plaats aanhoudende voortgang op het vlak van de Afrikaanse integratie nodig. In economische termen betekent dit het voortbouwen op recente successen als de AfCFTA, om voort te gaan op de weg naar een waarachtige economische en monetaire unie. In politieke termen betekent het de versterking van de AU, ook door het implementeren van de voorgestelde institutionele hervormingen en het garanderen van de duurzame financiering ervan.

Tegelijkertijd moet de structuur van mondiale instituties beter op één lijn worden gebracht met een veranderende geopolitieke context. Afrikaanse leiders roepen al op tot een grotere rol in de VN-Veiligheidsraad. De regels van de Wereldhandelsorganisatie en de quota's van het Internationale Monetaire Fonds moeten ook worden herzien, zodat ze ontwikkelingsregio's niet langer in een nadelige positie doen belanden.

Afrika heeft misschien nog steeds steun van de internationale gemeenschap nodig, maar dit betekent niet dat het continent louter een passieve ontvanger van hulpgelden hoeft te zijn. Mondiale multilaterale instellingen moeten het continent in staat stellen om actief deel te nemen aan het opstellen en implementeren van hun agenda's. Naarmate hervormingen worden geïntroduceerd en de vooruitgang toeneemt, zal de behoefte aan externe steun alleen maar afnemen.

Gebaseerd op een sterk gevoel van gedeelde identiteit en gedreven door gemeenschappelijke belangen, is de Afrikaanse toewijding aan het multilateralisme een kracht om rekening mee te houden – of zou dat op zijn minst kunnen zijn. Nu internationale instellingen onder voortdurende druk staan, is het aanboren van Afrika's potentieel als kampioen van het multilateralisme in ieders belang.

Dit artikel maakt deel uit van een gezamenlijk initiatief van de Körber-Stiftung en de Munich Security Conference over de toekomst van het multilateralisme, de beste praktijken op multilateraal gebied, en regionale perspectieven op de multilaterale samenwerking. Vanaf 19 september zal het volledige project gedownload kunnen worden op www.munich-young-leaders.org.

Vertaling: Menno Grootveld

https://prosyn.org/4Y9eLVmnl;
  1. haass107_JUNG YEON-JEAFP via Getty Images_northkoreanuclearmissile Jung Yeon-Je/AFP via Getty Images

    The Coming Nuclear Crises

    Richard N. Haass

    We are entering a new and dangerous period in which nuclear competition or even use of nuclear weapons could again become the greatest threat to global stability. Less certain is whether today’s leaders are up to meeting this emerging challenge.

    0