2

Bankiers zonder grenzen

LONDEN – Als Mark Carney in juli 2013 Mervyn King opvolgt als gouverneur van de Bank of England, zal de wereld het voortaan moeten stellen zonder Kings gevatte publieke uitspraken. Mijn persoonlijke favoriet deed zich voor toen hij, bij wijze van commentaar op de sterke detailhandelscijfers tijdens een bepaalde kerstperiode, twijfel zaaide over hun betekenis voor het inschatten van de algehele toestand van de economie. “De werkelijke betekenis van het Kerstverhaal,” verklaarde hij plechtig, “zal niet worden geopenbaard vóór Pasen, en misschien nog wel veel later.” Een nieuwe carrière op het toneel of op het kansel lijkt voor hem open te liggen.

Kings meest geciteerde zinsnede luidt dat “wereldwijd opererende banken bij leven mondiaal, maar bij de dood nationaal blijken te zijn.” Ze zijn in de hele wereld actief, dwars door poreuze grenzen heen, en hechten weinig betekenis aan de geografische locatie van kapitaal en liquiditeit. Maar als het orkest ophoudt met spelen zijn het de toezichthouder en de centrale bank uit het land van herkomst die de scherven mogen opvegen, zelfs als de verliezen elders zijn opgelopen. Omgekeerd kan een failliete bank in derde landen grote puinhopen veroorzaken, die de autoriteiten van het land van herkomst weigeren op te ruimen.

IJslandse banken namen bijvoorbeeld deposito's in ontvangst van cliënten uit Groot-Brittannië en Nederland, en brachten die onder in Reykjavik, terwijl de gastlanden later de depositohouders schadeloos mochten stellen. Op dezelfde manier hadden Europese crediteuren meer last van de ondergang van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers dan Amerikaanse crediteuren, omdat de gelden van deze laatstgenoemden nog vlak vóór het doek viel naar New York waren terug gesluisd.

De toezichthouders hebben jarenlang met dit probleem geworsteld, zonder evidente successen te boeken. Midden december kondigden de Bank of England (BoE) en de United States Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC) een doorbraak aan, althans wat betreft de grote banken uit de VS en Groot-Brittannië – dwz, twaalf van de achtentwintig instellingen die door de Financial Stability Board als van essentieel belang voor het wereldsysteem worden beschouwd. In hun geval zou een speciale autoriteit, in Londen of in Washington, bij een dreigend faillissement de controle over het moederbedrijf overnemen, het hogere kader op non-actief stellen, en bepalen welke verliezen de aandeelhouders en onverzekerde crediteuren lijden.