Supporters the presidential candidate of Costa Rica's governing Citizen Action Party (PAC) Carlos Alvarado EZEQUIEL BECERRA/AFP/Getty Images

Hoe Costa Rica de goede kant op gaat

SAN JOSE – Nu autoritaire regimes en proto-fascisme op zoveel plekken ter wereld in opkomst zijn is het bemoedigend om een land mee te maken waar burgers nog steeds zeer aan democratische principes geëngageerd zijn. En nu is dit volk hard bezig om hun politiek te proberen herdefiniëren voor de 21e eeuw.

Door de jaren heen heeft Costa Rica, een land van minder dan vijf miljoen inwoners, door zijn progressieve leiderschap wereldwijd de aandacht getrokken. In 1948 schafte president José Figueres Ferrer na een korte burgeroorlog het leger af. Sindsdien heeft Costa Rica zichzelf tot een middelpunt van de studie naar conflictoplossing en -beheersing ontwikkeld en huisvest de University for Peace die onder mandaat van de VN staat. Met zijn rijke biodiversiteit heeft Costa Rica ook vooruitziend leiderschap op het gebied van milieu getoond door herbebossing te ondersteunen, een derde van het land tot beschermd natuurgebied te verklaren, en door vrijwel al zijn elektriciteit uit schone waterkracht te halen.

De Costa Ricanen vertonen nog geen tekenen dat ze afstand willen nemen van hun progressieve voorland. Bij de laatste presidentsverkiezingen bracht een grote opkomst Carlos Alvarado Quesada met meer dan 60% van de stemmen de overwinning tegen een tegenstander die een langdurig engagement aan de mensenrechten terug wilde draaien door het homohuwelijk te verbieden.

Costa Rica is lid geworden van een kleine groep landen in de zogeheten Wellbeing Alliance die ideeën implementeert die worden onderschreven door de International Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress om betere metingen van welvaart te construeren. Door de tekortkomingen van het bnp die de Commission benadrukt te onderkennen probeert de Alliance te garanderen dat publiek beleid het welzijn van burgers in de breedste zin van het woord bevordert door democratie, duurzaamheid, en inclusieve groei te propageren.

Een belangrijk deel van deze inspanning heeft er uit bestaan om het speelveld van de coöperaties en sociale ondernemingen van het land te vergroten, die al een goede positie hebben en waar een vijfde van de bevolking op een of andere manier aan verbonden is. Deze instituties representeren een geloofwaardig alternatief voor de extreme kanten van het kapitalisme die aan de opkomst van moreel verwerpelijke praktijken hebben bijgedragen, van woekerleningen en marktmanipulatie in de financiële sector tot het misbruik van persoonlijke data door technologische firma’s en valsspelen met uitstoot door de auto-industrie. Ze zijn gegrondvest op vertrouwen en samenwerking en op het geloof dat de focus op het welzijn van zijn leden niet alleen de welvaart vergroot maar ook de productiviteit.

Net zoals burgers in enkele andere landen hebben de Costa Ricanen duidelijk gemaakt dat ongelijkheid een keuze is en dat publiek beleid een grotere mate van economische gelijkheid en gelijke kansen kan garanderen dan de markt alleen. Zelfs met beperkte hulpmiddelen zijn ze trots op de kwaliteit van hun gratis gezondheidszorg en onderwijs. De levensverwachting is nu hoger dan die in de Verenigde Staten en stijgt nog terwijl de Amerikanen, die er niet voor gekozen hebben om de nodige stappen te nemen om het welzijn van gewone burgers te vergroten, steeds eerder dood gaan.

What do you think?

Help us improve On Point by taking this short survey.

Take survey

Maar ondanks alle successen heeft Costa Rica met twee cruciale problemen te maken: aanhoudende structurele begrotingstekorten en een politiek systeem dat in een patstelling verkeert. De economische logica omtrent begrotingstekorten is simpel: jaag de economische groei aan, verhoog de belastingen, of geef minder uit. Maar de politieke kant is helemaal niet simpel: alhoewel elke politieke leider wil dat economische groei het probleem oplost bestaat er geen magische formule om deze in gang te zetten. En niemand houdt van de twee andere opties.

