1

Steun de vernieuwers van de gezondheidszorg in het mondiale Zuiden

DHAKA – In 2012 luidde de London Declaration on Neglected Tropical Diseases (Londense Verklaring over Veronachtzaamde Tropische Ziekten) een stoutmoedige nieuwe visie in op het gebied van de internationale samenwerking. Netwerken en mondialisering zouden de pogingen in het mondiale Zuiden moeten ondersteunen om de dodelijke ziekten uit te roeien waar de armste gemeenschappen onevenredig zwaar door werden getroffen. De London Declaration – het grootste samenwerkingsverband op het gebied van de openbare gezondheidszorg tot dan toe – heeft geholpen het vertrouwen te bevorderen in de op regels gebaseerde mondiale orde die na de Tweede Wereldoorlog is ontstaan.

Maar dit zwaar bevochten vertrouwen verkeert nu in ernstig gevaar, omdat populistische krachten in de westerse wereld de verplichtingen die hun landen zijn aangegaan op het gebied van de buitenlandse hulp op de korrel nemen. Vooral president Donald Trump heeft forse bezuinigingen aangekondigd op het Amerikaanse budget voor buitenlandse hulp, om economisch gefrustreerde Amerikaanse kiezers te paaien die willen dat hun belastinggeld in eigen land wordt uitgegeven. Wat deze aanpak niet onderkent, is dat de voordelen op de langere termijn van het ondersteunen van medisch onderzoek in het mondiale Zuiden de kortetermijnkosten ruimschoots compenseren.

Als onderzoeker bij het International Centre for Diarrhoeal Disease Research, Bangladesh (Internationaal Centrum voor Onderzoek naar Diarreeziekten in Bangladesh, kortweg icddr,b), ben ik regelmatig nauw betrokken geweest bij lokale inspanningen om leishmaniase (of zandmugziekte, kortweg VL of kala-azar) uit te roeien, één van de ziekten waar de London Declaration betrekking op heeft. Dankzij de royale steun van internationale donoren ben ik in staat geweest op dit terrein baanbrekend onderzoek te verrichten.

In 2006, dankzij onderzoek dat werd gefinancierd door het Speciale Programma voor Onderzoek naar en Training in Tropische Ziekten (TDR) van de Wereldgezondheidsorganisatie, heb ik vastgesteld dat er vrijwel geen initiatieven bestonden om de populaties zandmuggen in de hand te houden op plaatsen waar VL – dat wordt verspreid door één enkele soort zandmug – endemisch was. Dat besef was een wake-up call voor beleidsmakers en leidde tot de initiatie van pogingen om de zandmugpopulaties in het hele land onder controle te brengen.

Jaren later, als onderdeel van een door de UBS Optimus Foundation gefinancierd onderzoek naar methoden om binnenshuis insecten te bestrijden, ontdekte mijn team dat een nieuwe technologie – duurzame wandbekleding, geprepareerd met het insecticide deltamethrin – zandmuggen tot een jaar na het aanbrengen nog wist te doden. We beproeven momenteel andere duurzame insectenbestrijdingsoplossingen, waaronder muurverf die is gemengd met drie verschillende insecticiden.

Dit werk heeft implicaties die zich uitstrekken tot buiten VL – en tot buiten Bangladesh. Het spuiten van insecticiden blijft wereldwijd de meest gebruikte insectenbestrijdingsmethode. Maar in geïsoleerde plattelandsgemeenschappen kunnen de oplossingen die wij onderzoeken robuuster, makkelijker en effectiever zijn, niet alleen tegen zandmuggen, maar ook tegen andere soorten ziektedragende insecten, zoals met het Zika-virus besmette steekmuggen.

Ik heb me ook beziggehouden met onderzoek naar nieuwe manieren van VL-overdracht. Na herstel van hun VL-besmetting ontwikkelen veel patiënten in Bangladesh een aandoening die bekend staat als “maculaire post-kala-azar leishmaniase (PKDL).” Om erachter te komen of PKDL-patiënten als een reservoir voor VL kunnen fungeren – en daardoor ons vermogen kunnen beïnvloeden om de ziekte uit te roeien – hebben mijn team en ik een insectarium ingericht om steriele zandmuggen te kweken.

