Donald Trump Saul Loeb/Getty Images

De mondialisering van onze onvrede

NEW YORK – Vijftien jaar geleden verscheen van mijn hand Globalization and Its Discontents, (in het Nederlands verschenen als Perverse Globalisering),een boek dat trachtte te verklaren waarom er in de ontwikkelingslanden zo veel onvrede bestond over de mondialisering. Velen waren eenvoudigweg van mening dat het systeem hen moedwillig op achterstand zette, en vooral mondiale handelsovereenkomsten werden gezien als bijzonder oneerlijk.

The Year Ahead 2018

The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

Order now

Nu heeft de onvrede over de mondialisering geleid tot een golf van populisme in de Verenigde Staten en andere geavanceerde economieën, onder leiding van politici die beweren dat het systeem hun landen benadeelt. In de Verenigde Staten houdt president Donald Trump staande dat de Amerikaanse onderhandelaars door die van Mexico en China in het nauw werden gedreven.

Hoe kan iets wat iedereen ten goede had moeten komen, zowel in de ontwikkelde als in de ontwikkelingslanden, nu bijna overal door het slijk gehaald worden? Hoe kan een handelsverdrag nu oneerlijk zijn voor alle betrokken partijen?

Voor de mensen in de ontwikkelingslanden zijn de beweringen van Trump – net als Trump zelf – belachelijk. De VS hebben feitelijk de regels van de mondialisering geschreven en de instellingen van de mondialisering op poten gezet. Bij sommige van die instellingen – zoals het Internationale Monetaire Fonds – hebben de VS nog steeds vetorecht, ondanks de kleinere rol van Amerika in de wereldeconomie (een rol die Trump koste wat kost nog kleiner lijkt te willen maken).

Voor iemand zoals ik, die de handelsbesprekingen ruim een kwart eeuw nauwlettend heeft gevolgd, is het duidelijk dat de Amerikaanse onderhandelaars het grootste deel van wat zij wilden hebben binnengehaald. Het probleem gaat echter over wat zij wilden. Hun agenda was achter gesloten deuren door de bedrijven bepaald. Het was een agenda die door en voor multinationale ondernemingen was geschreven, ten koste van de werknemers en gewone burgers overal ter wereld.

Het lijkt er vaak op dat de werknemers, die hun lonen hebben zien dalen en hun banen hebben zien verdwijnen, slechts collateral damage zijn – onschuldige, maar onvermijdelijke slachtoffers in de onverbiddelijke opmars van de economische vooruitgang. Maar er is een andere interpretatie van wat er is gebeurd: een van de doelstellingen van de mondialisering was het verzwakken van de onderhandelingsmacht van de werknemers. Wat de bedrijven wilden was goedkopere arbeid, hoe ze die ook konden krijgen.

Deze interpretatie helpt een paar merkwaardige aspecten van de handelsverdragen verklaren. Waarom gaven de geavanceerde landen bijvoorbeeld een van hun grootste voordelen weg, het primaat van het recht? De clausules van de meest recente handelsverdragen geven buitenlandse beleggers méér rechten dan beleggers in de VS. Zij worden bijvoorbeeld gecompenseerd als de overheid regelgeving invoert die hun winsten aantast, hoe wenselijk die regels ook zijn of hoe groot de schade ook zou zijn die het bedrijf bij ontstentenis ervan zou kunnen aanrichten.

Er zijn drie antwoorden mogelijk op de gemondialiseerde onvrede over de mondialisering. De eerste – noem het de Las Vegas-strategie – is het verdubbelen van de inzet op de mondialisering zoals daar de afgelopen kwart eeuw mee is omgesprongen. Deze gok is, net als alle gokken op bewezen beleidsfouten (zoals de zogenoemde trickle-down economics), gebaseerd op de hoop dat deze strategie in de toekomst op een of andere manier vruchten zal afwerpen.

Het tweede antwoord is het “Trumpisme”: snijd jezelf los van de mondialisering, in de hoop dat dit je op de een of andere manier een verloren gegane wereld terug zal brengen. Maar protectionisme zal niet werken. Mondiaal gezien zijn fabrieksbanen op de terugtocht, eenvoudigweg omdat de productiviteitsgroei de groei van de vraag heeft overtroffen.

Zelfs als de fabrieken zouden terugkeren, blijft de werkgelegenheid weg. De geavanceerde productietechnologie, inclusief robots, betekent dat de eisen die worden gesteld aan de paar banen die erbij komen veel hoger zullen zijn, en dat die banen zich op andere plekken zullen bevinden dan de verloren gegane werkgelegenheid. Net als het verdubbelen van de inzet is deze aanpak gedoemd te falen, zodat de onvrede bij degenen die achterblijven nog zal toenemen.

