3

Het bereiken van compromissen in het Midden-Oosten

CAIRO – Het Midden-Oosten, en vooral de Arabische wereld, ervaren een periode van fundamentele veranderingen en nog veel fundamentelere uitdagingen. Maar het vermogen van de regio om alle problemen waarmee zij wordt geconfronteerd het hoofd te bieden, wordt gecompliceerd door nationale, regionale en internationale onenigheid over welke vorm die veranderingen – zowel in de hele regio als in individuele samenlevingen – moeten aannemen.

De internationale gemeenschap moet ongetwijfeld een centrale rol spelen bij het steunen van sociale en economische hervormingen in de regio, en bij het helpen van regeringen om de wil en de manier te vinden om noodzakelijke veranderingen door te voeren. Maar het is veel belangrijker dat de Arabieren zelf een naar voren gericht perspectief aanvaarden bij het omgaan met de uitdagingen waar zij voor staan, en dat ze hun lot in eigen hand nemen.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

Dit is allemaal duidelijk geworden door de revoltes van de Arabische Lente in 2011. Ook al had de regio al eerder veranderingen ondergaan onder invloed van de demografische ontwikkelingen, waaronder een snelle bevolkingsgroei, verstedelijking, en een grote hoeveelheid werkloze, universitair opgeleide jong-volwassenen, deze eruptie van protest verraste veel landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika totaal. Arabische jongeren waren een grote kracht achter de roep om verandering. Dat gold ook voor nieuwe technologieën die de informatievoorziening vrijer hebben gemaakt en de communicatie onder gewone burgers hebben vergemakkelijkt, door in essentie de monopolies te ontmantelen die veel regeringen hadden op het gebied van kennis en connectiviteit.

Maar de voornaamste redenen voor de ontwrichting kunnen worden ontwaard in het onvermogen van Arabische overheden en samenlevingen om de veranderingen die de regio overspoelden effectief te beheersen, en hun buitensporige afhankelijkheid van buitenlandse machten ter verzekering van hun veiligheid. Veel regeringen, die verkalkt en rigide waren geworden, werden al snel overrompeld door sociale en geopolitieke krachten die zich aan hun controle onttrokken, en zijn niet in staat of bereid gebleken zich aan te passen aan welke trend ook die de status quo in twijfel trok. Dit weerspiegelt tevens het feit dat centrale kenmerken van de binnenlandse en regionale agenda's van veel regeringen niet eens van eigen makelij waren, maar van buiten de regio waren opgelegd.

Om de stap te zetten naar een effectievere, pro-actieve vorm van bestuur moeten de landen van het Midden-Oosten ruimte maken voor échte politiek, en voor burgerlijke initiatieven die de macht herverdelen en samenwerking bevorderen. De regio wordt geconfronteerd met problemen die eenvoudigweg te ingewikkeld en te diepgeworteld zijn om te worden aangepakt met geïsoleerde, top-down-oplossingen. De creativiteit binnen Arabische samenlevingen moet worden aangeboord. Sommige landen zullen economische en sociale steun nodig hebben om de noodzakelijke binnenlandse omstandigheden te creëren, terwijl andere landen actuele geopolitieke kwesties het hoofd zullen moeten bieden.

Neem Tunesië, dat door veel mensen buiten het Midden-Oosten wordt gezien als een van de grootste recente succesverhalen van de regio. Weliswaar hebben de politieke facties in Tunesië het goede voorbeeld gegeven, door dikwijls een compromis met elkaar te sluiten om een levensvatbare bestuursstructuur in het leven te roepen, maar binnenlandse sociale en sektarische grieven vormen nog steeds een belangrijk deel van de Tunesische politiek. De Tunesische regering moet voorzichtig te werk gaan en kan er niet zomaar van uitgaan dat al haar burgers tevreden zullen zijn met de nieuwe arrangementen.

