1

De behandeling van chronische ziekten

MONTREAL – Velen van ons zijn doodsbang voor de gedachte een verlammende beroerte of een fatale hartaanval te kunnen krijgen. Weinigen van ons reageren echter even emotioneel op de dreiging van een chronische ziekte, een vage en elastische term die voornamelijk nuttig is voor het organiseren van gezondheidsdiensten. En toch zijn chronische ziekten een groot sociaal probleem geworden dat om een collectief antwoord vraagt.

Van oudsher verwees de term 'chronische ziekte' naar een aandoening die over een langere periode bleef bestaan. Maar door de toenemende gerichtheid van de medische wereld op specifieke ziekten is de term gaan verwijzen naar een reeks aandoeningen met een open einde, zoals hart- en vaatziekten, kanker en diabetes, en niet naar infectieziekten als tuberculose of malaria, of naar geestesziekten.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

In de 19e eeuw werden chronische ziekten voor een deel als problematisch gezien, omdat de patiënten die eraan leden schaarste ziekenhuisbedden in beslag namen die steeds vaker werden gebruikt voor de behandeling van acute, geneesbare ziekten. Maar chronische ziekten werden al snel een breder volksgezondheidsprobleem, omdat het aantal sterfgevallen als gevolg van kanker, hart- en vaatziekten en diabetes leek te stijgen. In feite weerspiegelde de aanvankelijke toename van het aantal geregistreerde sterfgevallen als gevolg van deze ziekten waarschijnlijk een betere identificatie en diagnosestelling. Het invullen van rapporten over doodsoorzaken is geen exacte wetenschap, en artsen richten zich op oorzaken waarmee zij bekend zijn.

In de loop der tijd is het aantal gevallen van chronische ziekten in de ontwikkelde landen echter vrijwel zeker toegenomen. Naarmate infectieziekten steeds beter onder controle zijn gebracht leven meer mensen steeds langer, zodat ze vatbaarder worden voor chronische ziekten. Als gevolg daarvan nemen chronische ziekten nu een groot deel van de totale inzet van het gezondheidssysteem voor hun rekening.

Ons gemeenschappelijke belang bij het aanpakken van het probleem van chronische ziekten berust niet alleen op epidemiologische statistieken. Het weerspiegelt ook diepe, reeds lang bestaande zorgen over de gevolgen van de beschaving: stedelijke overbevolking, een zittende levensstijl, ongezonde gewoonten als de consumptie van tabak en alcohol, te veel eten en stress. Bovendien zijn we gaan geloven dat de meeste ziekten, inclusief voorheen hopeloze aandoeningen, kunnen worden voorkomen, genezen, verbeterd of gecontroleerd door de wetenschappelijke geneeskunde, en dat zelfs patiënten die daar waarschijnlijk geen baat bij hebben recht hebben op medische zorg.

Nu chronische ziekten een steeds vaker voorkomend sociaal probleem zijn geworden, is daar op twee manieren mee omgegaan. De meest algemene reactie is 'ziekte-specifiek'. De American Cancer Society en de American Heart Association, evenals de op specifieke ziekten gebaseerde onderzoeksinstellingen van de National Institutes of Health, zijn daar goede voorbeelden van.

Een alternatieve benadering is het behandelen van deze ziekten als één enkel, samenhangend probleem. Het vroegste voorbeeld deed zich voor in de Verenigde Staten, waar een nadruk op sociale voorzieningen en gezondheidszorgverzekeringen voor kwetsbare bevolkingsgroepen – ouderen, gehandicapten en de heel armen – tot een doelgerichte inspanning leidde om de chronische ziekten aan te pakken die wijdverbreid waren onder deze groepen. De Europese landen, die zich bezighielden met nationale gezondheidszorgplannen die voorzagen in de behoeften van de gehele bevolking, deden er langer over om tot samenhangende strategieën te komen.

Beide benaderingen hebben geleid tot nieuwe vormen van epidemiologisch toezicht. Sinds de jaren vijftig wordt bijvoorbeeld ook gekeken naar bepaalde risicofactoren, een concept dat is voortgekomen uit discussies over de gezondheidseffecten van tabak en uit onderzoeken naar hart- en vaatziekten met meervoudige mogelijke oorzaken. Sommige risicofactoren – overspannenheid en een hoog cholesterolgehalte, bijvoorbeeld – zijn zelf chronische ziekten geworden, die medische (en soms chirurgische) ingrepen vergen en verder bijdragen aan de stijging van de ziektegevallen.

Een nieuwe visie op de gezondheidszorg, die is voortgekomen uit de Amerikaanse beweging voor een goed geadministreerde zorg, heeft onlangs de relevantie benadrukt van het omarmen van een samenhangende aanpak van de behandeling van deze aandoeningen. Oorspronkelijk bedoeld om de kosten terug te dringen, heeft deze aanpak nu ten doel om toepasselijker zorg te kunnen bieden voor een nieuw tijdperk, waarbij het uitgangspunt is dat de langetermijnzorg voor vele ziekten vormen van medische organisatie vergt die anders zijn dan de vormen die zich op acute zorg richten. Acute zorg en dure ziekenhuisopnamen kunnen worden vermeden door deskundige, op teams gebaseerde steun voor de zelfzorg door de patiënt.

Het meest succesvolle en meest radicale initiatief is het Chronic Care Model dat is ontwikkeld door de Amerikaanse arts Edward Wagner. Minder baanbrekend is het Medical Home Model, eveneens ontwikkeld in de VS, dat ernaar streeft teams van zorgverstrekkers te vormen om betere toegang tot en continuïteit van de zorg te bieden aan patiënten die aan meerdere ziekten lijden.

Fake news or real views Learn More

Enorme gezondheidszorgsystemen veranderen niet makkelijk of snel van koers. Maar inspanningen als bovenstaande vormen, door zich te richten op de noodzaak om toepasselijke en minder dure zorg te bieden voor chronische ziekten, een kleine stap in de juiste richting.

Vertaling: Menno Grootveld