Protest against the arrest of two Catalan separatist leaders Anadolu Agency/Getty Images

Europa wordt van binnenuit aangevallen

BERLIJN – Europa lijkt eindelijk haar veeljarige economische crisis achter zich te hebben gelaten, maar blijft wankel. Voor iedere reden tot optimisme lijkt er altijd een nieuwe reden tot zorg te zijn.

The Year Ahead 2018

The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

Order now

In juni 2016 heeft een kleine meerderheid van de Britse kiezers nostalgie naar het 19e-eeuwse verleden verkozen boven iedere belofte die de 21e eeuw zou kunnen inhouden. Deze kiezers besloten derhalve van een klif te springen, uit naam van de “soevereiniteit.” Er zijn veel signalen die erop duiden dat Groot-Brittannië een harde landing te wachten staat. Een cynicus zou erop kunnen wijzen dat er een goed functionerende “soevereiniteit” voor nodig is om de klap op te vangen.

In Spanje eist de regering van de autonome regio Catalonië eveneens soevereiniteit. Maar de huidige Spaanse regering vervolgt, interneert, martelt en executeert het volk van Catalonië niet zoals de dictatuur van Generalissimo Francisco Franco dat ooit heeft gedaan. Spanje is een stabiele democratie, en een lidstaat van de Europese Unie, de eurozone en de NAVO. Het land heeft de rechtsstaat al tientallen jaren overeind gehouden, overeenkomstig een democratische grondwet die werd overeengekomen met alle partijen en regio's, inclusief Catalonië.

Op 1 oktober heeft de Catalaanse regering een onafhankelijkheidsreferendum gehouden waaraan nog niet de helft – volgens sommige schattingen een derde – van de bevolking van de regio heeft deelgenomen. Op grond van de normen van de EU en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa had de stemming nooit als “vrij en eerlijk” mogen worden aanvaard. Naast het feit dat zij onrechtmatig was volgens de Spaanse grondwet, was er niet eens een kiesregister om vast te stellen wie aan het referendum mocht deelnemen.

Het Catalaanse “alternatieve” referendum dwong de regering van de Spaanse premier Mariano Rajoy tot ingrijpen. Zij besloot om stembureaus te sluiten en mensen ervan te weerhouden hun stem uit te brengen. Dit bleek een politieke dwaasheid van de eerste orde, omdat de beelden van de politie die met knuppels ongewapende Catalaanse betogers te lijf gaat de secessionisten een valse legitimiteit hebben verschaft. In dit soort conflicten kan geen enkele democratie winnen. En in het geval van Spanje riep het ingrijpen herinneringen op aan de Spaanse burgeroorlog van 1936-'39 – de diepste historische wond van het land tot op de dag van vandaag.

Als Catalonië werkelijk onafhankelijk zou worden, zou het een weg voorwaarts moeten zien te vinden zonder Spanje of de EU. Spanje zou, met de steun van veel andere lidstaten die zich zorgen maken over hun eigen afscheidingsbewegingen, iedere Catalaanse poging om lid te worden van de EU of de eurozone blokkeren. En zonder het lidmaatschap van de gemeenschappelijke Europese markt zou Catalonië worden geconfronteerd met het sombere vooruitzicht van een snelle transformatie van een economisch powerhouse in een arm, geïsoleerd land.

Maar onafhankelijkheid voor Catalonië zou Europa ook met een fundamenteel probleem opzadelen. Om te beginnen wil niemand een herhaling van het uiteenvallen van Joegoslavië, om voor de hand liggende redenen. Maar om preciezer te zijn kan de EU zich het uiteenvallen van haar lidstaten niet veroorloven, omdat die staten het fundament zijn waarop de organisatie rust.

De EU is een associatie van natiestaten, niet van regio's. Hoewel regio's een belangrijke rol kunnen spelen binnen de EU, kunnen zij niet als alternatief voor de lidstaten fungeren. Als Catalonië een precedent zou scheppen door zich af te scheiden, waardoor andere regio's zouden worden aangemoedigd dit voorbeeld te volgen, zou de EU in een diepe existentiële crisis belanden. In feite zou je kunnen betogen dat in Catalonië vandaag niets meer of minder dan de toekomst van de EU op het spel staat.

