0

De dodelijke comeback van malaria

SINGAPORE – De dramatische daling van het aantal malariadoden sinds begin deze eeuw is één van de grote succesverhalen uit de gezondheidszorg van de afgelopen jaren. Dankzij gerichte investeringen in preventie, diagnose en behandelingen is het aantal mensen dat ieder jaar ten prooi valt aan de ziekte sinds 2000 met 60% afgenomen, waardoor ruim zes miljoen levens zijn gered.

En toch wordt deze opmerkelijke terreinwinst bedreigd door de toenemende resistentie tegen geneesmiddelen, ook al lijkt de verwezenlijking van de droom van de eliminatie van malaria steeds dichterbij te komen. De resistentie tegen het meest effectieve anti-malariamiddel, artemisinine, is in Cambodja opgedoken en verspreidt zich nu door de hele Mekong-delta.

Erdogan

Whither Turkey?

Sinan Ülgen engages the views of Carl Bildt, Dani Rodrik, Marietje Schaake, and others on the future of one of the world’s most strategically important countries in the aftermath of July’s failed coup.

Zonder doelmatig en tijdig optreden zal deze nieuwe, resistente vorm van malaria wijdverbreid raken – een patroon dat zich al tweemaal eerder heeft voorgedaan, met oudere malariamedicijnen. Overheden, internationale organisaties, groeperingen uit de burgersamenleving en bedrijven moeten dringend stappen zetten om een epidemie van resistente malaria te voorkomen en de terugkeer van een pijnlijke periode te belemmeren.

Om de verspreiding van de resistentie lang genoeg op te houden, zodat de introductie van nieuwe geneesmiddelen mogelijk wordt, moet een urgente kortetermijndoelstelling worden verwezenlijkt: het voorkomen dat de resistentie vaste voet aan de grond krijgt in Zuid- en Zuidoost-Azië en zich naar elders verspreidt. Als de geschiedenis een richtsnoer is, kan de resistentie tegen artemisinine zich naar India en naar het beneden de Sahara gelegen deel van Afrika bewegen, en vervolgens naar de rest van de wereld, waardoor miljoenen levens op het spel worden gezet en decennia van vooruitgang in gevaar worden gebracht.

In de jaren vijftig stak de resistentie tegen een ander geneesmiddel, chloroquine, de kop op langs de Thais-Cambodjaanse grens. Hetzelfde gebeurde daarna in de jaren zeventig met sulfadoxine-pyrimethamine (SP). Vanuit Zuidoost-Azië verspreidde de resistentie tegen chloroquine en SP zich naar India, en vandaar naar Afrika en een groot deel van de rest van de wereld. Miljoenen zijn als gevolg daarvan overleden, voor het grootste deel jonge Afrikaanse kinderen.

De gevolgen van een wijdverbreide resistentie tegen artemisinine zouden net zo verwoestend zijn. Zelfs de meest conservatieve schattingen leveren een somber beeld op. Uit één onderzoek bleek dat de verspreiding ervan zou kunnen leiden tot ruim 116.000 extra doden per jaar en ruwweg $417 mln aan daarmee samenhangende medische kosten en productiviteitsverliezen – bovenop en naast de $12 mrd aan productiviteitsverliezen die malaria in het onder de Sahara gelegen deel van Afrika ieder jaar al kost.

Ondanks de breed gedragen zorgen de afgelopen acht jaar is de resistentie tegen artemisinine niet in toom gehouden. Integendeel, die resistentie wordt nu waargenomen in Cambodja, Vietnam, Laos, Thailand, en Myanmar, aan de oostelijke grens met India.

Er heeft zich een welkome toename voorgedaan van de donorsteun, met name voor het regionale initiatief tegen artemisinine-resistentie, gefinancierd via een gift van $100 mln van het Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis, and Malaria. Maar de trage versterking van de conventionele controle-mechanismen blijkt niet bij machte de verspreiding van de resistentie de baas te blijven.

Om een einde te maken aan malaria hebben we een verenigd mondiaal front nodig tegen de factoren die de resistentie bevorderen. Bovenop de pogingen om de resistentie tegen artemisinine in de Grotere Mekong-subregio binnen de perken te houden, moeten er ook andere acties worden ondernomen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hadden in november 2015 de nationale gezondheidszorginstanties in zes Afrikaanse landen en Colombia hun marketingvergunningen voor orale monotherapieën op basis van artemisinine nog niet ingetrokken, hoewel dat een belangrijke resistentie-bevorderende factor is.

Ook krachtiger toezeggingen van de particuliere sector zullen nodig zijn. In december 2015 hadden 21 geneesmiddelenproducenten die door de WHO waren benaderd nog niet ingestemd met de stopzetting van de productie van orale monotherapieën op basis van artemisinine. Ruim tweederde van deze bedrijven is gevestigd in Azië.

Farmaceutische ondernemingen die zijn gespecialiseerd in onderzoek moeten ook investeren in de volgende generatie antimalaria-medicijnen. Hoewel veel therapieën die op artemisinine zijn gebaseerd werkzaam blijven, zullen ze op een gegeven moment moeten worden vervangen – of het risico lopen deel van het probleem te worden.

Via een publiek-privaat partnerschap met de Singapore Economic Development Board heeft het Novartis Institute for Tropical Diseases met dit specifieke doel voor ogen leiding gegeven aan de vorming van een onderzoeksconsortium. Deze inspanning heeft al twee veelbelovende nieuwe antimalaria-kandidaten opgeleverd, die nu in de tweede fase van hun klinische proeven zijn aangeland. Het gaat om nieuwe klassen van chemische verbindingen, die malaria op andere manieren bestrijden dan de huidige middelen, en zodoende het potentieel hebben de aan de dag tredende resistentie tegen deze middelen te bestrijden.

In bredere zin brengen partnerschappen die zich bezighouden met productontwikkeling, zoals het Drugs for Neglected Diseases-initiatief en de Medicines for Malaria Venture, academische, farmaceutische en financieringspartners bijeen om potentiële nieuwe therapieën voor veronachtzaamde ziekten te ontwikkelen. Deze samenwerkingen kunnen veelbelovende verbindingen door het langdurige en dure proces van ontwikkeling en goedkeuring loodsen.

Twee andere antimalaria-verbindingen die zich nu in de tweede fase van hun klinische proefnemingen bevinden, worden momenteel ontwikkeld met steun van de Medicines for Malaria Venture – de ene door Takeda Pharmaceuticals en de US National Institutes of Health, en de andere door het Franse farmaceutische bedrijf Sanofi.

Support Project Syndicate’s mission

Project Syndicate needs your help to provide readers everywhere equal access to the ideas and debates shaping their lives.

Learn more

We winnen misschien wel vele veldslagen tegen malaria, maar bekende waarschuwingssignalen duiden erop dat we de oorlog wellicht aan het verliezen zijn. De huidige verspreiding van de resistentie tegen artemisinine in Azië bedreigt de toekomstige levens van Afrikaanse kinderen. Dat is de reden dat we doeltreffend moeten optreden om de verspreiding van de resistentie tegen artemisinine te voorkomen, inclusief dringend noodzakelijke investeringen in de volgende generatie anti-malaria-middelen. Als we geen rekening houden met de geschiedenis van malaria, zijn we gedoemd die te herhalen.

Vertaling: Menno Grootveld