Skip to main content

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated Cookie policy, Privacy policy and Terms & Conditions

kschwab20_GettyImages824852142 Getty Images

Wat voor soort kapitalisme willen we?

GENÈVE – Wat voor soort kapitalisme willen we? Dat zou wel eens de bepalende vraag van onze tijd kunnen zijn. En als we ons economische systeem voor toekomstige generaties overeind willen houden, zullen we die vraag juist moeten beantwoorden.

In algemene termen kunnen we kiezen uit drie modellen. Het eerste is het “aandeelhouderskapitalisme,” dat door de meeste westerse ondernemingen is omarmd, en inhoudt dat het voornaamste doel van een onderneming het maximaliseren van de winst moet zijn. Het tweede is het “staatskapitalisme,” dat de overheid de richting van de economie laat bepalen en in veel ontwikkelingslanden is opgekomen, niet in de laatste plaats in China.

Maar in vergelijking met deze twee opties strekt de derde het meest tot aanbeveling. “Het stakeholderkapitalisme,” een model dat ik een halve eeuw geleden voor het eerst heb voorgesteld, maakt van particuliere bedrijven de trustees van de samenleving, en is duidelijk het beste antwoord op de sociale en ecologische problemen van vandaag de dag.

Het aandeelhouderskapitalisme, momenteel het dominante model, heeft in de jaren zeventig voor het eerst voet aan de grond gekregen in de Verenigde Staten en heeft in de daaropvolgende decennia zijn invloed wereldwijd uitgebreid. De opkomst ervan was niet zonder verdiensten. In zijn hoogtijdagen hebben honderden miljoenen mensen over de hele wereld ervan geprofiteerd, toen bedrijven die op winst uit waren nieuwe markten ontsloten en nieuwe banen creëerden.

Maar dat was niet het hele verhaal. Pleitbezorgers van het aandeelhouderskapitalisme, zoals Milton Friedman en de zogenoemde Chicago School, hadden het feit veronachtzaamd dat een bedrijf met een beursnotering niet alleen een entiteit is die winst moet vergaren, maar ook een sociaal organisme. Samen met de druk vanuit de financiële sector om de kortetermijnresultaten te bevorderen, heeft deze eenzijdige gerichtheid op winstgevendheid ertoe geleid dat het aandeelhouderskapitalisme steeds meer los is komen te staan van de reële economie. Velen beseffen dat deze vorm van kapitalisme niet langer houdbaar is. De vraag is dus: waarom is de houding pas nu gaan veranderen?

Eén voor de hand liggende reden is het “Greta Thunberg”-effect. De jonge Zweedse klimaatactiviste heeft ons eraan herinnerd dat vasthouden aan het huidige economische systeem verraad van toekomstige generaties is, als gevolg van zijn ecologische onhoudbaarheid. Een andere (verwante) reden is dat millennials en Generatie Z niet langer willen werken voor, beleggen in, of kopen van bedrijven die waarden ontberen die verder gaan dan het maximaliseren van de aandeelhouderswaarde. En tenslotte zijn managers en beleggers gaan inzien dat hun eigen succes op de langere termijn nauw verbonden is met dat van hun klanten, werknemers en leveranciers.

Subscribe now
ps subscription image no tote bag no discount

Subscribe now

Subscribe today and get unlimited access to OnPoint, the Big Picture, the PS archive of more than 14,000 commentaries, and our annual magazine, for less than $2 a week.

SUBSCRIBE

Het gevolg is dat het stakeholderskapitalisme snel aan terrein wint. Deze koersverandering heeft veel te lang op zich laten wachten. Ik heb het concept in 1971 voor het eerst beschreven en het World Economic Forum in het leven geroepen om leiders uit bedrijfsleven en politiek te helpen het te implementeren. Twee jaar later hebben de deelnemers aan de jaarvergadering van het Forum het “Manifest van Davos” ondertekend, waarin de voornaamste verantwoordelijkheden van een bedrijf jegens zijn stakeholders staan beschreven.

