Protesters holds placards during a rally against corruption and to pay tribute to murdered Slovak journalist Jan Kuciak JOE KLAMAR/AFP/Getty Images

Hoe de persvrijheid wordt gewonnen

ACCRA – Ieder jaar nemen nieuwsproducenten en -consumenten op 3 mei – World Press Freedom Day – de tijd om na te denken over de toestand van de mondiale media. Dit jaar zijn journalisten en overheidsfunctionarissen bijeengekomen in Ghana voor de 25e verjaardag van het evenement, en is de aandacht uitgegaan naar de talloze vormen van druk en uitdagingen waarmee journalisten zich wereldwijd geconfronteerd zien, en naar de manier waarop officiële, door de staat gesteunde vijandigheid jegens de pers de democratie bedreigt.

Maar deze zorgen, ook al zijn ze beslist geldig, vertellen niet het hele verhaal. Er zijn ook tekenen van journalistieke weerbaarheid. Dus laten we, in plaats van ons uitsluitend te concentreren op de obstakels waarmee journalisten over de hele wereld worden geconfronteerd, de derde mei gebruiken om de vele redenen voor optimisme te benoemen.

Om te beginnen: hoewel geen enkele mediamarkt immuun is voor de afbrokkeling van de persvrijheid, is verzet wel degelijk mogelijk. Recente gebeurtenissen in Europa zijn daar illustratief voor. In Slowakije heeft de publieke verontwaardiging over de politiek gemotiveerde dubbele moord op een onderzoeksjournalist, Ján Kuciak, en zijn verloofde, Martina Kušnírová, premier Robert Fico gedwongen af te treden, en zijn opvolger, Peter Pellegrini, tot het beoefenen van een koorddansact op het gebied van de PR.

Ook Hongarije heeft zijn eigen, zij het bescheidener versie van journalistieke weerbaarheid ervaren. Volgens een recent raport van het European Journalism Center, gaat de onderzoeksjournalistiek gewoon door, ondanks de toenemende controle van de overheid op het doen en laten van de media, en “wordt misbruik van het geld van de belastingbetalers regelmatig aan de kaak gesteld.”

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de media als nooit tevoren onder druk staan, en niet alleen door toedoen van fake news en polariserende presidenten. De slachting van negen journalisten in Kaboel op 30 april bij zelfmoordaanslagen waarbij minstens 25 mensen omkwamen, markeerde de dodelijkste dag voor journalisten in Afghanistan sinds de val van de Taliban, en vormde een een aanvulling op een toch al grimmig mondiaal totaal. Volgens Reporters Without Borders zijn de afgelopen vijftien jaar over de hele wereld ruim duizend journalisten vermoord, en slechts een handvol daders voor de rechter gebracht.

En toch vermenigvuldigen de glimpjes hoop zich. Over de hele wereld vechten journalisten en hun pleitbezorgers op bemoedigende manieren terug.

Subscribe now

Exclusive explainers, thematic deep dives, interviews with world leaders, and our Year Ahead magazine. Choose an On Point experience that’s right for you.

Learn More

Neem online-censuur. Hoewel regeringen van China tot Rusland routinematig de toegang tot het internet blokkeren of filteren, is de helft van de wereldbevolking nu aangesloten – een stijging van 20% in nog geen vijf jaar tijd.

In Soedan gebruiken journalisten deze connectiviteit om levens te redden. Vorig jaar, toen de regering weigerde het publiek te informeren over een verwoestende cholera-uitbraak, gebruikten journalisten van Radio Dabanga, die met artsen en verpleegsters werkten, de berichtendienst Whats App om informatie te delen over preventie en behandeling.

Zelfs in een gewelddadig en verdeeld land als Somalië wordt het internet voor goede doelen ingezet; door de steeds grotere streaming-snelheden konden leden van de aanzienlijke diaspora van het land verbonden blijven met vrienden en familie, en werden er betekenisvolle dialogen tussen gemeenschappen mogelijk gemaakt.

Juridische normen bewegen zich ook in de juiste richting. Tussen 2011 en 2016 is het aantal landen met wetten op het gebied van de informatievrijheid van 90 naar 112 gestegen.

Deze toewijding werd vorige maand nog verder verdiept toen de Europese Unie een nieuwe wet aannam die klokkenluiders tegen vervolging beschermde. In een verklaring zeiden de autoriteiten dat ze hoopten dat de maatregel onderzoeksjournalisten ten goede zou komen door bronnen te beschermen die schendingen rapporteren van het Europees recht.

Waar minder wettelijke beschermingen van kracht zijn, worden journalisten creatiever. In de Filippijnen, waar onafhankelijke nieuwsorganisaties doelwit van laster van politici en online-trollen zijn geworden, slaan verslaggevers met verwoestende gevolgen terug. In een recente serie verslagen waarin mensen werden geïdentificeerd die de media bedreigen, heeft de nieuwswebsite Rappler bijvoorbeeld een netwerk van trollen blootgelegd, die rechtstreeks verbonden waren met insiders binnen de regering.

Tenslotte werken journalisten aan de verbetering van de diversiteit van hun eigen bedrijfstak. In de Democratische Republiek Congo bijvoorbeeld heeft een media-organisatie een database aangelegd met de contactgegevens van duizenden vrouwelijke deskundigen die beschikbaar zijn voor mediacommentaar en -analyse. Deze simpele oefening heeft tot een dramatische stijging geleid van het percentage vrouwelijke deskundigen die in de pers optreden.

Dit zijn slechts een paar van de lichtpuntjes die we moeten benadrukken bij het vieren van World Press Freedom Day dit jaar. Iedere dag blijven moedige mannen en vrouwen (en soms zelfs kinderen) over de hele wereld het lot trotseren om ons te kunnen voorzien van het nieuws. We profiteren allemaal van hun toewijding, en we hebben allemaal de verplichting om hun successen eer te betonen, en niet alleen hun offers.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/FpMbbUi/nl;

Handpicked to read next

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.