African farmers Majority World/Getty Images

Het veiligstellen van landrechten in Afrika

WASHINGTON, DC – Eerder deze maand waarschuwde de Liberiaanse president en Nobelprijswinnaar Ellen Johnson Sirleaf dat Afrika met armoede en hongersnoden zou blijven kampen totdat de Afrikaanse regeringen kleine boeren van gegarandeerde landrechten zouden voorzien. Zij sprak uit ervaring, zowel op persoonlijk als op politiek niveau.

Sirleaf en haar kleine West-Afrikaanse land zijn perfecte voorbeelden van de zware wissel die niet-gegarandeerde landrechten op individuen, gemeenschappen en landen kunnen trekken. Meningsverschillen over grondeigendom waren een belangrijke drijvende kracht achter de bloedige, veertien jaar durende burgeroorlog in Liberia. En overlappende aanspraken op land blijven tot conflicten aanleiding geven en de buitenlandse investeringen belemmeren. Zelfs de president is niet immuun voor zwakke wetgeving op het gebied van grondbezit; krakers bezetten een stuk grond dat Sirleaf in 1979 had gekocht, en weigerden jarenlang te verkassen.

Soortgelijke verhalen kunnen op het hele continent gehoord worden. Volgens de Wereldbank is ruim 90% van het Afrikaanse platteland ongeregistreerd. Overlappende en conflicterende systemen van grondbeheer zijn de norm, evenals ontoegankelijke, gedateerde, onvolledige, onnauwkeurige of niet-bestaande eigendomsbewijzen. Maar hoewel disfunctionele systemen van grondbeheer de Afrikaanse regeringen ongetwijfeld miljoenen aan buitenlandse investeringen hebben gekost, hebben ze de Afrikaanse boeren het hardst geraakt.

De kleine familieboeren van Afrika – die toch al de last moeten dragen van achteruitgang van de bodem, klimaatverandering en concurrentie om de natuurlijke hulpbronnen, onder druk van de snel toenemende bevolkingsomvang – staan voor een zelfs nog groter bureaucratisch obstakel: zij kunnen niet bewijzen dat het land dat zij hun thuis noemen van hun is. Onzeker of zij hun bedrijf het volgende seizoen ook nog kunnen uitoefenen, wordt de planninghorizon van de boeren steeds korter. In plaats van te investeren in het aanleggen van terrassen, het planten van bomen en het kopen van meststoffen van hoge kwaliteit, proberen de Afrikaanse boeren hun kortetermijnwinsten te maximaliseren. Dit geldt vooral voor vrouwelijke boeren, die nog eens extra worden geconfronteerd met discriminerende wetten en gewoonten ten aanzien van grondgebruik.

Uit onderzoek blijkt dat het onmogelijk is de armoede terug te dringen, de voeding te verbeteren of andere belangrijke ontwikkelingsdoelstellingen te verwezenlijken zonder de landrechten te versterken, vooral voor vrouwen. Gegarandeerde rechten op het land zijn eenvoudigweg een voorwaarde voor ontwikkeling.

In Tanzania verdienen vrouwen met gegarandeerde rechten drie maal meer dan hun landloze tegenhangers. In Nepal is het 33% waarschijnlijker dat kinderen wier moeders gegarandeerde landrechten hebben beter gevoed zullen worden. En in Zambia is het minder waarschijnlijk dat vrouwen, in gebieden waar de landrechten van vrouwen zwak zijn en het percentage hiv-infecties hoog is, investeringen zullen doen om de oogst te verbeteren – zelfs als hun echtgenoten niet hiv-positief zijn. Deze vrouwen verwachten dat zij van hun land zullen worden verdreven als en wanneer zij weduwe worden, en deze verwachting drukt de investeringen in hun boerderijen, waardoor de oogsten en de voeding van hun gezinnen jarenlang onder druk komen te staan.

The World’s Opinion Page

Help support Project Syndicate’s mission

subscribe now

Gezien het feit dat er 400 miljoen vrouwelijke boeren zijn, duiden deze bevindingen op de hoge mondiale kosten – gemeten in termen van productiviteitsverlies en onverwezenlijkt economisch potentieel – van niet-gegarandeerde landrechten voor vrouwen.

In Afrika zijn de tekenen die wijzen op onzekere landrechten letterlijk in het landschap gegraveerd. In sommige gebieden hebben de armzalige registratie en de zwakke administratieve structuren landeigenaren ertoe gedwongen borden in hun velden te zetten of aan hun huizen te bevestigen, waarop aspirant-kopers worden gewaarschuwd dat zij wellicht percelen gaan kopen van mensen die niet de rechtmatige eigenaren zijn. In veel landen is het gewoonweg onmogelijk erachter te komen wie welk eigendom in handen heeft.

Gemeenschappen met een heldere juridische controle op grondbezit slagen er beter in deze hulpbronnen te beheren dan landen waar het toezicht zwak is. Hetzelfde kan van individuen worden gezegd. In Ghana is het 39% waarschijnlijker dat boeren met sterke landrechten bomen zullen gaan planten. In Ethiopië is het 60% waarschijnlijker dat boeren gaan investeren in methoden om bodemerosie te voorkomen als zij gegarandeerde rechten op hun lapjes grond kunnen doen gelden.