Nu komen anderen eindelijk ook aan de “stakeholders”-tafel zitten. De US Business Roundtable, Amerika’s meest invloedrijke lobbygroepering van het bedrijfsleven, kondigde dit jaar aan dat zij het stakeholderkapitalisme formeel zou omarmen. En het zogenoemde impact-investeren wordt steeds belangrijker, nu steeds meer beleggers op zoek zijn naar mogelijkheden om ecologische en maatschappelijke voordelen te verbinden aan de financiële resultaten.

We moeten dit moment aangrijpen om ervoor te zorgen dat het stakeholderkapitalisme het nieuwe dominante model blijft. Met dat doel voor ogen lanceert het World Economic Forum een nieuw “Manifest van Davos,” waarin staat dat bedrijven een billijk belastingtarief moeten betalen, geen enkele tolerantie mogen tonen ten aanzien van corruptie, de mensenrechten moeten verdedigen in hun hele mondiale aanbodsketen, en moeten pleiten voor een gelijkwaardig speelveld – met name in de “platformeconomie.”

Maar om de beginselen van het stakeholderkapitalisme overeind te houden zullen bedrijven een nieuw soort boekhouding moeten gaan voeren. Om te beginnen moet een nieuwe maatstaf van “gedeelde waardecreatie” doelstellingen op het gebied van “het milieu, de samenleving en het bestuur” omvatten, als aanvulling op de gebruikelijke financiële maatstaven. Gelukkig is een initiatief om langs deze lijnen een nieuwe standaard te ontwikkelen al onderweg, met steun van de “Grote Vier” boekhoudfirma's en onder leiding van de voorzitter van de International Business Council, CEO Brian Moynihan van Bank of America.

De tweede maatstaf die moet worden aangepast is die van de beloning van de managers. Sinds de jaren zeventig is die beloning enorm gestegen, grotendeels om de besluitvorming van het management op één lijn te brengen met de belangen van de aandeelhouders. In het nieuwe stakeholder-paradigma moeten de salarissen daarentegen op één lijn worden gebracht met de nieuwe maatstaf van gedeelde waardecreatie op de langere termijn.

Tenslotte moeten grote bedrijven begrijpen dat zijzelf belang hebben bij het veiligstellen van onze gemeenschappelijke toekomst. Het is duidelijk dat bedrijven moeten vasthouden aan hun kerncompetenties en aan een ondernemende geest. Maar zij moeten ook met andere stakeholders samenwerken om de toestand van de wereld waarin zij actief zijn te verbeteren. In feite moet deze laatstgenoemde clausule hun ultieme doelstelling zijn.

Is er een andere manier? Het staatskapitalisme, zo zeggen zijn pleitbezorgers, streeft ook een langetermijnvisie na, en heeft recente successen geboekt, met name in Azië. Maar hoewel het staatskapitalisme een goede oplossing kan zijn voor één bepaalde ontwikkelingsfase, zal het ook geleidelijk aan moeten evolueren tot iets wat meer lijkt op een stakeholdermodel, want anders zal het ten prooi vallen aan corruptie van binnenuit.

Leiders uit het bedrijfsleven hebben nu een ongelooflijke kans. Door het stakeholderkapitalisme betekenis te geven, kunnen ze zich voorbij hun wettelijke verplichtingen begeven en hun plicht jegens de samenleving hoog houden. Zij kunnen de wereld dichterbij het verwezenlijken van gedeelde doelstellingen brengen, zoals die worden uiteengezet in het klimaatakkoord van Parijs en de Duurzame Ontwikkelingsagenda van de Verenigde Naties. Als ze werkelijk hun stempel op de wereld willen zetten, is er geen alternatief.

Vertaling: Menno Grootveld

https://prosyn.org/6SqqBVdnl;
  1. op_dervis1_Mikhail SvetlovGetty Images_PutinXiJinpingshakehands Mikhail Svetlov/Getty Images

    Cronies Everywhere

    Kemal Derviş

    Three recent books demonstrate that there are as many differences between crony-capitalist systems as there are similarities. And while deep-seated corruption is usually associated with autocracies like modern-day Russia, democracies have no reason to assume that they are immune.

    7