Bovendien was het oorspronkelijke doel van de EU het overwinnen van de tekortkomingen van de natiestaten door middel van integratie – het tegenovergestelde van afscheiding. Zij was bedoeld om het statensysteem te overstijgen dat in de eerste helft van de 20e eeuw zo desastreus was gebleken.

Neem Noord-Ierland, dat een perfect voorbeeld is gebleken van hoe integratie binnen de EU nationale grenzen kan overwinnen, historische kloven kan overbruggen, en vrede en stabiliteit kan garanderen. Toevallig kan hetzelfde worden gezegd van Catalonië, dat immers het grootste deel van haar economische succes te danken heeft aan de Spaanse toetreding tot de EU in 1986.

Het zou historisch absurd zijn als de lidstaten van de EU in de 21e eeuw een fase van afscheiding en desintegratie zouden binnentreden. Alleen al de omvang van andere mondiale spelers – niet in de laatste plaats China, India en de Verenigde Staten – heeft sterke relaties tussen de diverse gemeenschappen en diepere Europese integratie juist nóg noodzakelijker gemaakt.

Men kan slechts hopen dat de rede zal overwinnen, met name in Barcelona, maar ook in Madrid. Een democratisch, intact Spanje is te belangrijk om in gevaar te laten brengen door meningsverschillen over de toekenning van belastinginkomsten onder de regio's van het land. Het enige alternatief voor beide kampen is het verlaten van de loopgraven die ze voor zichzelf hebben gegraven, het eruit krabbelen om te onderhandelen, en het vinden van een wederzijds bevredigende oplossing die in overeenstemming is met de Spaanse grondwet, de democratische beginselen en de rechtsstaat.

De ervaringen van Spanje's vrienden en bondgenoten kunnen hierbij van pas komen. Duitsland is, anders dan Spanje, georganiseerd als een federatie. Maar zelfs in Duitsland is niets zo zwaar en moeilijk als de nooit aflatende onderhandelingen over begrotingsafdrachten tussen de federale overheid en de individuele staten – wat betekent: tussen de rijkere en de armere regio's. Uiteindelijk wordt er echter altijd een overeenkomst bereikt, en die blijft overeind totdat zich een nieuw meningsverschil aandient, op welk punt de onderhandelingen opnieuw beginnen.

Zeker weten: geld is belangrijk. Maar niet zo belangrijk als de gedeelde toewijding van de Europeanen aan vrijheid, democratie en de rechtstaat. De welvaart van Europa hangt af van vrede en stabiliteit, en de vrede en stabiliteit in Europa hangen in de allereerste plaats af van de vraag of de Europeanen voor deze waarden willen strijden.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/EgQ0VhZ/nl;

Handpicked to read next

  1. An employee works at a chemical fiber weaving company VCG/Getty Images

    China in the Lead?

    For four decades, China has achieved unprecedented economic growth under a centralized, authoritarian political system, far outpacing growth in the Western liberal democracies. So, is Chinese President Xi Jinping right to double down on authoritarianism, and is the “China model” truly a viable rival to Western-style democratic capitalism?

  2. The assembly line at Ford Bill Pugliano/Getty Images

    Whither the Multilateral Trading System?

    The global economy today is dominated by three major players – China, the EU, and the US – with roughly equal trading volumes and limited incentive to fight for the rules-based global trading system. With cooperation unlikely, the world should prepare itself for the erosion of the World Trade Organization.

  3. Donald Trump Saul Loeb/Getty Images

    The Globalization of Our Discontent

    Globalization, which was supposed to benefit developed and developing countries alike, is now reviled almost everywhere, as the political backlash in Europe and the US has shown. The challenge is to minimize the risk that the backlash will intensify, and that starts by understanding – and avoiding – past mistakes.

  4. A general view of the Corn Market in the City of Manchester Christopher Furlong/Getty Images

    A Better British Story

    Despite all of the doom and gloom over the United Kingdom's impending withdrawal from the European Union, key manufacturing indicators are at their highest levels in four years, and the mood for investment may be improving. While parts of the UK are certainly weakening economically, others may finally be overcoming longstanding challenges.

  5. UK supermarket Waring Abbott/Getty Images

    The UK’s Multilateral Trade Future

    With Brexit looming, the UK has no choice but to redesign its future trading relationships. As a major producer of sophisticated components, its long-term trade strategy should focus on gaining deep and unfettered access to integrated cross-border supply chains – and that means adopting a multilateral approach.

  6. The Year Ahead 2018

    The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

    Order now