3

Zika en het voortplantingsrecht

NEW YORK – Muggen kennen geen grenzen, evenmin als angst. Nu de volksgezondheidsdeskundigen worstelen met het Zika-virus, blijft de paniek zich over de wereld verspreiden. Toch heeft de crisis twee belangrijke waarheden aan het licht gebracht.

De eerste ontdekking is hoezeer de volksgezondheidssystemen in Latijns-Amerika en daarbuiten achteruit zijn gegaan. Dit is niet bij toeval gebeurd. Het is grotendeels het gevolg van de druk op de ontwikkelingslanden, vanaf 1980, van crediteuren als het Internationale Monetaire Fonds om de sociale uitgaven te beperken, inclusief de uitgaven aan de gezondheidszorg. In Brazilië en elders hadden de autoriteiten welbekende en kosteneffectieve maatregelen kunnen nemen om door muggen overgebrachte ziekten in de hand te houden, maar toch gebeurde dat niet. Hun zwaarst getroffen burgers, die over het algemeen arm zijn, zijn gedwongen met de gevolgen te leven.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

In de tweede plaats heeft de Zika-epidemie ook nadrukkelijk een andere dreiging voor de volksgezondheid blootgelegd: de ontkenning van het voortplantingsrecht van vrouwen. De overheden onttrekken zich in dit opzicht ook aan hun verantwoordelijkheid, dikwijls op groteske wijze. De gerapporteerde toename van de gevallen van microcefalie – een geboorteafwijking – onder kinderen in de door het Zika-virus getroffen gebieden heeft de regeringen van Brazilië, Colombia, Ecuador en El Salvador ertoe aangezet hun vrouwelijke burgers te waarschuwen “niet zwanger te worden.”

Deze boodschap, die de schuld voor en de last van de epidemie op de schouders van vrouwen legt, is net zo onrechtvaardig als onredelijk. Het is ook een tandeloze boodschap, omdat veel vrouwen in de regio geen toegang hebben tot contraceptie of veilige abortussen. De Zika-crisis heeft een voor de hand liggende realiteit duidelijk gemaakt: het niet bieden van informatie en diensten aan vrouwen met betrekking tot de voortplanting stelt hun levens – en die van hun kinderen – aan zware risico's bloot.

De abortuswetten van Latijns-Amerika behoren tot de meest restrictieve ter wereld. El Salvador verbiedt abortus bijvoorbeeld onder alle omstandigheden en heeft vrouwen in de gevangenis gezet die na een miskraam naar de EHBO zijn gegaan, omdat ze uit zouden zijn geweest op illegale abortussen. Contraceptie kan in de hele regio ook duur of moeilijk verkrijgbaar zijn, ondanks de hoge percentages verkrachtingen van tieners en ongewenste zwangerschappen. Het gevolg, vooral na de komst van het Zika-virus, is een recept voor een tragedie.

Brazilië, het Latijns-Amerikaanse land dat tot nu toe het hardst door het virus is getroffen, staat model voor het probleem: abortus mag daar alleen in geval van verkrachting of gevaar voor het leven van de vrouw, of bij anencefalie van de foetus (het ontbreken van een groot gedeelte van de hersenen). In reactie op de Zika-crisis zou Brazilië ook onmiddellijk abortus moeten toestaan in gevallen van veronderstelde microcefalie.

Maar het versoepelen van de restricties zou daar niet mogen ophouden. De afgelopen paar jaar hebben conservatieven in het Braziliaanse Congres geprobeerd grenzen te stellen aan abortus in het geval van verkrachting. Deze pogingen – die een volledige ontkenning inhouden van de rechten en waardigheid van vrouwen – moeten stoppen. Het recht van de vrouw op abortus moet juist snel worden uitgebreid.

Regeringen moeten er ook voor zorgen dat diensten toegankelijk en betaalbaar zijn. Rijke Braziliaanse vrouwen kunnen het zich veroorloven particuliere gezondheidszorgverstrekkers te betalen voor veilige abortussen. Arme vrouwen zijn gedwongen hun toevlucht te zoeken tot slecht getrainde en slecht uitgeruste verstrekkers die in onhygiënische omstandigheden opereren, soms als onderdeel van criminele netwerken. In september 2014 overleden in Rio de Janeiro twee vrouwen na clandestiene abortussen. In de hele regio is 95% van alle abortussen onveilig.

In Latijns-Amerika en de Caraïben wil 62% van de vrouwen tussen de 15 en 49 voorkomen zwanger te worden. Maar bijna een kwart van deze vrouwen gebruikt geen effectieve methode van geboortecontrole. De kosten zijn slechts één van de hinderpalen voor arme vrouwen en meisjes; een andere is het gebrek aan informatie. Mannen en vrouwen hebben behoefte aan samenhangende seksuele educatie, zodat ze geïnformeerd zijn over gezondheidszorg en gezinsplanning rond de voortplanting en weten waar ze moderne voorbehoedmiddelen kunnen krijgen. Recent bewijsmateriaal waaruit zou blijken dat het Zika-virus seksueel wordt doorgegeven maakt het nóg dringender dat mannelijke en vrouwelijke condooms en andere voorbehoedmiddelen alom verkrijgbaar zijn.

Fake news or real views Learn More

De beweging voor voortplantingsrechten heeft in Brazilië en andere delen van Latijns-Amerika een lange geschiedenis. De laatste paar maanden – zelfs vóór de uitbraak van de Zika-epidemie – zijn feministen woedend de straat opgegaan om te betogen tegen het gebrek aan toegang tot veilige en legale abortussen. De Zika-crisis kan een keerpunt zijn in de strijd voor de gezondheid en gelijkheid van vrouwen. Het is zeker een wake-up call voor overheden over de hele wereld om de volksgezondheidssystemen te herbouwen en versterken, en alle vrouwen en meisjes toegang te verlenen tot voorbehoedmiddelen en veilige abortussen. Vrouwen en meisjes over de hele wereld kennen het alternatief – en dat is vreselijk.

Vertaling: Menno Grootveld