Skip to main content

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated Cookie policy, Privacy policy and Terms & Conditions

ratti10_FILIPPO MONTEFORTEAFP via Getty Images_floodwatervenice Filippo Monteforte/AFP via Getty Images

We moeten de dood van Venetië een halt toeroepen

VENETIË – Een van de ergste overstromingen in de geschiedenis van Venetië heeft een paar van de beroemdste culturele plekken in de oude stad, zoals de basiliek van San Marco op het Piazza San Marco, onder water gezet. Dit is pas de zesde keer dat de basiliek is overstroomd in twaalfhonderd jaar, maar de vierde keer in de afgelopen twintig jaar, en de tweede keer in nog geen vierhonderd dagen. In dit tempo kan Venetië's fragiele structuur van calli, campi en palazzi, gebouwd op een wegzakkende bodem, binnen een paar decennia verdwenen zijn. Maar hoe zit het met de mensen die deze stad bewonen?

De oude Romeinen gebruikten twee woorden om steden te beschrijven: urbs, dat verwees naar de gebouwen en de infrastructuur, en civitas, oftewel een actieve en betrokken burgerij. Vandaag de dag maakt de wereld zich zorgen over Venetië's doorweekte en beschadigde urbs, die – de eerlijkheid gebiedt het te zeggen – bijzonder kwetsbaar is voor zelfs maar geringe stijgingen van de zeespiegel, zoals die worden teweeggebracht door de klimaatverandering. Maar de wereld is er nauwelijks in geslaagd te onderkennen in welke mate de Venetiaanse civitas aan het verdwijnen is.

De bevolking van Venetië krimpt al tientallen jaren. Vandaag de dag zijn er nog maar een derde zoveel Venetianen als vijftig jaar geleden. Maar die neergang is louter een symptoom van een snel om zich heen grijpende ziekte: de roekeloze promotie van grootschalig toerisme en het gebrek aan investeringen in menselijk kapitaal.

Als de Venetiaanse leiders in de jaren tachtig niet waren begonnen middelen weg te sluizen van het hoger onderwijs en de innovatie, dan had Venetië nu een soort Cambridge aan de Adriatische Zee kunnen zijn. Maar het toerisme werd beschouwd als een veel snellere route naar groei. Dus met behulp van de overheid groeide het aantal bezoekers gestaag: in 2017 ontving de stad van 260.000 inwoners ruim 36 miljoen buitenlandse toeristen.

Toen de Venetianen de horden toeristen gingen ontvluchtten is de civil society van Venetië hard achteruit gegaan en is de politieke verdoving verankerd geraakt. Gemeentelijke leiders geven er de voorkeur aan te klagen over de zwakheden van de stad in plaats van effectieve actie te ondernemen om er iets aan te doen. En de nationale overheid van Italië is er bij voortduring niet in geslaagd haar gezag in de stad constructief aan te wenden. Deze trends hebben bijgedragen aan de ontoereikende ecologische waakzaamheid waardoor de urbs zo kwetsbaar is geworden.

Ja, Venetië is betrokken bij een vloedkeringspoject van €5,5 mrd, genaamd Modulo Sperimentale Elettromeccanico (MOSE). Maar het project, dat in 1984 werd gelanceerd – toen Venetië al aan het wegzakken was – en in 2003 werd geïnaugureerd, had in 2011 klaar moeten zijn. Het blijft onvoltooid. Zelfs als MOSE alsnog wordt voltooid rond de huidige deadline in 2021 zal het, noch enig ander bouwproject, volstaan om Venetië te beschermen. Hoewel investeringen in de infrastructuur overduidelijk van cruciaal belang zijn – vooral met het oog op aanpassingen aan de klimaatverandering – moet Venetië naast de urbs ook de civitas herstellen als het de ondergang wil voorkomen die zo velen voorspellen.

Subscribe now
ps subscription image no tote bag no discount

Subscribe now

Subscribe today and get unlimited access to OnPoint, the Big Picture, the PS archive of more than 14,000 commentaries, and our annual magazine, for less than $2 a week.

SUBSCRIBE

De eerste stap moet de verwijdering zijn van Venetië uit de jurisdictie van de Italiaanse regering, wier consistente falen de ondergang van de stad in recente decennia heeft versneld. Dit is geen bekrompen oproep tot de wederopleving van de Republiek van San Marco. Het is een oproep voor een nieuw soort naar buiten gerichte politieke constructie: een “open stad” die iedereen verwelkomt die zich daar werkelijk als volwaardig burger wil vestigen, niet als deelnemer aan wat de Amerikaanse romanschrijver Don DeLillo de “mars van de domheid” van het toerisme heeft genoemd.

Deze nieuwe, open Serenissima (zoals de middeleeuwse Venetiaanse Republiek werd genoemd) zou zich specifiek inspannen om een capabele en betrokken civitas aan te trekken, die bereid is de urbs te beschermen en te herstellen. Hiertoe zouden innovatoren moeten behoren met geloofwaardige bedrijfsplannen (en financiële steun), technici die de aanpassing aan de klimaatverandering onderzoeken, professionals zoals artsen of advocaten, en studenten die bereid zijn een paar jaar te wijden aan het helpen de prachtige palazzo's in de Venetiaanse lagune te restaureren. Venetië zou zo een testgebied voor een innovatief stedelijk model kunnen worden, gebaseerd op een nieuw sociaal contract dat is afgestemd op wat de Catalaanse socioloog Manuel Castells de mondiale “space of flows” heeft genoemd.

Dit kan een radicaal voorstel lijken, maar er is een precedent. Halverwege de veertiende eeuw was de bevolkingsomvang van Venetië met 60% gekelderd, als gevolg van uitbraken van de pest.  De stad opende zichzelf voor buitenlanders en bood het burgerschap aan iedereen die van plan was voor langere tijd te blijven. Nieuwkomers hoefden alleen maar de belangrijkste kenmerken van de “Venetiaansheid” te omarmen, zoals het verlangen om te werken. Er is geen reden waarom een soortgelijke strategie vandaag de dag niet zou kunnen werken.

Dankzij digitale middelen zou het in feite makkelijker dan ooit zijn om de civiele betrokkenheid te meten, van de tijd die daadwerkelijk in de stad wordt doorgebracht – veel huizen in Venetië zijn in het bezit van mensen die er niet wonen, en worden slechts een paar dagen per jaar gebruikt – tot concrete bijdragen, die een bron van sociale media-trots kunnen worden. Een forse belasting op huizenbezitters die niet in de stad wonen – en over het algemeen extreem rijk zijn – zou ook helpen de locale gemeenschap te ondersteunen.

Nu het zeeniveau stijgt en Venetië steeds verder wegzakt, moet de stad krachtige maatregelen nemen om zijn urbs te herstellen en te beschermen. Maar zulke maatregelen zullen weinig voorstellen zonder een welvarende en betrokken civitas. Om Venetië te redden moeten we eerst de Venetianen redden – in eerste instantie van zichzelf.

Vertaling: Menno Grootveld

https://prosyn.org/IKrox21nl;
  1. op_dervis1_Mikhail SvetlovGetty Images_PutinXiJinpingshakehands Mikhail Svetlov/Getty Images

    Cronies Everywhere

    Kemal Derviş

    Three recent books demonstrate that there are as many differences between crony-capitalist systems as there are similarities. And while deep-seated corruption is usually associated with autocracies like modern-day Russia, democracies have no reason to assume that they are immune.

    7