20

De strijd om gezonde voeding

DRESDEN – In welke mate moeten overheden verslavingsgedrag reguleren of belasten? Deze vraag heeft lange tijd de publieke discussie over alcohol, tabak, gokken en andere goederen en diensten in veel landen over de hele wereld beheerst. En nu gaat het debat in de Verenigde Staten – de 'moeder' van de mondiale consumptiemaatschappij – over de strijd tegen de obesitas-epidemie bij kinderen.

Het is ironisch dat in een wereld waar veel ontwikkelingslanden worden geplaagd door ondervoeding van kinderen kinder-obesitas een van de voornaamste gezondheidsproblemen in de geavanceerde economieën is geworden. De Wereldbank schat bijvoorbeeld dat ruim een derde van alle kinderen in Indonesië kampt met groeiproblemen, waardoor ze het risico lopen van levenslange gevolgen voor hun fitheid en cognitieve ontwikkeling. Maar het lijden van ondervoede kinderen in de ontwikkelingslanden maakt obesitas in de geavanceerde landen niet tot een minder groot probleem.

 1972 Hoover Dam

Trump and the End of the West?

As the US president-elect fills his administration, the direction of American policy is coming into focus. Project Syndicate contributors interpret what’s on the horizon.

Hoewel het misschien niet op gelijke hoogte staat met de opwarming van de aarde en de dreigende watertekorten, neemt het probleem van obesitas – en vooral kinder-obesitas – niettemin een voorname plaats in op de short list van de grote volksgezondheidsproblemen waarvoor de geavanceerde landen in de 21e eeuw staan; ook veel opkomende economieën worden er inmiddels door getroffen. Toch is het oplossen ervan veel lastiger geworden dan in het geval van de meest succesvolle interventies op het gebied van de volksgezondheid van de vorige eeuw, waaronder die van de bijna-universele inenting tegen kinderziekten, de fluoridering van het drinkwater en de veiligheidsvoorschriften voor het gemotoriseerde verkeer.

De vraag is of het realistisch is op succes te hopen, tenzij overheden hun toevlucht nemen tot veel bottere instrumenten dan zij tot nu toe bereid zijn te hanteren. Gezien de grote gevolgen van obesitas voor de kosten van de gezondheidszorg, de levensverwachting en de levenskwaliteit is dit een onderwerp dat onmiddellijke aandacht rechtvaardigt.

De Verenigde Staten zijn wereldleider op het gebied van obesitas, en bevinden zich op het scherp van de snede in het debat. Vrijwel iedereen is het erover eens dat de eerste verdedigingslinie zou moeten bestaan uit betere consumentenvoorlichting. De educatieve campagne “Let’s Move” van First Lady Michelle Obama stelt zich ten doel kinder-obesitas binnen een generatie te elimineren, maar tot nu toe is de impact ervan onduidelijk. Tot de overige inspanningen behoren oproepen van beroemdheden als televisiekok Jamie Oliver en pogingen om gebruik te maken van de principes van het 'peer-based learning' (leren van mensen zoals jijzelf), bijvoorbeeld het door Sesamstraat geïnspireerde platform Kickin’ Nutrition (waarvan mijn vrouw de initiator is).

Maar hoewel educatie van essentieel belang is voor de strijd tegen obesitas is het verre van duidelijk of dit zal volstaan in een voedselklimaat dat wordt gedomineerd door grote bedrijven met veel geld, die alle reden hebben de excessieve consumptie te cultiveren. Commerciële televisieprogramma's, gericht op kinderen, zitten vol reclames voor bewerkte voedingsmiddelen met twijfelachtige effecten op de menselijke gezondheid. En tegenover iedere beroemdheid die tijd besteedt aan de bestrijding van obesitas staan er tien die grote bedragen aanvaarden voor het aanprijzen van producten, zoals suikerhoudende drankjes, die je zou kunnen beschouwen als de tabak van onze generatie. Het is moeilijk voor non-profitorganisaties om te concurreren met de de productiewaarden die worden belichaamd in Beyoncé’s Pepsi commercial of Taylor Swift’s Diet Coke commercial.

