3

Wanneer populisme dodelijk kan zijn

LONDEN – In sommige gemeenschappen, zowel ontwikkeld als onderontwikkeld, is de afgelopen jaren een ongefundeerde scepsis over vaccins opgekomen als één van de grootste belemmeringen voor de wereldwijde vooruitgang van de volksgezondheid. Het is zelfs één van de primaire redenen waarom uitroeibare infectieziekten vandaag de dag nog steeds bestaan.

Zo is de inspanning om polio wereldwijd uit te roeien bijvoorbeeld verstoord in Afghanistan, Pakistan, en Nigeria, waar machtsuitoefening door islamistische militanten heeft geleid tot een steeds grotere weerstand tegen vaccinatiecampagnes. En veel landen met hoge inkomens hebben de afgelopen jaren met uitbraken van mazelen te maken gehad, als gevolg van een angst voor vaccinaties die is begonnen met de publicatie van een frauduleus artikel in het Britse medische tijdschrift The Lancet in 1998.

Meer recent is de scepsis over de veiligheid van vaccins en hun werking groeiende in Zuid-Europa. Volgens een studie uit 2016 staat Griekenland nu in de mondiale top tien van landen met het laagste vertrouwen in de veiligheid van vaccins. En zoals de Griekse minister van Gezondheid Andreas Xanthos heeft onderstreept komen professionals uit de gezondheidszorg steeds meer ouders tegen die angst hebben om hun kinderen te vaccineren.

Overeenkomstig heeft de Italiaanse gezondheidsminister Beatrice Lorenzin recent gewaarschuwd voor een ‘nepnieuws’-campagne, die wordt ondersteund door de Vijfsterrenbeweging uit de oppositie, om ouders te ontmoedigen hun kinderen te vaccineren. Het aandeel Italiaanse tweejarigen dat tegen mazelen is ingeënt ligt nu al onder de 80%, ver beneden de door de Wereldgezondheidsorganisatie geadviseerde grens van 95%. Dus het mag geen verrassing heten dat Italië dit jaar april vijf keer zoveel gevallen van mazelen kende als in april 2016.

In mei stelden Griekenland en Italië in respons op vaccin-scepsis ieder een geheel ander beleid in. In Griekenland heeft Xanthos zich ondanks het feit dat kindervaccinatie sinds 1999 verplicht is (tenzij een kind een gecertificeerde medische aandoening heeft) hard gemaakt voor een keuze-optie voor ouders die hun kinderen niet willen vaccineren.

De centrumlinkse regering van de Italiaanse Democratische Partij heeft in tegenstelling vaccinatie tegen twaalf voorkoombare ziekten voor alle kinderen verplicht gesteld. Onder een nieuwe wet mogen ongevaccineerde kinderen niet naar school en kunnen de ouders van niet gevaccineerde kinderen een boete krijgen voor de absentie van hun kinderen. Volgens Lorenzin is de wet bedoeld om ‘een zeer krachtige boodschap aan het publiek over te brengen’ over het belang van inenting.

Met andere woorden hebben twee linkse regeringen op twee zeer verschillende manieren op dezelfde volksgezondheidskwestie gereageerd. Waar Griekenland van paternalisme naar laissez-faire opgeschoven is, is Italië juist de andere kant op bewogen.

De beslissing van de Griekse door Syriza geleide regering is zeker de vreemdere van de twee, gezien het feit dat Syriza op de meeste andere beleidsgebieden neigt naar robuuste staatsinterventie. In Italië reageert de regering op de anti-vaccinatie-agenda van de Vijfsterrenbeweging, die onderdeel is geworden van zijn bredere campagne tegen de staat, gevestigde politieke partijen, en tegen de ‘experts’ verantwoordelijk voor de financiële crisis van 2008 en de voortdurende economische malaise van de eurozone.

Maar de politiek daargelaten bestaan er overtuigende redenen waarom regeringen vaccinaties voor alle kinderen verplicht zouden moeten stellen in plaats van dit over te laten aan de ouders. Uiteindelijk heeft de staat de verantwoordelijkheid om kwetsbare individuen – in dit geval jonge kinderen – te beschermen tegen voorzienbare schade.

In 1990 tekende Griekenland het VN-Verdrag voor de Rechten van het Kind waarmee het de rechten van alle kinderen erkende op ‘de hoogst haalbare standaard van gezondheid en op faciliteiten voor de behandeling van ziekten en rehabilitatie van de gezondheid.’ Maar door verkeerd geïnformeerde ouders toe te staan af te zien van vaccinaties stelt Griekenland kinderen bloot aan te voorkomen infectieziekten en schendt zo openlijk zijn belofte om te garanderen ‘dat geen enkel kind zijn of haar recht op dit soort gezondheidszorg onthouden wordt.’

Bovendien hebben regeringen een verantwoordelijkheid om publieke goederen te bieden door middel van wetgeving, en ‘kudde-immuniteit’ is zo een goed. Kudde-immuniteit betekent een niveau van vaccinatiedekking dat hoog genoeg is om te voorkomen dat een ziekte zich door de hele gemeenschap verspreidt. Het bereiken van kudde-immuniteit is één van de enige manieren om kwetsbare leden van een gemeenschap te beschermen die niet gevaccineerd kunnen worden omdat ze immuno-gecompromitteerd zijn of simpelweg te oud.

Daarnaast is vaccinatie een cruciaal gereedschap in het gevecht tegen één van de grootste gezondheidsuitdagingen van de 21e eeuw: antimicrobiële resistentie. Door infecties te voorkomen voorkomen vaccins ook het overmatig gebruik van antibiotica, waardoor de ontwikkeling van resistentie tegen medicijnen vertraagd wordt. Breder gezien is het algemeen bekend dat een hoge vaccinatiedekking resulteert in een gezondere populatie en dat gezondere mensen zowel economisch als sociaal meer kunnen bijdragen aan hun gemeenschappen.

Er zijn geen medische of technische obstakels die ons tegenhouden om voorkoombare infectieziekten als mazelen en polio uit te roeien. In plaats daarvan is de grootste horde nu populaire weerstand tegen vaccinatie. Door ouders toe te staan om ongeïnformeerde beslissingen te nemen die niet alleen de gezondheid van hun eigen kinderen maar van de hele gemeenschap betreffen maakt de Syriza-regering het probleem alleen maar groter. Regeringen zouden het publiek moeten onderwijzen om zo de algehele dekking te verbeteren, in plaats van ongefundeerde angsten over de veiligheid van vaccins te valideren.

Geen enkel land kan kudde-immuniteit bereiken – en uiteindelijk voorkoombare infectieziekten geheel uitroeien – wanneer ouders zoals in Griekenland een optie geboden wordt om hun kinderen niet te vaccineren. Maar het werkt ook niet om zoals in Italië simpelweg boetes uit te delen aan niet meewerkende ouders. Uiteindelijk zullen we om infectieziekten te verslaan het geloof in expertise moeten herstellen, en het vertrouwen van gemeenschappen die de afgelopen jaren steeds wantrouwiger tegenover de autoriteiten zijn geworden terug moeten winnen.

Vertaling Melle Trap