Uzbeks look at the daily sampling of newspapers Scott Peterson/ GETTY IMAGES

Het op vrije voeten stellen van journalisten betekent nog geen vrije pers

NEW YORK – Tijdens de eerste anderhalf jaar van zijn bewind heeft de Oezbeekse president Shavkat Mirzijojev de persvrijheid tot een kenmerkend onderdeel van zijn hervormingsagenda gemaakt. Na 27 jaar censuur en regeren met de ijzeren vuist door wijlen Islam Karimov zijn de Oezbeekse nieuwsmedia vrijer dan ooit tevoren.

Maar verdere vooruitgang zal van méér afhangen dan van beloften van een hervormingsgezinde president; er moet ook een einde komen aan de erfenis van pesterijen, intimidatie en vrijheidsstraf die de journalisten van het land tientallen jaren parten heeft gespeeld. En het zal betekenen dat er herstelbetalingen moeten worden verricht aan degenen die het meest geleden hebben, inclusief Yoesoef Roezimoeradov en  Moehammed Bekjanov, twee van 's werelds journalisten die het langst gevangen hebben gezeten.

Op 15 maart 1999 werden Roezimoeradov en Bekjanov gearresteerd toen ze werkten voor Erk, een oppositiekrant in de Oezbeekse taal, gevestigd in Kiev, Oekraïne. Roezimoeradov was een verslaggever voor de krant en Bekjanov was hoofdredacteur. Na hun arrestaties werden ze gemarteld en uitgeleverd aan Oezbekistan, waar ze tot een gevangenisstraf werden veroordeeld op grond van de verzonnen aanklacht dat ze een verboden krant hadden gedistribueerd en een coup hadden gepland.

Terwijl de wereld de zaak van Bekjanov nauwlettend in de gaten hield, bleef het lot van Roezimoeradov het grootste deel van zijn gevangenhouding een raadsel. Mijn organisatie, het Committee to Protect Journalists (CPJ), wist van zijn arrestatie, maar heeft de afgelopen jaren nooit kunnen bevestigen waar hij werd vastgehouden of hoe het met zijn gezondheid was gesteld. Ieder jaar namen we hem op in ons jaarlijkse overzicht van gevangenzittende journalisten, maar pogingen om vast te stellen of hij nog in leven was stuitten telkens opnieuw op stilzwijgen.

Tijdens de autoritaire heerschappij van Karimov leverden de internationale pleidooien voor gevangenzittende journalisten weinig resultaten op. De president stond erom bekend dat hij streng optrad tegen afwijkende meningen, en hij zag persoonlijk toe op de gevangenzetting van critici, waaronder leden van zijn eigen familie.

Maar de dood van Karimov, in september 2016, bood uitzicht op verandering. In januari 2017 schreef de CPJ een open brief, waarin er bij de nieuwe president van het land op werd aangedrongen alle journalisten vrij te laten die zijn voorganger had opgesloten; op die lijst stond zowel Bekjanov als Roezimoeradov. De volgende maand kwam Bekjanov op vrije voeten. Vervolgens werd in februari 2018 ook Roezimoeradov eindelijk in vrijheid gesteld.

What do you think?

Help us improve On Point by taking this short survey.

Take survey

Ik sprak onlangs met Roezimoeradov over zijn gevangenhouding. Hij is nu 53 en zegt dat hij op een dag weer wil terugkeren in de journalistiek. Maar op dit moment is hij nog helemaal gericht op zijn herstel van het trauma dat hij in de gevangenis heeft opgelopen. Hij blijft zwak; tijdens zijn negentienjarige gevangenhouding moest hij als onderdeel van zijn straf miljoenen bakstenen verplaatsen. Hij ging dikwijls in hongerstaking uit protest tegen zijn detentie, en hij kampt nog steeds met complicaties die samenhangen met een acuut geval van tuberculose. En hoewel hij ogenschijnlijk een vrij man is, blijft de overheid hem in zijn bewegingsvrijheid beperken.

Hoewel Mirzijojev een paar stappen heeft gezet om de staat van dienst van zijn land op het gebied van de mensenrechten te verbeteren, blijft hij een deel van het beleid van zijn voorganger jegens journalisten navolgen. Sommige activisten zijn zelfs begonnen de journalistiek de “draaideur” van de onderdrukking in Oezbekistan te noemen. Een paar maanden voordat Roezimoeradov werd vrijgelaten, werden bijvoorbeeld twee andere journalisten opgepakt op grond van de aanklacht dat ze de staat wilden ondermijnen. Bobomoerod Abdoellajev en Hayot Nasriddinov, allebei freelance journalisten, werden beticht van een “samenzwering om het constitutionele regime omver te werpen.”

Gelukkig zijn beide mannen vorige maand vrijgelaten, nadat een gerechtshof de ernstigste aantijgingen had laten vallen. Het was een belangrijke zaak in een land dat er niet aan is gewend dat rechterlijke uitspraken gunstig uitvallen voor journalisten. Door deze positieve wending der gebeurtenissen ben ik optimistischer dan ooit dat Mirzijojev Oezbekistan de hoek wil helpen ronden. Volgens ons onderzoek zitten er nu voor het eerst in decennia geen journalisten meer achter de tralies in Oezbekistan.

Toch mag het aantal journalisten dat in de gevangenis zit nooit de maatstaf zijn voor de toewijding van een land aan de persvrijheid. De autoriteiten moeten nu garanderen dat journalisten hun werk kunnen doen zonder bang te hoeven zijn voor vergeldingsmaatregelen. Officiële verontschuldigingen jegens degenen die ooit gevangen zijn gezet zouden deze boodschap aan iedereen overbrengen.

Herstelbetalingen zouden eveneens helpen. Zowel Roezimoeradov als Bekjanov hebben sinds hun vrijlating een klein fortuin aan medische zorg uitgegeven, als gevolg van de tol die bijna twintig jaar opsluiting van hun gezondheid heeft geëist. Bekjanov bevindt zich ook in een bureaucratisch mijnenveld nu hij probeert bezittingen terug te krijgen die na zijn veroordeling in beslag zijn genomen. Als de beloften van Mirzijojev méér willen zijn dan loze toezeggingen, moet hij beloven dat een enkele andere journalist het onrecht zal ervaren dat deze twee mannen is aangedaan. Voor Oezbekistan is hun verhaal een verhaal dat het verdient om telkens weer verteld te worden, zodat het nooit meer kan gebeuren.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/smjymmQ/nl;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.