16

Donkere wolken boven Korea

BERLIJN – Decennia na het einde van de Koude Oorlog en de opdeling van Korea blijft het conflict op het Koreaanse schiereiland een van de gevaarlijkste en meest hardnekkige problemen van onze tijd. En vandaag is het gevaarlijker – en hardnekkiger – dan ooit.

Het Noord-Koreaanse regime is een overblijfsel uit de Koude Oorlog – een stalinistische dinosaurus die tot op de dag van vandaag in leven is gebleven, terwijl Zuid-Korea in rap tempo een regionale economische en technologische macht is geworden. En China, Noord-Korea's belangrijkste bondgenoot en enige financiële steunpilaar, heeft een steeds succesvoller moderniseringsbeleid gevolgd.

Deze ontwikkelingen hebben ervoor gezorgd dat het Noord-Koreaanse regime geïsoleerd is en zich terecht zorgen maakt over zijn toekomst. Om te garanderen dat de wrede dictatuur overleeft, is de heersende Arbeiderspartij van Korea, geleid door de clan van Kim, op het idee gekomen kernraketten te ontwikkelen, evenals de systemen om ze te lanceren.

Tot nu toe zijn alle diplomatieke en technologische pogingen om de nucleaire bewapening van Noord-Korea te verijdelen mislukt. Het is slechts een kwestie van tijd dat Noord-Korea over kernraketten zal beschikken die ZuidKorea en zijn hoofdstad Seoul, Japan en zelfs grote steden langs de westkust van Noord-Amerika kunnen bereiken.

De Verenigde Staten hebben op hun beurt raketverdedigingssystemen in Zuid-Korea geïnstalleerd. En de regering-Trump ziet, net als de regeringen vóór haar, het streven van Noord-Korea om intercontinentale raketten te bezitten die San Francisco of Los Angeles  kunnen bereiken als een rechtvaardiging voor een oorlog. Als de kleurenschaal die vandaag de dag voor terreurdreigingsniveaus wordt gehanteerd wordt toegepast op de crisis op het Koreaanse schiereiland, zou die een verandering van oranje naar rood te zien geven. Nu de tijd voor een diplomatieke oplossing – of zelfs maar een beheersing van de crisis – snel verstrijkt, begint de situatie een kookpunt te bereiken.

Dat komt doordat het huidige drama zich afspeelt op een buitengewoon gevoelige strategische lokatie. Zuid-Korea en Japan – beiden belangrijke spelers in de mondiale economie en nauwe bondgenoten van de VS – worden onmiddellijk bedreigd, terwijl China en Rusland, Noord-Korea's twee noordelijke buurlanden, mondiale kernmachten zijn, met hun eigen belangen in het geschil.

Met name China beziet het Koreaanse schiereiland in termen van strategische veiligheid. De Chinese leiders zijn niet vergeten dat het keizerlijke Japan Noord-China (Mantsjoerije) in de jaren dertig vanaf het Koreaanse schiereiland heeft aangevallen, of dat het de nadering van Amerikaanse troepen in de buurt van de rivier de Yalu aan de Chinese grens is geweest die begin jaren vijftig de Chinese interventie in de Koreaanse Oorlog heeft uitgelokt.

Sindsdien is China min of meer de beschermheer van Noord-Korea geweest, en hebben de VS Zuid-Korea beschermd, niet in de laatste plaats door een grote hoeveelheid troepen in de regio op de been te houden, zelfs nadat de Koude Oorlog was afgelopen. Zonder die Amerikaanse militaire aanwezigheid zou oorlog zeer waarschijnlijk in de regio zijn teruggekeerd; of dan zouden Japan en Zuid-Korea op z'n minst hun eigen nucleaire afschrikking hebben ontwikkeld.

Een militaire confrontatie op het Koreaanse schiereiland zou tot een nachtmerriescenario kunnen leiden waarin kernwapens worden gebruikt, of zelfs tot een grotere strijd tussen mondiale kernmachten. Beide scenario's zouden ernstige gevolgen hebben, tot buiten de onmiddellijke geografische omgeving aan toe. En toch betekent de recente stap van Noord-Korea om intercontinentale kernraketten te gaan ontwikkelen dat doorgaan met een afwachtend beleid geen serieuze optie meer is.

Wat zal de Amerikaanse president Donald Trump dus gaan doen? Uit een reeks recente bezoeken van hoge Amerikaanse functionarissen aan de regio blijkt dat de nieuwe regering de situatie op het Koreaanse schiereiland als een serieus gevaar ziet. Terwijl de Duitse bondskanselier Angela Merkel Trump vorige maand in Washington bezocht, maakte de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson zijn eerste officiële reis naar Oost-Azië, na het bezoek van minister van Defensie James Mattis aan de regio in februari.

Toen hij in Zuid-Korea was, klonk Tillerson allesbehalve geruststellend. Hij had het over een “onmiddellijk gevaar,” verklaarde dat het “beleid van strategisch geduld” van de vorige president Barack Obama ten einde was gekomen, en zei dat “alle opties op tafel liggen” – inclusief militaire actie.

Tillersons harde taal kan gerechtvaardigd zijn als die leidt tot een onderhandelde oplossing tussen de VS, China en Noord-Korea. Maar als dat nu eens niet gebeurt? Een nucleaire of conventionele oorlog op het Koreaanse schiereiland zou ongekende regionale en mondiale risico's met zich meebrengen. Als je die risico's zorgvuldig onderzoekt, besef je dat diplomatie, ondanks alle problemen, de enige oplossing is.

Maar een diplomatieke oplossing kan alleen maar worden bereikt als de VS en China nauw samenwerken en geen fouten uit het verleden herhalen. De regering-Trump zou er bijvoorbeeld goed aan doen geen overdreven agressief beleid jegens China te voeren in de Zuid-Chinese Zee, in het licht van de nakende crisis op het Koreaanse schiereiland.

Tegelijkertijd moeten de Chinese leiders zich afvragen hoeveel langer zij onvoorwaardelijke steun willen blijven bieden aan het Noord-Koreaanse regime – dat volledig afhankelijk is van Chinese bevoorrading – in plaats van er druk op uit te oefenen om zijn provocaties stop te zetten. Om een militair conflict te voorkomen zullen China en de VS een gezamenlijke aanpak moeten afspreken en het zespartijenoverleg met Noord-Korea nieuw leven moeten inblazen.

Het wordt steeds duidelijker dat, zelfs onder een presidentschap van Trump, de VS hun rol als stabiliserende macht op het wereldtoneel niet zomaar kunnen afschudden. En als China wil bewijzen dat het in de 21e eeuw ook een stabiliserende kracht kan zijn, zal het zijn best moeten doen het conflict op het Koreaanse schiereiland op te lossen.

Vertaling: Menno Grootveld