De oorzaken van obesitas zijn complex, en de wetenschap van het doorgronden van menselijk gedrag bevindt zich nog in een embryonaal stadium; maar het is niet overdreven om het probleem als een epidemie aan te duiden. Volgens het Amerikaanse Center for Disease Control and Prevention is ruwweg 18 procent van de kinderen tussen de 6 en de 11 in de VS niet alleen te zwaar, maar ook vetzuchtig.

De risico's die deze epidemie met zich meebrengt zijn er vele, maar de belangrijkste is dat kinder-obesitas leidt tot obesitas op volwassen leeftijd, met een aanzienlijk groter risico op diabetes en hartziekten. Deskundigen denken dat ruim 18 procent van alle volwassenen in de geavanceerde economieën zwaarlijvig zijn. Nog verbijsterender zijn de schattingen dat ruwweg 9 procent van alle Amerikanen – en een soortgelijk percentage volwassenen wereldwijd – diabetes heeft.

Toch is het niet ongevaarlijk voor politici om de grote voedingsbedrijven de wacht aan te zeggen. Toen de populaire vroegere burgemeester van New York City, Michael Bloomberg, probeerde suikerhoudende drankjes te verbieden, stuitte hij op weerstand van de publieke opinie – om maar te zwijgen van de New York State Court of Appeals – ondanks steun van medische deskundigen. Veel commentatoren - ook degenen die sympathie koesterden voor de doelstellingen van Blomberg - betoogden dat het verkeerd was te proberen het consumentengedrag op zo'n 'botte' manier te reguleren. Maar als je nadenkt over andere succesvolle pogingen om de volksgezondheid de afgelopen vijf decennia te verbeteren – bijvoorbeeld rookverboden, de verplichting om autogordels te dragen en snelheidsbeperkingen – zie je dat educatieve inspanningen doorgaans worden ondersteund door wetgeving.

Een minder ingrijpende benadering van het beïnvloeden van gezonde keuzes in de voeding zou een belasting op alle bewerkte voedingsmiddelen zijn – dus niet alleen op suikerhoudende drankjes – en compenserende subsidies voor niet-bewerkte voedingsmiddelen. Op de langere termijn zouden gezinnen met lage inkomens (die het meest kampen met obesitas) daar de meeste baat bij hebben. En op de korte termijn zouden bepaalde inkomenseffecten kunnen worden gecompenseerd in de sfeer van de overdrachtsbelastingen. Samen met medisch onderzoekers David Ludwig en Dariush Mozaffarian heb ik een schets van zo'n aanpak voorgesteld.

Het is duidelijk dat sommige bewerkte voedingsmiddelen veel slechter zijn dan andere. Een gedetailleerder programma dan het onze is dan ook mogelijk, en andere ideeën moeten uiteraard worden overwogen. Maar onze aanpak heeft het praktische voordeel eenvoudig te zijn. Wat bovenal moet worden begrepen is dat de Amerikaanse consumptiemaatschappij wordt gedomineerd door een voedingsindustrie die de natuurlijke behoefte van de mens om te eten exploiteert en er (in veel gevallen) iets van maakt dat verslavend en destructief is. Iedere bezoeker van de VS kan met eigen ogen zien hoe groot dit probleem is.

Fake news or real views Learn More

De juiste manier om hier iets aan te gaan doen is het creëren van een beter evenwicht tussen educatie en commerciële desinformatie. Maar voedsel is zo verslavend, en het klimaat zozeer verwrongen en leidend tot ongezonde resultaten, dat het tijd wordt om na te denken over bredere vormen van overheidsinterventie. Daartoe behoren zeker grotere uitgaven aan publieke voorlichting, maar ik vermoed dat voor een langetermijnoplossing ook meer rechtstreekse regulering nodig zal zijn, en het is niet te vroeg om over de modaliteiten daarvan te gaan praten.

Vertaling: Menno Grootveld