15

Realisme over het Trumpisme

BERLIJN – Iets meer dan een maand na de inauguratie van Donald Trump als president van de Verenigde Staten is het duidelijk geworden dat er niets goeds uit zijn presidentschap zal voortvloeien. Helaas zijn de pessimisten realisten gebleken; de situatie is echt zo erg als ze van tevoren zeiden. De rampscenario’s zijn nu de basisscenario’s geworden. Elke hoop dat de plichten van het ambt of de politieke en economische feiten Trump zouden overtuigen zich aan te passen aan normen voor binnenlandse en buitenlandse politiek moeten nu afgedaan worden als wensdenken.

Realisme vergt de acceptatie van een ontnuchterende waarheid. Wanneer de 45e president van de Verenigde Staten moet kiezen tussen het hooghouden van de Amerikaanse grondwet – die zijn autoriteit beperkt door middel van de scheiding der machten – of deze ondergraven zal hij waarschijnlijk voor het laatste kiezen. De regering Trump probeert niets minder dan regimewisseling te bewerkstellingen in Washington, DC.

Vroeger of later zal frictie tussen de president en het constitutionele systeem een zware crisis veroorzaken die de VS zal doen schudden op zijn grondvesten, en deze mogelijk politiek onherkenbaar zal achterlaten. Trumps voortdurende aanvallen op het rechtssysteem en op de pers – onmisbare instituties om aansprakelijkheid van de uitvoerende macht te garanderen – laten voor een andere interpretatie geen ruimte.

Zelfs wanneer de Amerikaanse constitutie overwint zou de chaos die zal ontstaan tijdens het presidentschap permanente schade kunnen toebrengen. Neem in overweging wat er zou kunnen gebeuren als er zich een ernstige terroristische aanslag voordoet in de VS in deze tijd van onrust? Zou de VS richting een autoritair regime opschuiven, overeenkomstig met wat we in Turkije hebben gezien? Je mag hopen van niet, maar het is reële mogelijkheid.

In termen van internationale betrekkingen is ons tot zover een abrupte breuk met bestaande allianties en gerelateerde engagementen bespaard gebleven. Maar zolang Trump zijn ‘Amerika eerst’ strategie van isolationisme en protectionisme najaagt zullen deze allianties en engagementen risico blijven lopen.

Een constitutionele crisis in de VS, een paradigmaverschuiving van mondialisering naar protectionisme, en een nieuw isolationistisch veiligheidsbeleid impliceren een significante verstoring van de internationale orde, met geen alternatieve orde in zicht. Wanneer alles goed blijft gaan zal een aanhoudende instabiliteit de boventoon voeren; als dit niet het geval is dan zouden confrontatie en zelfs gewapend conflict de norm kunnen worden.

De relatie van Trump met Rusland en zijn president Vladimir Poetin blijft onduidelijk – als niet regelrecht mysterieus. Deze aanhoudende onzekerheid oefent vooral grote druk uit op Oost-Europa, dat niet de mogelijkheid kan uitsluiten dat Trump en Poetin hun belangen zullen verzoenen en een Jalta 2.0 opvoeren, waarbij Europa in verschillende invloedssferen verdeeld wordt.

De onzekerheid met betrekking tot Rusland wordt versterkt door een curieus – en vasthoudend – achtergrondrumoer binnen de regering Trump. Vicepresident Mike Pence, minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson, en minister van Defensie James Mattis hebben allen hun steun verzekerd aan de NAVO en Oost-Europa; en de Rusland-vriendelijke Nationale Veiligheidsadviseur Michael Flynn heeft zich teruggetrokken. En toch is het wanneer er zoveel rook rond een kwestie hangt hoogst aannemelijk dat er ergens vuur is.

Hoe het zij, nu Trump de bestaande wereldorde opschudt zal Europa de dupe van deze schokken zijn. Na de Tweede Wereldoorlog kon West-Europa opbloeien door twee grote Amerikaanse beloftes: militaire protectie tegen de Sovjet-Unie en vrije handel. De VS speelde ook een cruciale symbolische rol als ‘baken van vrijheid.’ Maar nu heel Europa steeds meer bedreigd wordt door Russisch revanchisme behoort die rol wellicht al tot het verleden.

Ondertussen heeft het zware zelf toegebrachte letsel van de Europese Unie deze schijnbaar te zwak gemaakt om een alternatief voor zijn afbrokkelende status quo te ontwikkelen. Wanneer de veiligheidsovereenkomsten en economische orde van de na de oorlog wankelen of ineenstorten zoals nu aannemelijk lijkt, zal het fundament waarop een vrij Europa gebouwd is drijfzand worden.

Als dit gebeurt zal de directe aanleiding zeer waarschijnlijk de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen op 7 mei worden. Een overwinning voor het extreemrechtse Front National van Marine Le Pen zal er voor zorgen dat de eurozone en de EU desintegreren. Frankrijk en andere lidstaten van de EU zullen ernstige economische schade lijden en er zal waarschijnlijk een mondiale crisis uit voortkomen. Wanneer ze verliest zou de huidige nationalistische golf, tenminste tijdelijk, gebroken worden en Europa een tweede kans krijgen.

Deze kans mag, als die al komt, niet verspild worden. De EU moet urgent de middelen ontwikkelen om zich te verdedigen tegen zowel interne als externe bedreigingen, de eurozone stabiliseren, en de rust en rationaliteit in de komende Brexit onderhandelingen met Groot-Brittannië bewaren. Wat er ook verandert, de geopolitieke en veiligheidsbelangen van Groot-Brittannië zullen altijd hetzelfde blijven. Brexit zal niets veranderen aan het feit dat er samenwerking nodig is voor wederzijdse defensie, het gevecht tegen terrorisme, en bescherming van de grenzen.

Zeker, de EU mag geen enkele uitkomst accepteren die de overblijvende unie van 27 lidstaten in gevaar brengt. Maar de onderhandelaars aan beide kanten moeten er ook voor zorgen dat ze elk resultaat vermijden dat de relaties tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU onherstelbaar vergiftigt. Zoals de ervaring ons leert gaat het leven door, zelfs na een scheiding. Onze gezamenlijke belangen zullen blijven bestaan, en nu omvatten deze ook het beheersen van het gevaar dat de licht ontvlambare nieuwe president van de VS vormt.

Vertaling Melle Trap