Het scheppen van politieke speelruimte voor nationale, gemeentelijke en zelfs tribale leiders is vooral belangrijk voor de instabielere landen van de regio, die als eerste stap de beschikbaarheid van wapens moeten beperken waarmee het gezag van legitieme overheden kan worden uitgedaagd. Voor de inrichting van een goed-functionerende overheid in Libië zal bijvoorbeeld internationale hulp nodig zijn, inclusief een gezamenlijke interventiemacht, bestaand uit troepen van de Verenigde Naties, de Arabische Liga en de Afrikaanse Unie, evenals een regeling tussen Algerije, Egypte en Tunesië om de grenzen en de toegang over zee te bewaken.

Egypte ondergaat zijn eigen fundamentele sociaal-politieke transformatie. Bij ontstentenis van een cultuur van politieke compromissen was de ineenstorting van het centraal gezag in 2011 niet verrassend. Egypt moet nu een brede, op de grondwet gebaseerde consensus trachten te herstellen over de fundamentele economische en sociale regels van het spel, waarvoor nodig zal zijn dat alle belanghebbenden bij de overheid en in de burgerlijke samenleving een echte bereidheid aan de dag leggen om overeenkomsten te bereiken die rekening houden met de legitieme behoeften van iedereen. Om de zaak vooruit te helpen, moeten de Egyptenaren manieren vinden om nieuwe technologieën in te zetten teneinde alle bevolkingsgroepen bij het debat te betrekken dat dit proces moet vormgeven.

Syrië – dat een echte humanitaire ramp is geworden, zonder uitzicht op een goede afloop – is de zwaarste test voor het vermogen van de regio om compromissen te sluiten en zich te verzoenen. Omdat het conflict zo complex is, zal er geen duidelijke militaire overwinnaar zijn. Zelfs de grote machten die er nu bij betrokken zijn, de Verenigde Staten en Rusland, kunnen de overgang naar de vrede niet op eigen kracht bewerkstelligen.

Uiteraard zullen de VS en Rusland onmisbaar blijken voor het aansturen van de herinrichting van het politieke en militaire landschap, via sancties, militaire macht of de kracht van politieke overtuiging.  Maar iedere levensvatbare en duurzame vrede in Syrië zal de samenwerking van een groot aantal spelers vergen. Specifiek zal er een multidimensionale deal voor nodig zijn, tussen de VS en Rusland, tussen de Golfstaten, met name Saoedi-Arabië en Iran, en tussen de Syrische oppositie en de aanhangers van het regime van president Bashar al-Assad.

De noodzaak van brede samenwerking manifesteert zich in de hele regio, waar de problemen diepgeworteld zijn en derhalve niet kunnen worden opgelost met eenvoudige, snelle noodverbanden. Er zal nooit sprake kunnen zijn van dynamische, vreedzame samenlevingen in het Midden-Oosten als niet alle burgers de verloren gegane kunst van het compromis omarmen en een op consensus gebaseerd proces van natievorming starten. Hiervoor zal ongetwijfeld tijd en geduld nodig zijn, en regeringen zullen hun eigen lot moeten vormgeven en het regionaal avonturisme van sommige Arabische staten moeten afwijzen.

Om de regio te helpen het hoofd te bieden aan de talloze problemen waarvoor zij staat, moet de internationale gemeenschap een drieledige benadering hanteren: in de eerste plaats het versterken van de bestuursinstellingen van de landen van het Midden-Oosten en het op het pad van zelfvoorziening zetten van deze landen; in de tweede plaats het onvoorwaardelijk beloven van het respecteren en in stand houden van het natiestaatsysteem in de regio; en in de derde plaats het lanceren van een gezamenlijke poging om een einde te maken aan het geweld in de regio en het creëren van de juiste omstandigheden om nieuwe politieke processen van de grond te krijgen.

Fake news or real views Learn More

Door bloedvergieten, verdeeldheid en hopeloosheid worden de kiemen voor terrorisme en extremisme gezaaid. Het teweeg brengen van consensus, het sluiten van compromissen en het aangaan van samenwerkingen binnen en tussen de samenlevingen van het Midden-Oosten en Arabië moeten de sleutelbegrippen worden voor het uitbannen van deze destructieve krachten uit onze levens.

Vertaling: Menno Grootveld