2

De 'ingebeelde gemeenschap' van de euro

Er is veel betekenis gehecht – waarschijnlijk zelfs te veel – aan de mogelijkheid dat de eurozone uiteenvalt. Velen geloven dat een dergelijke gebeurtenis – als Griekenland bijvoorbeeld de euro vaarwel zegt en de drachme opnieuw introduceert – een vorm van politiek falen is die uiteindelijk de stabiliteit in Europa zou kunnen bedreigen. Tijdens een toespraak voor de Duitse Bondsdag in oktober vorig jaar verwoordde bondskanselier Angela Merkel dit gevoel als volgt:

“Niemand mag er zonder meer van uitgaan dat nóg een halve eeuw vrede en voorspoed in Europa een uitgemaakte zaak is. Dat is niet zo. Daarom zeg ik: Als de euro ten onder gaat, zal Europa ten onder gaan. Dat mag niet gebeuren. We hebben een historische plicht om met alle middelen die ons ter beschikking staan het Europese eenwordingsproces te verdedigen, dat onze voorouders meer dan vijftig jaar geleden zijn begonnen, na eeuwen van haat en bloedvergieten. Niemand van ons kan overzien wat de gevolgen zullen zijn als we falen.”

In Europa hebben zich meer dan 250 oorlogen afgespeeld sinds het begin van de Renaissance in het midden van de 15e eeuw. Daarom is het niet overdreven je hardop zorgen te maken over het behoud van het gemeenschapsgevoel dat Europa de afgelopen halve eeuw heeft gekend.

In een fascinerend, maar grotendeels over het hoofd gezien boek, How Enemies Become Friends,onderzoekt Charles A. Kupchan vele historische voorbeelden van de manier waarop natiestaten met een lange geschiedenis van conflicten er uiteindelijk in zijn geslaagd vreedzaam naast elkaar te leven. Tot zijn voorbeelden behoren de vorming van de Zwitserse Confereratie (1291-1848); de stichting van de Confederatie van Iroquois, in de eeuw voordat de eerste Europeanen in Amerika aankwamen; de stichting van de Verenigde Staten (1776-1789); de eenwording van Italië (1861) en Duitsland (1871); de toenadering tussen Noorwegen en Zweden (1905-1935); de vorming van de Verenigde Arabische Emiraten (1971); en de toenadering tussen Argentinië en Brazilië in de jaren zeventig van de vorige eeuw.