102

Wat de Amerikaanse economie van Trump nodig heeft

NEW YORK – De verbazingwekkende overwinning van Donald Trump bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen heeft één ding heel erg duidelijk gemaakt: té veel Amerikanen – vooral blanke mannen – voelen zich in de steek gelaten. En dat is niet alleen maar een gevoel: veel Amerikanen zijn écht in de steek gelaten. Dat kun je evengoed in de data zien als in hun woede. En zoals ik herhaaldelijk heb betoogd: een economisch systeem dat voor grote delen van de bevolking niets “oplevert”, is een mislukt economisch systeem. Wat moet de zojuist gekozen president Trump hieraan gaan doen?

De afgelopen vijfendertig jaar zijn de regels van het Amerikaanse economische systeem herschreven op manieren die een paar mensen aan de top goed van pas komen, terwijl de economie als geheel erdoor geschaad wordt, met name de onderste 80%. De ironie van de overwinning van Trump is dat het de Republikeinse Partij was waar hij nu leiding aan geeft die heeft aangedrongen op extreme mondialisering, en dat die partij tegen de beleidskaders was die het daarmee gepaard gaande trauma zouden hebben verzacht. Maar de geschiedenis doet er beslist toe: China en India zijn nu geïntegreerd in de wereldeconomie. Bovendien is de technologie zó snel vooruitgegaan dat het aantal industriebanen wereldwijd aan het afnemen is.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

De implicatie is dat Trump op geen enkele manier in staat zal zijn een aanzienlijk aantal goedbetaalde industriebanen terug te brengen naar de VS. Hij kan de industrie wel terugbrengen, in de vorm van geautomatiseerde fabrieken, maar die leveren weinig banen op. En hij kan de werkgelegenheid wel terugbrengen, maar die zal bestaan uit slechtbetaalde banen, en niet uit de goedbetaalde banen van de jaren vijftig.

Als Trump serieus is over het aanpakken van de ongelijkheid, zal hij de regels opnieuw moeten herschrijven, op een manier die de hele maatschappij dient, en niet alleen mensen zoals hijzelf.

De eerste opgave is het bevorderen van de investeringen, waardoor op de langere termijn een robuuste groei kan worden hersteld. Specifiek moet Trump de nadruk leggen op de uitgaven aan infrastructuur en onderzoek. Schokkend genoeg voor een land waarvan het economische succes is gebaseerd op technologische innovatie, is het bbp-aandeel van de investeringen in fundamenteel onderzoek vandaag de dag lager dan een halve eeuw geleden.

Een verbeterde infrastructuur zou de rendementen uit particuliere beleggingen kunnen verhogen, die eveneens achterop zijn gebleven. Het verzekeren van betere toegang tot financiering voor kleine en middelgrote bedrijven, waaronder die waar vrouwen aan het hoofd staan, zou de particuliere beleggingen ook bevorderen. Een koolstofbelasting zou een drieledig welvaartseffect genereren: hogere groei als bedrijven zich aanpassen om de hogere kosten van koolstofdioxide-emissies op te vangen; een schoner milieu; en inkomsten die kunnen worden gebruikt ter financiering van de infrastructuur en rechtstreekse inspanningen om de economische kloof in Amerika te verkleinen. Maar gezien Trumps positie als ontkenner van de klimaatverandering is het onwaarschijnlijk dat hij hiermee zijn voordeel zal willen doen (wat de wereld er ook toe zou kunnen brengen tarieven te gaan opleggen aan Amerikaanse producten die worden gemaakt op manieren die de mondiale regels op het gebied van de klimaatverandering schenden).

Er is ook een samenhangende aanpak nodig ter verbetering van de inkomensverdeling in Amerika, één van de slechtste onder de geavanceerde economieën. Hoewel Trump heeft beloofd het minimumloon te zullen verhogen, is het onwaarschijnlijk dat hij andere cruciale veranderingen zal doorvoeren, zoals het versterken van de collectieve onderhandelingsrechten van werknemers, en het indammen van de financialisering en de overdreven honoraria voor CEO's.

De hervorming van het toezicht moet verder gaan dan het beperken van de schade die de financiële sector kan aanrichten, en verzekeren dat de sector de samenleving op eerlijke wijze de samenleving dient.

In april heeft de Raad van Economische Adviseurs van president Barack Obama een overzicht gepubliceerd waaruit toenemende marktconcentratie in vele sectoren blijkt. Dat betekent minder concurrentie en hogere prijzen – een even doeltreffende manier om de reële inkomens te verlagen als het rechtstreeks verlagen van de lonen. De VS moeten deze concentratie van marktmacht aanpakken, inclusief de nieuwste manifestaties daarvan in de zogenoemde deeleconomie.