Trump zal zelfs niet slagen in zijn uitgesproken doel om het handelstekort te verlagen, dat wordt bepaald door het verschil tussen de binnenlandse besparingen en de investeringen. Nu de Republikeinen hun zin hebben gekregen en een belastingverlaging voor miljardairs hebben doorgevoerd, zullen de nationale besparingen dalen en zal het handelstekort toenemen, als gevolg van een waardestijging van de dollar. (Begrotingstekorten en handelstekorten bewegen zich doorgaans zo dicht op elkaar dat zij het “dubbele” tekort worden genoemd.) Trump vindt dat misschien niet leuk, maar zoals langzaam tot hem doordringt, zijn er een paar dingen die zelfs een persoon in de machtigste positie van de wereld niet in de hand heeft.

Er is een derde benadering: sociale bescherming zonder protectionisme, het soort aanpak waar de kleine Scandinavische landen voor hebben gekozen. Zij wisten dat zij als kleine landen open moesten blijven. Maar zij wisten ook dat open blijven hun werknemers in gevaar zou brengen. Daarom moesten ze een sociaal contract hebben dat werknemers hielp van oude banen naar nieuwe over te stappen, en hen in de tussentijd enige steun bood.

De Scandinavische landen zijn zeer democratische samenlevingen, dus zij wisten dat – tenzij de meeste werknemers de mondialisering als iets positiefs zagen – die mondialisering niet gesteund zou worden. En de rijken in deze landen onderkenden dat als de mondialisering werkte zoals de bedoeling was, er genoeg voordelen voor iedereen zouden zijn.

De afgelopen jaren is het Amerikaanse kapitalisme gekenmerkt door ongebreidelde hebzucht – de financiële crisis van 2008 biedt daar ruime bevestiging van. Maar zoals sommige landen hebben laten zien, kan een markteconomie vormen aannemen die de excessen van zowel het kapitalisme als de mondialisering kunnen temperen, en tot duurzamer  groei en een hogere levensstandaard voor de meeste burgers kunnen leiden.

We kunnen van dergelijke successen leren wat we moeten doen, net zoals we van onze vroegere fouten kunnen leren wat we niet moeten doen. Het is in ieder geval duidelijk geworden dat als we er niet voor zorgen dat de mondialisering iedereen ten goede komt, het gevaar groot is dat de negatieve reacties – van de Nieuwe Ontevredenen in het noorden en de Oude Ontevredenen in het zuiden – alleen nog maar zullen toenemen.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/3r905vg/nl;

Handpicked to read next

  1. An employee works at a chemical fiber weaving company VCG/Getty Images

    China in the Lead?

    For four decades, China has achieved unprecedented economic growth under a centralized, authoritarian political system, far outpacing growth in the Western liberal democracies. So, is Chinese President Xi Jinping right to double down on authoritarianism, and is the “China model” truly a viable rival to Western-style democratic capitalism?

  2. The assembly line at Ford Bill Pugliano/Getty Images

    Whither the Multilateral Trading System?

    The global economy today is dominated by three major players – China, the EU, and the US – with roughly equal trading volumes and limited incentive to fight for the rules-based global trading system. With cooperation unlikely, the world should prepare itself for the erosion of the World Trade Organization.

  3. Donald Trump Saul Loeb/Getty Images

    The Globalization of Our Discontent

    Globalization, which was supposed to benefit developed and developing countries alike, is now reviled almost everywhere, as the political backlash in Europe and the US has shown. The challenge is to minimize the risk that the backlash will intensify, and that starts by understanding – and avoiding – past mistakes.

  4. A general view of the Corn Market in the City of Manchester Christopher Furlong/Getty Images

    A Better British Story

    Despite all of the doom and gloom over the United Kingdom's impending withdrawal from the European Union, key manufacturing indicators are at their highest levels in four years, and the mood for investment may be improving. While parts of the UK are certainly weakening economically, others may finally be overcoming longstanding challenges.

  5. UK supermarket Waring Abbott/Getty Images

    The UK’s Multilateral Trade Future

    With Brexit looming, the UK has no choice but to redesign its future trading relationships. As a major producer of sophisticated components, its long-term trade strategy should focus on gaining deep and unfettered access to integrated cross-border supply chains – and that means adopting a multilateral approach.

  6. The Year Ahead 2018

    The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

    Order now