Maar hoewel de bewijzen duidelijke taal spreken, blijft bijna één miljard mensen wereldwijd verstoken van gegarandeerde rechten op het land waarvan zij voor hun bestaan afhankelijk zijn. De Cadasta Foundation en de Solid Ground-campagne van Habitat for Humanity hebben onlangs in een nieuw online-onderzoek aangetoond dat deze onzekerheden verreikende gevolgen hebben. Zwakke landrechten kunnen de toegang van boeren tot gewasverzekering beperken, het voor hun kinderen moeilijk maken naar school te gaan, en zelfs bijdragen aan een hoger zelfmoordpercentage.

Momenteel overweegt de Senaat van Liberia wetgeving die de landrechten voor boeren, inclusief vrouwelijke boeren, dramatisch zou versterken. Veel andere landen in Afrika (met name Rwanda en Zambia) en in Azië (inclusief Myanmar en India) hebben hetzelfde gedaan of zijn dat van plan. Deze inspanningen moeten gesteund, uitgebreid en nagevolgd worden.

Toch wachten mensen niet tot hun leiders in actie komen. Innovatieve technologieën bieden al een weg voorwaarts voor gemeenschappen in landen met onwillige of incapabele regeringen. Vooruitgang op het gebied van de GPS-technologie, drones en cloud computing hebben gemeenschappen de instrumenten in handen gegeven om land te documenteren – met of zonder officiële erkenning of steun. Samen met de Cadasta Foundation gebruiken gemeenschappen van Nigeria tot in India mobieltjes om eigendom in kaart te brengen en claims op land met harde bewijzen te steunen, waardoor de positie van de boeren wordt versterkt.

Het streven van Liberia om voorop te lopen in de strijd voor een herziening van de landrechten op het hele continent is welkom; leiders als Sirleaf doorgronden heel goed de problemen die het gevolg zijn van zwakke landrechten. Maar structurele veranderingen zullen tijd kosten. Bij ontstentenis van assertievere overheidsinterventie is het aan gemeenschappen en individuen om conventionele inspanningen op een hoger plan te tillen en de witte plekken op de kaart in te vullen.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/tqv8vFv/nl;

Handpicked to read next

  1. Television sets showing a news report on Xi Jinping's speech Anthony Wallace/Getty Images

    Empowering China’s New Miracle Workers

    China’s success in the next five years will depend largely on how well the government manages the tensions underlying its complex agenda. In particular, China’s leaders will need to balance a muscular Communist Party, setting standards and protecting the public interest, with an empowered market, driving the economy into the future.

  2. United States Supreme Court Hisham Ibrahim/Getty Images

    The Sovereignty that Really Matters

    The preference of some countries to isolate themselves within their borders is anachronistic and self-defeating, but it would be a serious mistake for others, fearing contagion, to respond by imposing strict isolation. Even in states that have succumbed to reductionist discourses, much of the population has not.

  3.  The price of Euro and US dollars Daniel Leal Olivas/Getty Images

    Resurrecting Creditor Adjustment

    When the Bretton Woods Agreement was hashed out in 1944, it was agreed that countries with current-account deficits should be able to limit temporarily purchases of goods from countries running surpluses. In the ensuing 73 years, the so-called "scarce-currency clause" has been largely forgotten; but it may be time to bring it back.

  4. Leaders of the Russian Revolution in Red Square Keystone France/Getty Images

    Trump’s Republican Collaborators

    Republican leaders have a choice: they can either continue to collaborate with President Donald Trump, thereby courting disaster, or they can renounce him, finally putting their country’s democracy ahead of loyalty to their party tribe. They are hardly the first politicians to face such a decision.

  5. Angela Merkel, Theresa May and Emmanuel Macron John Thys/Getty Images

    How Money Could Unblock the Brexit Talks

    With talks on the UK's withdrawal from the EU stalled, negotiators should shift to the temporary “transition” Prime Minister Theresa May officially requested last month. Above all, the negotiators should focus immediately on the British budget contributions that will be required to make an orderly transition possible.

  6. Ksenia Sobchak Mladlen Antonov/Getty Images

    Is Vladimir Putin Losing His Grip?

    In recent decades, as President Vladimir Putin has entrenched his authority, Russia has seemed to be moving backward socially and economically. But while the Kremlin knows that it must reverse this trajectory, genuine reform would be incompatible with the kleptocratic character of Putin’s regime.

  7. Right-wing parties hold conference Thomas Lohnes/Getty Images

    Rage Against the Elites

    • With the advantage of hindsight, four recent books bring to bear diverse perspectives on the West’s current populist moment. 
    • Taken together, they help us to understand what that moment is and how it arrived, while reminding us that history is contingent, not inevitable


    Global Bookmark

    Distinguished thinkers review the world’s most important new books on politics, economics, and international affairs.

  8. Treasury Secretary Steven Mnuchin Bill Clark/Getty Images

    Don’t Bank on Bankruptcy for Banks

    As a part of their efforts to roll back the 2010 Dodd-Frank Act, congressional Republicans have approved a measure that would have courts, rather than regulators, oversee megabank bankruptcies. It is now up to the Trump administration to decide if it wants to set the stage for a repeat of the Lehman Brothers collapse in 2008.