Het regressieve belastingsysteem van Amerika – dat de ongelijkheid voedt door de rijken (maar niemand anders) te helpen om rijker te worden – moet ook worden hervormd. Een voor de hand liggende doelstelling moet het elimineren van de speciale behandeling van kapitaalwinsten en dividenden zijn. Een andere is het zeker stellen dat bedrijven daadwerkelijk belasting betalen – wellicht door het verlagen van de ondernemingsbelasting voor bedrijven die in Amerika investeren en banen creëren, en het optrekken ervan voor degene die dat niet doen. Omdat Trump iemand is die enorm van dit systeem heeft geprofiteerd zijn zijn beloftes om hervormingen door te voeren die gewone Amerikanen ten goede zullen komen niet geloofwaardig; zoals gebruikelijk bij de Republikeinen zullen vooral de rijken beter worden van de belastingverlagingen.

Trump zal er waarschijnlijk ook niet in slagen de gelijkheid van kansen te vergroten. Het waarborgen van voorschools onderwijs voor iedereen en het opvoeren van de investeringen openbare scholen is van cruciaal belang als de VS willen voorkomen een neo-feodaal land te worden waar voor- en nadelen van de ene generatie op de andere worden overgedragen. Maar Trump heeft zich over dit onderwerp nagenoeg niet uitgelaten.

Voor het herstel van de gedeelde welvaart is beleid nodig dat de toegang uitbreidt tot betaalbare huisvesting en medische zorg, een oude dag met een minimum aan waardigheid garandeert, en voor iedere Amerikaan, ongeacht familierijkdom, een vervolgopleiding mogelijk maakt die recht doet aan zijn of haar capaciteiten en interesses. Maar hoewel ik me kan voorstellen dat Trump, een vastgoedmagnaat, een enorm huisvestingsprogramma zal steunen (waarvan de meeste voordelen immers naar ontwikkelaars zoals hijzelf toevloeien), zou de door hem beloofde intrekking van de Affordable Care Act (Obamacare) miljoenen Amerikanen van een gezondheidszorgverzekering beroven. (Al snel na zijn verkiezing zinspeelde hij er echter op dat hij op dit terrein voorzichtig zal opereren.)

De problemen waarmee hij door ontevreden Amerikanen wordt geconfronteerd – die het gevolg zijn van tientallen jaren van veronachtzaming – zullen niet snel of met conventionele middelen kunnen worden opgelost. Een effectieve strategie zal naar onconventionele oplossingen moeten zoeken, die waarschijnlijk niet op de gunst van Republikeinse zakelijke belangen zullen kunnen rekenen. Individuen zou het bijvoorbeeld kunnen worden toegestaan hun pensioenszekerheid te vergroten door meer geld aan hun sociale zekerheidspremies te besteden, gekoppeld aan een evenredige verhoging van hun pensioenrechten. Een samenhangend gezins- en ziekteverlofbeleid zou de Amerikanen kunnen helpen een minder stressvolle balans tussen werk en leven te bereiken.

Een nieuwe manier van huisvestingsfinanciering zou allen die regelmatig hun belastingen hebben betaald het recht kunnen geven op een starthypotheek van 20%, overeenkomstig hun vermogen om de schuld af te lossen, tegen een rente die iets hoger ligt dan die waartegen de overheid kan lenen en haar eigen schuld kan aflossen. Betalingen zouden via de inkomstenbelasting moeten worden geïnd.

Er is veel veranderd sinds president Ronald Reagan is begonnen de middenklassen uit te hollen, waardoor de voordelen van de groei vooral ten goede zijn gekomen aan degenen aan de top van de maatschappelijke ladder. Het Amerikaanse beleid en de Amerikaanse instituties hebben daar geen gelijke tred mee gehouden. Van de rol van vrouwen in de beroepsbevolking tot de opkomst van het internet en de toenemende culturele diversiteit verschilt het 21e-eeuwse Amerika fundamenteel van het Amerika van de jaren tachtig van de vorige eeuw.

Als Trump degenen écht wil helpen die zijn achtergebleven, moet hij voorbij gaan aan de ideologische strijd van het verleden. De agenda die ik zojuist heb geschetst gaat niet alleen over de economie: hij gaat óók over het koesteren van een dynamische, open en rechtvaardige maatschappij die de belofte van de meest geliefde Amerikaanse waarden vervult. Maar hoewel dit alles op een aantal manieren in de buurt komt van Trumps campagnebeloften, is het daar op andere manieren mee in tegenspraak.

Fake news or real views Learn More

Mijn zeer mistige kristallen bol toont een herschrijven van de regels, maar niet ter correctie van de ernstige vergissingen van de Reagan-revolutie, een mijlpaal op de treurige reis die zo velen het nakijken heeft gegeven. De nieuwe regels zullen de situatie eerder verslechteren, zodat nog méér mensen uit de Amerikaanse droom verstoten zullen worden.

Vertaling: Menno Grootveld