19

Poetins potsierlijke parade

NEW YORK – De meiparade in Moskou van dit jaar ter viering van de 70e verjaardag van het einde van de Tweede Wereldoorlog belooft de grootste te worden sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie. Zo'n 16000 soldaten, 200 pantserwagens en 150 vliegtuigen en helikopters zullen over het Rode Plein heen lopen, rijden en vliegen. Het zal een tafereel zijn dat Sovjet-leiders als Leonid Breznjev en Nikita Choestjov bekend zou zijn voorgekomen, de eregroet brengend bovenop het mausoleum van Lenin.

Toch zullen er, ook al kwamen de Russische bondgenoten tijdens de Tweede Wereldoorlog uit Europa en Noord-Amerika, geen westerse leiders aanwezig zijn bij deze herdenking – een gevolg van de afkeuring door het Westen van Poetins invasie van Oekraïne en zijn annexatie van de Krim. In plaats daarvan zullen tot de hooggeplaatste gasten van de Russische president Poetin de leiders van China, India en Noord-Korea behoren. Daarmee wordt beklemtoond hoe weinig vrienden Rusland tegenwoordig heeft.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

Het surrealistische karakter van de bijeenkomst weerspiegelt de steeds bizarder wordende aard van het regime van Poetin. Het vandaag de dag naar Rusland kijken is als het gadeslaan van het jongste product van de filmserie X-Men, “Days of Future Past.” Net zoals de X-Men in die film hun krachten bundelen met hun jongere evenbeelden om de toekomst van de mensheid veilig te stellen, zo grijpt het huidige Kremlin terug op het Russische Sovjet-verleden, in wat het ziet als een contemporaine strijd voor de overleving van het land.

Cruciaal voor deze strategie is propaganda waarin het Westen van nu over één kam wordt geschoren met de Duitsers die Rusland in 1941 zijn binnengevallen, terwijl Oekraïense regeringsfunctionarissen worden afgeschilderd als 'fascisten' en 'neo-nazi's.' Het Kremlin heeft zich van dergelijke claims en van de veronderstelde noodzaak om in het buitenland wonende Russen te verdedigen bediend om zijn agressie tegen Oekraïne te rechtvaardigen. In Poetins toespraak na de annexatie van de Krim beweerde hij dat de weigering van het Westen “om in dialoog te treden” Rusland geen andere keuze liet. “We stellen bij voortduring samenwerking voor op alle belangrijke terreinen,” verklaarde hij. “We willen het vertrouwensniveau verhogen en wensen dat onze betrekkingen gelijkwaardig, open en eerlijk kunnen zijn. Maar we zagen geen wederkerige stappen.”

Een maand later bekrachtigde Poetin dit beeld van de Russen als de moreel superieure slachtoffers van een wreed en niet tot compromissen bereid Westen. “We zijn minder pragmatisch en minder berekenend dan andere volkeren,” betoogde hij, alvorens eraan toe te voegen dat de “grootsheid” en “enorme omvang” van Rusland betekenen dat “we een genereuzer hart hebben.”

Het is niet moeilijk om de parallellen te zien tussen de aanpak van Poetin en die van Jozef Stalin, die aan het begin van de Tweede Wereldoorlog verklaarde dat de “vijand” erop uit was de “nationale cultuur” van Rusland te “vernietigen,” het Russische volk te “Germaniseren”, en “de Russen in slaven te veranderen.” Het verschil is uiteraard dat de Nazi Wehrmacht de Sovjet-Unie daadwerkelijk is binnengevallen, terwijl Oekraïne simpelweg over zijn eigen toekomst wilde kunnen beslissen.

Zonder Stalin te hoeven verdedigen moet je de immense bijdrage – inclusief de levens van 26 miljoen burgers – kunnen erkennen die de Sovjet-Unie heeft geleverd aan de geallieerde overwinning in de Tweede Wereldoorlog. Destijds was de militaire parade op het Rode Plein – met bijna 35000 soldaten, 1900 stuks militair materieel en een orkest van 1400 man – een welverdiende ceremonie. Het Sovjet-leiderschap spaarde kosten noch moeite voor deze militaire vertoningen, die – bij ontstentenis van een externe militaire dreiging – een belangrijk vehikel werden voor het versterken van de nationale eenheid.

Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie zette Rusland, dat niet langer een supermacht was, de militaire spektakels op een laag pitje. Maar in 2005 hield Poetin een grote parade ter herdenking van de 60e verjaardag van het einde van de Tweede Wereldoorlog – een parade die westerse leiders, in het geloof dat Rusland een Europese toekomst zou kunnen hebben, destijds wél bijwoonden.

De toon van de herdenking van de Dag der Overwinning dit jaar is veel minder verwachtingsvol. Hoe kun je nu het einde van een oorlog vieren in een tijd dat de nakomelingen van degenen die in deze oorlog vochten (ongetwijfeld gedreven door de hoop dat toekomstige generaties in vrede zouden kunnen leven) elkaar naar het leven staan in een meedogenloze kleine oorlog in het oosten van Oekraïne? Wat is het punt van grandioze vuurwerkshows als er tegelijkertijd echte houwitsers en raketten worden afgevuurd?

De historicus Robert Paxton geloofde dat je veel over een land te weten kon komen door naar de parades ervan te kijken. In zijn boek uit 1996, Parades and Politics at Vichy (Parades en politiek in Vichy) beschrijft hij hoe Philippe Pétain, als staatschef van Vichy France, schouwspelen, reactionaire politiek en uiteraard zijn bondgenootschap met Adolf Hitler gebruikte om zijn verslagen land wijs te maken dat het er nog steeds toe deed in de wereld. Het autoritaire traditionalisme van Vichy verheerlijkte gezin en vaderland, terwijl Pétain, een voormalig legerleider, dienst deed als een soort militaire koning, hoog op de tribune gezeten.

De parallellen met Poetins Rusland zijn helder. Poetin ziet zichzelf als een nieuwe tsaar. Zijn KGB-achtergrond dicteert zijn leiderschapsstijl, die de afschaffing van vrije en eerlijke verkiezingen omvat, evenals de vervolging van tegenstanders en het propageren van conservatieve waarden die hij, net als Pétain vóór hem, contrasteert met de corrumperende invloed van een “immoreel” en “decadent” Westen.

Vertrouwend op deze aanpak is Poetin bondgenootschappen aangegaan met figuren als de Syrische president Bashar al-Assad en de Egyptische militaire heerser Abdel Fattah el-Sisi. China, de op één na grootste economie ter wereld, is een nuttige toevoeging aan zijn verzameling vriendschappelijke anti-democratische staten, omdat China zijn eigen strategische grieven jegens het Westen heeft.

Fake news or real views Learn More

Maar anders dan China is Rusland geen opkomende supermacht. Poetin mag dan proberen zijn daden in Oekraïne als een strijd tegen het fascisme af te schilderen, in werkelijkheid is het een strijd voor relevantie – die hij nooit zal kunnen winnen. Hoe groots de parade straks ook zal zijn, hij kan de waarheid niet verhullen: de hoogtijdagen van Rusland als supermacht liggen in het verleden. Poetins patriottisme is net als dat van Pétain dat van de verslagenen.

Vertaling: Menno Grootveld