A customer choosing lettuce at a Lenta supermarket in Russia  Sergei Bobylev\TASS via Getty Images

De economische stagnatie van Rusland is van blijvende aard

CHICAGO – De Russische economie stagneert in de begindagen van 2018. Dit is geen statistische toevalligheid: het gemiddelde jaarlijkse groeitempo tussen 2008 en 2017 voor Rusland was slechts 1,2%. Vorig jaar bedroeg de Russische bbp-groei 1,5%, tegen 2,5% in de eurozone en 2,3% in de Verenigde Staten – allebei ontwikkelde economieën die 2 tot 3 procentpunten langzamer zouden moeten groeien dan een ontwikkelingseconomie als Rusland. En, zoals het Russische ministerie van Economische Zaken, de Wereldbank en het Internationale Monetaire Fonds allemaal erkennen, deze slechte prestaties lijken zich waarschijnlijk te zullen voortzetten.

Exclusive insights. Every week. For less than $1.

Learn More

Het stimuleren van Ruslands groei zal alleen mogelijk zijn met diepgaande structurele hervormingen, omdat de economie stagneert terwijl de capaciteit ten volle wordt benut. Nu de werkloosheid voor het vijfde achtereenvolgende jaar ongeveer 5,5% bedraagt – een percentage waar bijna ieder ontwikkeld land jaloers op zou zijn – zijn er weinig werklozen die nog aan het werk kunnen worden gezet. Op dezelfde manier staat de benutting van de capaciteit in de industrie grofweg op hetzelfde peil als tijdens de vorige twee pieken (2007-2008 en 2013), wat betekent dat er bijna geen onbenutte capaciteit is die nog gebruikt kan worden.

Inziend dat een actief monetair beleid onder dergelijke omstandigheden niet kan helpen, heeft de centrale bank in plaats daarvan de inflatie omlaag gebracht naar 2,5% in 2017, het laagste niveau in de 25 jaar van het Russische kapitalisme. Afgezien van een voortdurend stijgende olieprijs – een onwaarschijnlijk vooruitzicht – is de enige mogelijke bron van groei in Rusland de productiviteit. En daarvoor zijn aanzienlijke hervormingen nodig.

Eén zo'n hervorming zou het uitbreiden van de toegang voor buitenlandse beleggers zijn. Het afgelopen decennium zijn buitenlanders ervan weerhouden te beleggen in ruim veertig sectoren die door de overheid als “cruciaal voor de nationale veiligheid” zijn aangeduid. Dit verbod, ook al is het voordelig voor ingewijden in deze sectoren, heeft de toegang van Rusland tot de financiële markten beperkt en, crucialer, tot nieuwe technologieën, die de financiële stromen volgen.

De financiële sancties die zijn gevolgd op Ruslands met geweld bewerkstelligde “hereniging” met de Krim in 2014 hebben het isolement van Rusland nog verder versterkt, evenals de eigen stappen die het land heeft gezet om terug te slaan: een reeks vergaande handelsrestricties, waaronder regelrechte verboden op voedselimporten uit de Europese Unie en de VS. Het opheffen van deze restricties zou de economie niet alleen een onmiddellijke impuls geven, maar ook de bbp-groei op de lange termijn verhogen.

Een andere broodnodige hervorming is privatisering. In de jaren negentig heeft de Russische economie een grootschalige privatisering van industrieel bezit ondergaan. Maar tijdens het achttienjarig bewind van Vladimir Poetin is dit proces grotendeels teruggedraaid, tot het punt waarop staatsbedrijven vandaag de dag bijna driekwart van het Russische bbp voor hun rekening nemen.

Hoewel deze nationalisering bijna net zo overweldigend is geweest als de eraan voorafgaande privatisering, was zij niet consistent en werd zij niet publiekelijk als officieel beleid vastgesteld. Sommige bedrijven werden genationaliseerd om “nationale kampioenen” te creëren die concurrerend moesten zijn op de mondiale markten. Anderen werden genationaliseerd als manier om politieke controle uit te oefenen op aspirant-supporters van de oppositie.

Een grote hoeveelheid industriële bezittingen werd ook aan de controle van de staat toevertrouwd na de mondiale economische crisis van 2008. En sinds Elvira Nabioellina in 2013 de leiding in handen kreeg van de Russische nationale bank, zijn meer grote particuliere banken genationaliseerd als onderdeel van een grotere inspanning om het bankstelsel te zuiveren.

Wat de rechtvaardiging van de regering voor de nationalisering ook mag zijn, het is een feit dat staatsondernemingen overlopen van de ondoelmatigheden. Ze opereren via systemen van prikkels die de corruptie bevorderen. Als Rusland een werkelijk dynamische economie wil bouwen, steunend op mondiaal concurrerende bedrijven, zal het land een sterkere particuliere sector nodig hebben.

Economische hervormingen beginnen met politieke veranderingen. In een rijpe democratie doen dergelijke veranderingen zich vaak voor na een economische crisis, waarbij burgers kiezen voor nieuwe leiders die beloven hervormingen door te voeren. In een land zonder sterke democratische instellingen kunnen die veranderingen zich voordoen in de vorm van een revolutie of van een vreedzame, maar soms niet-democratische, machtsoverdracht.

Maar voor Rusland lijken politieke veranderingen niet in het verschiet te liggen. Bij de presidentsverkiezingen van maart 2018 zal Poetin – die de volledige steun geniet van de Russische elites en een complete controle uitoefent op de media en het staatsapparaat – tegen symbolische tegenstanders in het strijdperk treden. Alexei Navalni, een populaire oppositieleider, voert campagne met een anti-corruptieprogramma dat de structurele problemen benadrukt waar de Russische economie onder lijdt en een paar noodzakelijke markthervormingen omvat. Maar hij mag niet aan de verkiezingen deelnemen.

Poetin zal dus vrijwel zeker een vierde ambtstermijn in de wacht slepen. En nu er geen bedreiging op de korte-tot-middellange termijn voor zijn regime in zicht is, zijn er weinig redenen om te denken dat er in de nabije toekomst veel zal veranderen.

De waarheid gebiedt te zeggen dat er één historisch voorbeeld is van economische hervormingen zonder politieke verandering. Eind jaren vijftig, toen de dictatuur van Generalissimo Francisco Franco in Spanje in zijn derde decennium was aangeland, ondernam zijn regering technocratische hervormingen. Het gevolg was het zogenaamde “Spaanse wonder” – anderhalf decennium van aanzienlijke economische groei.

Maar omdat er tientallen andere voorbeelden zijn van situaties waarin de economische ontwikkeling werd gedwarsboomd door politieke stagnatie, biedt het Spaanse voorbeeld niet al te veel hoop. Bovendien kent het Russische volk een lange traditie van steun voor zijn leiders in tijden van hongersnood, burgeroorlog en buitenlandse invasies. In het geval van de Russen is het onwaarschijnlijk dat de economische stagnatie tot politieke veranderingen zal leiden, hoeveel pijn die stagnatie ook doet.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/9uOFAIL/nl;

Handpicked to read next