1

Angelina Jolie is niet de enige

NEW YORK – Op 26 mei dit jaar overleed de tante van Angelina Jolie, Debbie Martin, op 61-jarige leeftijd aan borstkanker. De moeder van Jolie, Marcheline Bertrand, overleed op haar 56ste aan een verwante ziekte, eierstokkanker. En twee weken vóór de dood van Martin onthulde Jolie dat zij zelf een preventieve dubbele borstamputatie had ondergaan, nadat ze positief was getest op een mutatie van één van de BRCA-genen – die verband houdt met een vijf maal hogere kans op borstkanker en een 28 maal hogere kans op eierstokkanker bij vrouwen.

De test die moet bepalen of er sprake is van mutatie van één van de BRCA-genen is duur – hij kost ruwweg $3,500. In de Verenigde Staten nemen ziektekostenverzekeraars die kosten slechts voor hun rekening als een verwante in de eerste graad – bijvoorbeeld de moeder van een vrouw – een geschiedenis heeft van borst- of eierstokkanker; andere vrouwen moeten de kosten uit eigen zak betalen. Gezien de voordelen van preventieve zorg is de test zeer controversieel geworden, omdat de producent, Myriad Genetics, een genetisch patent bezit dat de firma een monopolie – en grote winsten – garandeert op alle testen.

 1972 Hoover Dam

Trump and the End of the West?

As the US president-elect fills his administration, the direction of American policy is coming into focus. Project Syndicate contributors interpret what’s on the horizon.

De bekendmaking door Jolie heeft deze kwestie in de schijnwerpers gezet. In bredere zin is zij het zeldzame sekssymbool dat – net als Madonna en een paar andere vrouwen – grotendeels haar eigen uitleg geeft aan de 'betekenis' van haar beroemd zijn. Voor Jolie betekent dit dat zij haar status als icoon dikwijls inzet om een positieve agenda te bevorderen, of het nu gaat om Syrische vluchtelingen in Jordanië of om het vergroten van de aandacht voor borstkanker.

De onthulling van haar borstamputatie – en de evidente steun van haar partner, Brad Pitt – heeft een hartstochtelijke reactie van de populaire media uitgelokt, inclusief de tabloids die haar ooit verketterden als de 'andere vrouw' die het eerdere huwelijk van Pitt schipbreuk had doen lijden. Er is iets in het verhaal van een sekssymbool dat haar tot fetisjen verklaarde borsten opoffert ten bate van haar kinderen, terwijl haar echtgenoot aan haar zijde blijft, dat zeer geruststellend is voor vrouwen in de westerse cultuur.

Je kunt er echter redelijk zeker van zijn dat de beslissing van Jolie consequenties zal hebben voor de rollen die zij als actrice kan krijgen. Hoe enthousiast de mondiale massamedia haar keuze ook hebben verwelkomd, het is buitengewoon moeilijk voor een vrouw in het Westen om tegelijkertijd als seksobject en als  'moederlijk' te worden afgeschilderd – laat staan als fysiek 'gehandicapt'.

Maar het werkelijke belang van het verhaal van Jolie is de context waarin het moet worden geplaatst: die van een hele golf vrouwen en mannen, in zeer verschillende omstandigheden over de hele wereld, die graag hun eigen betekenis geven aan gebeurtenissen waarbij hun eigen lichaam in het spel is – gebeurtenissen die, zoals borstkanker, ooit schuil gingen achter schaamte, stilte, angst of blaam. Jolie heeft geweigerd om haar borstamputatie als iets engs of tragisch te zien – of als iets wat haar tot een 'mindere vrouw' zou maken. Ze geeft dus vorm aan haar weigering om een vrouwelijk slachtoffer te zijn.

Jolie is een vooraanstaand iemand, maar zij is zeker niet de enige. Neem de Braziliaanse vrouwen die naar buiten komen met verhalen over verkrachtingen in het openbaar vervoer – aanvallen die een echo zijn van soortgelijke aanvallen in India en Egypte. Of neem de twee jonge, vrouwelijke stafleden van gemeenteraadsleden in New York die in het openbaar verklaringen hebben afgelegd over het feit dat ze seksueel zijn lastiggevallen door het New Yorkse gemeenteraadslid Vito J. Lopez.

Op dezelfde manier weigeren de mannen die in de jaren zeventig seksueel zijn misbruikt op Horace Mann, een prestigieuze particuliere school in New York City, zich te blijven verbergen achter de stilte en 'schaamte' die samenhingen met hun slachtofferrol als gevolg van het misbruik door een groep pedofielen (wier gedrag door de schoolautoriteiten werd verdoezeld). Zij hebben zich nu gevoegd in een uitgebreid in de pers beschreven rechtszaak tegen de school en zijn onder hun eigen namen in de openbaarheid getreden.

De tijden zijn zeker veranderd – deels door toedoen van mensen en daden zoals deze. Tweeëntwintig jaar geleden, toen Anita Hill publiekelijk de destijds voor het Amerikaanse Hooggerechtshof voorgedragen Clarence Thomas van seksuele intimidatie betichtte, was het zij – het vermeende slachtoffer – die werd afgeschilderd als “a little bit nutty and a little bit slutty” (“een klein beetje gek en een klein beetje sletterig”).

In al deze gevallen zien we dat een ooit het zwijgen opgelegde vrouw – of kind van welk geslacht dan ook – de verplichting en het recht om over zijn of haar eigen situatie te spreken in eigen hand neemt, om het verhaal dat in de openbaarheid is gekomen opnieuw te vertellen. Het zijn zij, en zij alleen, die een gezaghebbende betekenis kunnen toekennen aan hun borsten, hun lichamen, en de moeilijke gebeurtenissen die daarmee verband houden.

Toen ik er de afgelopen jaren op ben gaan hameren dat de traditionele stilte en anonimiteit van verkrachtingsslachtoffers hen niet beschermt, maar slechts een Victoriaans systeem in stand houdt, waarin verkrachters straffeloos tekeer kunnen gaan en aan de slachtoffers wordt gevraagd de “schaamte” te dragen, werd mijn betoog met vijandigheid ontvangen. Maar de gebeurtenissen hebben me gelijk gegeven: er verandert niets totdat alles verandert – dwz, totdat een kritische massa van “slachtoffers” onder hun eigen namen naar voren treedt om de schaamte af te wijzen die aan hen is toebedeeld, omdat ze een enge, “verminkende” ziekte dragen, omdat ze zijn aangevallen door verkrachters, of omdat ze zijn misbruikt door pedofielen.

Fake news or real views Learn More

Angelina Jolie heeft een beroemd gezicht aan dit fenomeen verbonden. Maar veel anderen staan ook al op om met naam en toenaam te verklaren: “Ik heb het recht om in het openbaar te zeggen wat er met mij is gebeurd, en om dat in mijn eigen bewoordingen te doen; het is geen schande”.

Vertaling: Menno Grootveld