De meeste regeringen bezuinigen in zulke omstandigheden op zaken als infrastructuur omdat deze kosten tientallen jaren lang onzichtbaar kunnen blijven. Maar dat zou zelfs nog een grotere fout zijn voor Costa Rica, waar de infrastructuur niet helemaal gelijkt loopt met de economische groei en wanneer verbeterd zelf een belangrijke factor zou kunnen zijn in het aanjagen van groei. Natuurlijk kan de overheid altijd efficiënter, maar na jaren van bezuinigingen zal een verdere rationalisatie waarschijnlijk weinig opbrengen. De beste stap voorwaarts is vrijwel zeker een verhoging van de belastingen.

Om hogere belastingen te verzoenen met een overkoepelende economische strategie die probeert het welzijn van alle burgers te maximaliseren zou het belastingsysteem zich aan drie basisprincipes moeten houden: belast negatieve zaken (zoals vervuiling) in plaats van positieve (zoals arbeid), ontwerp belastingen zodat ze de economie zo min mogelijk verstoren; en hou vast aan een structuur van progressiviteit waarbij de rijkeren een groter deel van hun inkomen inleveren.

Omdat Costa Rica al zo groen is zou een koolstofbelasting niet zoveel geld opleveren als elders. Maar omdat vrijwel alle elektriciteit van het land schoon is zou een verschuiving naar elektrische auto’s effectiever zijn in het verminderen van de CO₂-uitstoot. Een belasting in die richting zou Costa Rica kunnen helpen om het eerste land te worden waar elektrische auto’s domineren, en het zo nog dichter bij het doel van een koolstofneutrale economie brengen.

Daar ongelijkheid ook nog steeds probleem is (alhoewel verre van zo acuut als elders in Latijns-Amerika) zijn meer progressieve en alomvattende inkomsten-, kapitaalopbrengsten-, en eigendomsbelastingen essentieel. De rijken ontvangen een disproportioneel deel van hun inkomen uit kapitaalopbrengsten, en om deze lager te belasten dan andere vormen van inkomstenbelasting vergroot de ongelijkheid en leidt tot onrust. Alhoewel economen op vele vlakken van mening verschillen is een van de weinige dingen waar ze wel over eens zijn dat het belasten van de inkomsten of kapitaalopbrengsten uit grondbezit in Costa Rica niet betekent dat deze grond verdwijnt. Dat is een van de redenen dat de grote negentiende-eeuwse econoom Henry George betoogde dat de beste belastingen belastingen op grondbezit zijn.

De grootste uitdagingen blijven echter politiek: een presidentieel systeem zoals dat van Costa Rica werkt goed in een politiek systeem dat is verdeeld in twee grote partijen, met regels die zijn ontworpen om te verzekeren dat de belangen van minderheden adequaat gerespecteerd worden. Maar zo een systeem kan snel tot een patstelling leiden wanneer het electoraat meer gefragmenteerd raakt. En in een snel veranderende wereld kan een politieke patstelling een hoge prijs hebben. De tekorten en schulden kunnen uit de pan rijzen, zonder zicht op een oplossing.

De pas 38-jarige Alvarado probeert zonder de grondwet te wijzigen een nieuw presidentieel model voor Costa Rica te creëren door ministers uit een breed scala aan partijen te benoemen. Je mag hopen dat de geest van samenwerking die wordt gevoed door de coöperatieve beweging zo ingebakken zit in de Costa Ricaanse cultuur dat dit zal werken. Wanneer dit inderdaad het geval blijkt zal Costa Rica ondanks zijn geringe omvang een baken van hoop voor de toekomst vormen en laten zien dat er een andere wereld mogelijk is, een waar de waarden van de Verlichting – de rede, een rationeel discours, wetenschap, en vrijheid – tot profijt van allen zullen floreren.

Vertaling Melle Trap

http://prosyn.org/JntSEoZ/nl;

Handpicked to read next

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.