1

Drie mondiale gezondheidsrisico’s

SAN FRANCISCO – De tragische uitbraak van Ebola in West-Afrika heeft de noodzaak om de gezondheidszorg op zowel nationaal als mondiaal niveau te versterken nog eens benadrukt. Maar alhoewel Ebola de aandacht van de wereld op systematische tekortkomingen heeft gevestigd, zou het einddoel de bestrijding van hardnekkige epidemieën die wereldwijd stilletjes dood en verderf zaaien moeten zijn.

Ebola heeft zonder twijfel vreselijk lijden veroorzaakt. Maar het is niet de eerste – of de meest destructieve – pandemie die de wereld gekend heeft. De dodelijkste ziekte uit de geschiedenis van de mensheid is de facto Pokken; totdat Edward Jenner er in 1796 een vaccin tegen ontwikkelde was het de voornaamste doodsoorzaak in Europa. De ziekte eiste een geschatte 300-500 miljoen levens alvorens in 1980 te worden uitgeroeid.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

De pestepidemie in de 14e eeuw eiste 75-100 miljoen levens; meer dan de helft van de Europese bevolking. Tijdens de Spaanse griep van 1918 kwamen er in enkele maanden bijna 75 miljoen mensen om, oftewel 3-5 % van de wereldbevolking en meer dan twee keer het aantal slachtoffers van de hele Eerste Wereldoorlog.

De wereld worstelt ook nog steeds met HIV/AIDS, waar al meer dan 40 miljoen mensen aan gestorven zijn en waar momenteel een zelfde aantal mee besmet is, waarvan 95% in ontwikkelingslanden woont. Pas toen HIV/AIDS in geïndustrialiseerde landen opkwam werden er zeer effectieve anti-retrovirale therapieën ontwikkeld; therapieën die voor de meeste armen met de ziekte niet toegankelijk of onbetaalbaar waren.

In dit stramien weerspiegelt het falen van regeringen, multilaterale organisaties en NGO’s om tijdig op de Ebola-uitbraak te reageren het feit dat de landen die door de ziekte geteisterd worden arme landen zijn. Maar in een tijdperk waarin de mondiale onderlinge connectiviteit groter is dan ooit tevoren is het in ieders belang dat er een adequate zorgvoorziening en -structuur klaar staat om dit soort epidemieën te bestrijden. Om dit te bereiken moeten de nodige investeringen gedaan worden; een effectieve nationale gezondheidszorg en een kundig toezicht zijn tenslotte de eerste verdedigingslinie bij uitbraken van ziekten.

Op dit moment is Ebola niet alleen een medische maar ook een humanitaire, economische en politieke crisis. Absoluut, er is enige vooruitgang geboekt. Het ‘70/70/60’-plan van de Mission for Ebola Emergency Response van de Verenigde Naties (dat beoogt 70% van de Ebola-patiënten te isoleren en 70% van de begrafenissen op veilige wijze en binnen 60 dagen te laten plaatsvinden) is grotendeels geïmplementeerd en heeft het aantal nieuwe gevallen aanzienlijk doen dalen. Maar leed en dood zijn nog alomtegenwoordig, vaak door gebrek aan betrouwbare informatie of een doeltreffende behandeling.

Bij het waarborgen van de volksgezondheid moet er een delicate afweging tussen de bescherming van het publiek en de inbraak op individuele rechten gemaakt worden. Daarom moeten alle interventies op het gebied van de volksgezondheid zich allereerst baseren op wetenschappelijke kennis en moeten emotionele of paniekerige reacties ten alle koste vermeden worden.

In deze context was het opleggen van een verplichte quarantaine aan reizigers uit door Ebola getroffen landen een duidelijk geval van falend beleid, net als het al was toen de autoriteiten in 1350 de Zwarte Dood en in 1665 de Grote Pestepidemie in Londen probeerden te bedwingen. In plaats van tijd te verspillen aan op angst gebaseerde strategieën moet de internationale gemeenschap menselijke en financiële hulp mobiliseren om op feiten gebaseerde, goed georkestreerde, en collectieve actie te kunnen ondernemen. Een gezamenlijke aanpak als deze is zeer wel mogelijk; het is eerder gedaan.

Rond de eeuwwisseling viel de oprichting van instituties als het Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis, and Malaria, de Bill and Melinda Gates Foundation, en GAVI, the Vaccine Alliance samen met een hernieuwd elan tot verbetering van de wereldgezondheid. Het engagement van de VN aan de Millenniumdoelen (waarvan vier aan gezondheid gerelateerd zijn, en waarvan voeding, de gezondheid van moeder en kind, en infectieziekten onderdeel uitmaken) was de weerklank van de politieke consensus de gezondheid wereldwijd te bevorderen. Dit institutionele raamwerk heeft op veel van deze gebieden een aanzienlijke vooruitgang gefaciliteerd; de sterftecijfers voor kinderen onder de vijf jaar zijn sinds 1990 bijvoorbeeld naar beneden geschoten met 49%.

Maar er moet nog veel meer gebeuren. In regio’s als Zuidoost-Azië en Sub-Saharisch Afrika blijven de gezondheid van moeder en kind en besmettelijke ziekten punt van aandacht. De tien landen met de hoogste kindersterfte ter wereld liggen zelfs allemaal in de Sub-Sahara; een baby die in West-Afrika geboren wordt heeft een 30 maal minder kans de vijf jaar te halen als een baby uit West-Europa.

Zelfs binnen landen zijn er nog steeds enorme verschillen. Zo is de kindersterfte in sommige gemeentes in de Mexicaanse staat Guerrero bijvoorbeeld tien maal hoger dan in de staat Nuevo León.

Bovendien hebben, vooral in landen met lage inkomens, stille epidemieën wortel geschoten, omdat de combinatie van meta-trends als verstedelijking, vergrijzing, obesitas, weinig beweging, roken, en alcoholconsumptie de versnelde toename van niet-overdraagbare ziekten (non-communicable diseases ofwel NCD’s) heeft gezorgd. In de meeste landen zijn kanker, diabetes en hartziekte nu de meest voorkomende doodsoorzaken onder volwassenen.

Opkomende besmettelijke ziekten als Ebola vallen misschien meer op, maar de impact van chronische NCD’s qua gezondheid is een stuk groter, en dan laten we de hoge en groeiende sociale en economische kosten nog buiten beschouwing. We hebben geen tijd te verliezen. Beleidsmakers moeten agressieve actie ondernemen om de verspreiding van risicofactoren zoals de consumptie van tabak, alcohol en ongezond dikmakend voedsel te beperken.

De wereld staat op gezondheidsgebied een drievoudige uitdaging te wachten: we moeten een duurzame nationale en mondiale gezondheidszorg opbouwen die snel en doeltreffend kan reageren op crises als Ebola; we moeten besmettelijke ziekten uitroeien of indammen; en we moeten de in stilte groeiende epidemie van de chronische NCD’s bestrijden. Om op al deze fronten te slagen moeten we duurzame investeringen doen in de infrastructuur van de gezondheidszorg en in management en personeel.

Fake news or real views Learn More

Gelijkheid is hierbij het sleutelwoord. Dit betekent dat de toegang tot gezondheidszorg en onderwijs verbeterd moet worden. Maar het betekent ook het aanpakken diepere sociale ongelijkheden die het domein van de volksgezondheid ontstijgen. Bij het formuleren van de ontwikkelingsdoelen voor na 2015 moeten wereldleiders zich er goed bewust van zijn dat gezondheid een fundamenteel mensenrecht is.

Vertaling Melle Trap