Ons insectarium – gefinancierd door het Drugs for Neglected Diseases Initiative (Medicijnen voor Veronachtzaamde Ziekten Initiatief) en de Spaanse Stichting voor Internationale Samenwerking – is één van de slechts zeven insectaria van dit type ter wereld (waarvan de meesten zich in de ontwikkelde landen bevinden). Het is een permanent en waardevol instrument voor onderzoek naar vectorcontrole en ziekte-overdracht in Bangladesh,

Het insectarium heeft al belangrijke vooruitgang mogelijk gemaakt. Uit recente pilot-projecten blijkt dat maculaire PKDL kan optreden als besmettingsbron. De resultaten van de tests zijn gepubliceerd in het tijdschrift Clinical Infectious Diseases. We gebruiken het insectarium ook om de resistentie tegen en de ontvankelijkheid voor insecticiden te beproeven bij gevangen zandmuggen – onderzoek dat de optimalisering van zandmugcontrole-strategieën op het hele Indiase subcontinent kan steunen.

Uiteraard is het stellen van een vroege en effectieve diagnose een kernelement van iedere strategie om ziekten uit te roeien. Als het op VL aankomt, zijn standaard-diagnoses afhankelijk van de ontdekking van antilichamen in bloed of urine. Maar omdat antilichamen ook na het herstel van de patiënt in het bloed achterblijven, bepleit deze methode onterecht de behandeling  van gezonde, niet-besmettelijke patiënten. Hoewel een op DNA gebaseerde diagnostische proef nauwkeuriger resultaten biedt, zijn de momenteel gebruikte methoden afhankelijk van dure apparatuur zoals thermocyclers.

Mijn team is dus aan het werk gegaan om een systeem te ontwikkelen om op DNA gebaseerde diagnoses mogelijk te maken in omstandigheden waarin weinig middelen voorhanden zijn. Met gebruikmaking van een isothermische DNA-amplificatiemethode, recombinase polymerase amplification genoemd, hebben we een koude-keten-onafhankelijke methode ontwikkeld voor het ontdekken van VL, die kan worden ingebouwd in een op zonne-energie draaiend “laboratoriumkoffertje” dat kan worden gebruikt in landelijke omstandigheden.

We proberen dat koffertje nu ook geschikt te maken voor andere doeleinden, zodat het ook de diagnose van buiktyfus en tuberculose mogelijk kan maken, waardoor de controle op ziekten in arme plattelandsgemeenschappen verder wordt gerevolutionaliseerd. Met andere woorden: de ontwikkeling van koude-keten-onafhankelijke manieren om ziekten op te sporen heeft, net als de rest van ons onderzoek en onze innovaties, verreikende gevolgen voor de mondiale gezondheidszorg.

Toch staan alle successen die we de afgelopen twee decennia hebben geboekt nu op de tocht. Donoragentschappen, die worden geconfronteerd met teruglopende steun van grote spelers als de VS, kunnen gedwongen worden hun financiering in te trekken van het soort onderzoek dat hier wordt beschreven. Omdat Bangladesh niet in staat is het stokje over te nemen, zullen levensreddende projecten als de onze ineenstorten; de langetermijn-middelen die we hebben ontwikkeld, van het insectarium tot nieuwe diagnostische apparaten, zullen we moeten afstoten; en de armste gemeenschappen van de ontwikkelingslanden zullen hieronder lijden.

Er staat hierbij meer op het spel dan louter generositeit. Hulpdonoren halen belangrijke voordelen binnen dankzij de financiering van wetenschappelijk onderzoek in het mondiale Zuiden, te beginnen met de versterking van het vertrouwen dat ten grondslag ligt aan de fragiele internationale orde waarvan we allemaal afhankelijk zijn. In directere zin kan het steunen van de ontwikkeling van goedkope gezondheidszorginnovaties een cruciale rol spelen bij het terugdringen van de inmiddels kolossale uitgaven aan de gezondheidszorg in ontwikkelde landen als de VS. Die besparingen kunnen op de langere termijn met gemak de kosten compenseren van de steun aan het levensreddende werk van organisaties als icddr,b.

Vertaling: Menno Grootveld