Skip to main content

fischer160_NG HAN GUANAFPGetty Images_china us trade Ng Han Guan/AFP/Getty Images

Eén wereld, twee systemen

BERLIJN – Nu de dertigste verjaardag van de val van de Berlijnse Muur aanstaande is, is de kwestie van de vrijheid in Moskou en Hong Kong opnieuw op de voorgrond getreden, zij het onder heel andere historische en politieke omstandigheden dan destijds. We worden eraan herinnerd dat de moderne tijd gebaseerd was op vrijheid en op de erkenning dat alle mensen gelijk zijn. Toen deze radicale Verlichtingsgedachte post vatte, was dit een breuk met alle eerdere geschiedenis. Maar de tijden zijn veranderd. In de 21e eeuw worden we geconfronteerd met een fundamentele vraag: Kan een gemoderniseerde vorm van het autoritarisme een alternatief vormen voor de liberale democratie en de rechtsstaat?

In 1989 zou het overduidelijke antwoord op deze vraag “nee” zijn geweest, niet alleen in het Westen maar in de hele wereld. Sindsdien zijn we echter getuige geweest van een wederopleving van het nationalisme in Europa, van het mislukken van de Arabische Lente, van de verkiezing van de Amerikaanse president Donald Trump, van de terugval van Rusland in het revanchisme, en van de opkomst van een mondiaal China. Het is nu lang niet zo zeker meer dat de liberale democratie als winnaar uit de bus zal komen.

De opkomst van China als tweede militaire, economische en technologische supermacht duidt erop dat er nu een alternatief ontwikkelingsmodel is. In het moderne China worden de rechtsstaat en de democratie beschouwd als een bedreiging voor de alleenheerschappij van de partij. Daarom leggen de aanhoudende betogingen voor vrijheid en democratische aansprakelijkheid in Hong Kong niet alleen een kloof bloot tussen twee normatieve kaders, maar ook tussen twee systemen van politieke macht.

China leek een tijdlang een formule gevonden te hebben voor het overbruggen van deze kloof. Het beginsel van “één land, twee systemen” had moeten leiden tot de ordelijke reïntegratie van was Hong Kong en (nog ambitieuzer) Taiwan. Als deze formule nu mislukt in Hong Kong zal het gevolg een onmiddellijke escalatie van de militaire spanningen in de Straat van Taiwan zijn, omdat de aanhoudende speciale status van het eiland voor het Chinese regime dan niet langer aanvaardbaar of loochenbaar meer is.

Toch heeft de formule tot nu toe wél gewerkt. Hong Kong is heel belangrijk geworden voor de Chinese economie, omdat het toegang biedt tot de mondiale kapitaalmarkten en dient als een financiële poort voor inwaartse directe buitenlandse investeringen. En de relatie met Taiwan is, voor het merendeel, relatief rustig gebleven.

Het arrangement met Hong Kong heeft gewerkt omdat de regering in Beijing tot nu toe ruimhartig rekening heeft willen houden met de semi-autonome status van de stad. Maar naarmate China sterker is geworden, heeft de perceptie van zichzelf als nieuwe mondiale supermacht tot een gedragsverandering geleid. De Chinese autoriteiten oefenen steeds meer druk uit op Hong Kong, en suggereren dat ze in de richting willen gaan van “één land, één systeem.”

Subscribe now
ps subscription image no tote bag no discount

Subscribe now

Subscribe today and get unlimited access to OnPoint, the Big Picture, the PS archive of more than 14,000 commentaries, and our annual magazine, for less than $2 a week.

SUBSCRIBE

Het (inmiddels opgeschorte) wetsvoorstel om de uitlevering aan China mogelijk te maken van in Hong Kong gearresteerde mensen werd in brede kringen gezien als een bedreiging voor de democratie en de rechtsstaat in de voormalige Britse kroonkolonie. De autoriteiten in Beijing weten heel goed dat deze poging om de autonomie van Hong Kong te ondermijnen – en niet geheime operaties van buitenlandse inlichtingendiensten – de reden is dat miljoenen mensen de straat zijn opgegaan.

Gezien de huidige machtsstructuren in China (en Rusland) hebben de massale protesten van deze zomer in Hong Kong (en Moskou) op de korte termijn weinig tot geen kans van slagen. Maar zij zijn niettemin belangrijk, omdat zij tegenwicht bieden aan de democratische malaise die zich in het Westen heeft verspreid.

