Technicians walk through solar panels SEYLLOU/AFP/Getty Images

We moeten de energietransitie in Afrika versnellen

PARIJS – Voor een groot deel van Afrika wordt de transitie van fossiele brandstoffen naar schonere energievormen gezien als een ecologische noodzaak. Omdat fossiele brandstoffen een meerderheid – van wel 70% in sommige gevallen – van de energiemix uitmaken, is de situatie op het continent ecologisch gezien inderdaad uiterst dringend.

The Year Ahead 2018

The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

Order now

Maar de energietransitie van Afrika is ook in economisch opzicht een noodzaak. Ieder jaar slurpen de oliesubsidies 1,5% van het bpp van het continent op – ofwel ruwweg $50 mrd. Dat is genoeg geld om zo'n 300 miljoen mensen van zonne-energie te voorzien. Als het continent zijn energieportefeuille opnieuw in evenwicht zou kunnen brengen, door langzaam maar zeker afstand te doen van koolwaterstoffen, zouden die subsidies een andere bestemming kunnen krijgen, op manieren die ecologische en economische voordelen zouden opleveren.

Vandaag de dag zijn noch de olie-exporterende noch de olie-importerende landen adequaat beschermd tegen prijsschokken. Toen de olieprijzen in 2015 bijvoorbeeld snel daalden, hoefden Afrika's energie-importeurs minder uit te geven aan olie, terwijl de exporterende landen er financieel onder leden. Toen de prijzen weer opveerden, veranderden die verhoudingen: de inkomsten van de energie-exporterende landen gingen omhoog, terwijl de importerende landen moeite hadden hun consumptieniveau op peil te houden.

Dit is een nodeloze cyclus. Het integreren van schonere energie in de nationale energiesystemen zou niet alleen de lokale capaciteit verbeteren; het zou ook koolwaterstoffen vrijmaken voor de export. De daaruit voortvloeiende inkomsten zouden dan in nieuwe vormen van groenere energie kunnen worden geïnvesteerd. Zo'n transitie, waarvoor de medewerking van de oliesector vereist is, belooft de sociaal-economische vooruitgang te bevorderen.

Tot de grootste voordelen zou de elektrificatie van gebieden behoren die onder de huidige distributiesystemen letterlijk in het donker blijven zitten. Vandaag de dag heeft slechts 30% van Afrika toegang tot betrouwbare elektriciteit. Maar met een totale capaciteit van naar schatting zo'n tien terawatt kan de geïnstalleerde zonne-energiecapaciteit in Afrika die toegang dramatisch verbeteren. Volgens sommige schattingen zou de toename van de productie van zonne-energie in 2030 tussen de 15 en 62 gigawatt kunnen bedragen.

Fossiele brandstoffen zullen waarschijnlijk nog niet heel snel verdwijnen, maar een energiemix met een aanzienlijke toename van de productie van zonne-energie zou belangrijke economische voordelen voor Afrika met zich meebrengen, vooral in gebieden waar de landbouw de grootste economische sector is. Het elektrificeren van landbouwgebieden zou de opslag en het transport van landbouwproducten faciliteren, de voedselveiligheid verbeteren en de verdienmogelijkheden van boeren uitbreiden.

In het streven naar een herbalancering van Afrika's energiemix behoudt het continent één cruciaal voordeel ten opzichte van de ontwikkelde economieën: een schone lei. De relatieve afwezigheid van zogenoemde legacy investments (bestaande investeringen) is de voornaamste reden waarom groene energie Afrika's beste energie-optie is. Hoewel ieder land zijn eigen energiebehoeften in evenwicht moet zien te brengen, is vertrouwen op duurzame energiebronnen, en op zonne-energie in het bijzonder, de meest kostenefficiënte strategie voor de bevordering van de snelle economische ontwikkeling op het hele continent.

Bewijzen voor dit potentieel kunnen gevonden worden in de paar fotovoltaïsche energiecentrales die in Afrika zijn gaan draaien. De Senergy 2 solar plant in Senegal verkoopt bijvoorbeeld elektriciteit aan het Senegalese nutsbedrijf voor een prijs die de kosten van de energiemix met 50% verlaagt. Soortgelijke oplossingen op basis van zonne-energie worden geïmplementeerd door Afrikaanse telecomfirma's om hun communicatietorens van elektriciteit te voorzien.

De beste manier om de transitie van koolwaterstoffen naar groenere vormen van energie te versnellen is het herleiden van een deel van de nationale oliesubsidies naar duurzamere energiebronnen. Dit zou leiden tot sterkere prikkels om de consumptie van fossiele brandstoffen terug te dringen, terwijl de investeringen in en de groei van de productie van groene energie worden bevorderd. Voor het Afrikaanse platteland zal dergelijk beleid bovendien helpen gemeenschappen de duisternis uit te voeren en leiden tot de bouw van de cruciale infrastructuur die nodig is voor economische groei.

Maar hoewel duurzame energiebronnen de sleutel in handen hebben voor de welvaart van Afrika op de langere termijn, hoeft de transitie van het continent naar schonere energie niet te leiden tot een onmiddellijke verwerping van koolwaterstoffen op grote schaal. De oliesector zal nog steeds een grote rol kunnen spelen. De ervaringen van deze sector op het continent zullen nodig zijn om de energietransformatie in goede banen te leiden. En omdat fossiele brandstoffen deel zullen blijven uitmaken van de energiemix, moet de oliesector worden aangemoedigd zijn leven te beteren.

Dit kan als een onmogelijk bondgenootschap klinken. Maar nu beleidsmakers over het hele continent proberen een toereikend aanbod van schone energie te garanderen, om te kunnen zorgen voor snelle, inclusieve economische groei en ecologische duurzaamheid, zullen ze er waarschijnlijk achter komen dat er geen alternatief is. Samenwerking tussen de oude en nieuwe energiesectoren zou wel eens de enige motor kunnen blijken die in staat is om Afrika de weg omhoog te laten vinden.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/CmPXqr1/nl;