In bredere zin roept de verdeling van de wereld in twee systemen onmiddellijk herinneringen op aan de Koude Oorlog. Maar in dat conflict was de belangrijkste kwestie militaire kracht – vandaar dat de kernwapenwedloop centraal stond. Als het op de levensstandaard aankwam, heeft het Sovjet-blok nooit echt een kans gehad (zoals duidelijk bleek in het zogenoemde Kitchen Debate tussen de toenmalige Amerikaanse vice-president Richard Nixon en Sovjet-leider Nikita Chroestjov in 1959).

Maar de concurrentieslag met China zal juist gaan over de vraag welk systeem meer oplevert in termen van technologische en materiële vooruitgang. De transitie van China van een armoedig ontwikkelingsland in een economisch powerhouse is een van de grootste prestaties van de moderne tijd. Miljoenen mensen zijn uit de armoede gehaald en opgenomen in een groeiende, op consumptie gerichte middenklasse, en miljoenen anderen zouden hen spoedig kunnen volgen.

Tegelijkertijd heeft China, ook al heeft het land zijn leger opgebouwd, geen druk op zijn onmiddellijke buurstaten uitgeoefend, anders dan de Sovjet-Unie. Als China zijn strategische belangen in Afrika en Oost-Europa nastreeft, gebeurt dat met economische en financiële middelen. Het land dankt zijn toenemende mondiale invloed niet aan zijn leger, maar aan zijn economie en aan zijn groeiende vermogen tot snelle technologische innovatie. Voor het Westen houdt de “Chinese uitdaging” dus in dat het moet aantonen dat zijn democratische model voor het grootste deel van de mensheid nog steeds beter is dan het oosterse autoritarisme.

In dit bredere verband gedraagt de Amerikaanse president Donald Trump zich als een Chinees Paard van Troje. Hoewel hij een agressieve handels- en technologie-oorlog voert tegen China, doet hij ook alles wat hij kan om de geloofwaardigheid van het westerse model te ondermijnen.  In historische termen zullen zijn aanvallen op de democratie veel gevolgrijker blijken dan zijn importtarieven. Wat de zaken er niet beter op maakt is dat Europa, met zijn overduidelijke economische zwakheden en geopolitieke naïveteit, er ook niet in slaagt het westerse model adequaat te verdedigen.

Op dit moment kan de opkomst van China niet worden voorkomen. Het land is eenvoudigweg te groot en te sterk om het te kunnen boycotten of in toom te houden; hoe dan ook is het verlangen van het Chinese volk om te delen in de mondiale welvaart volledig legitiem. Het Westen heeft weinig andere opties dan het in stand houden van goede relaties met de nieuwe supermacht, en tegelijkertijd het verdedigen van zijn waarden. De opkomst van China – en van het Chinese systeem – zal onvermijdelijk tot meer concurrentie leiden, en deze nieuwe rivaliteit moet tegen iedere prijs vreedzaam worden opgelost. Een wereld met acht miljard mensen kan zich geen mondiaal conflict veroorloven.

Of China’s model van autoritaire modernisering op de langere termijn kan slagen is een vraag voor toekomstige generaties Chinezen. Degenen die geen herinneringen hebben aan de verschrikkingen uit het verleden zoals de Culturele Revolutie kunnen het Chinese model eenvoudigweg voor lief nemen. Maar de moderne tijd was gebouwd op vrijheid. Zoals we deze zomer in Hong Kong en Moskou hebben gezien, zal die les niet snel zijn vergeten.

Vertaling: Menno Grootveld

https://prosyn.org/5esOvatnl;
  1. GettyImages-1185850541 Scott Peterson/Getty Images

    Power to the People?

    Aryeh Neier

    From Beirut to Hong Kong to Santiago, governments are eager to bring an end to mass demonstrations. But, in the absence of greater institutional responsiveness to popular grievances and demands, people are unlikely to stay home.

    1
  2. rogoff187_Matt Anderson Photography Getty Images_datanumberlines Matt Anderson Photography/Getty Images

    The High Stakes of the Coming Digital Currency War

    Kenneth Rogoff

    Just as technology has disrupted media, politics, and business, it is on the verge of disrupting America’s ability to leverage faith in its currency to pursue its broader national interests. The real challenge for the United States isn't Facebook's proposed Libra; it's government-backed digital currencies like the one planned by China.

    0

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated Cookie policy, Privacy policy and Terms & Conditions