Christine Lagarde (IMF), Valeria Gontareva (head of the National Bank of Ukraine), and  Petro Poroshenko Mikhail Palinchak/Getty Images

De laatste horde voor het herstel van Oekraïne

KIEV – De hoofdstad van Oekraïne loopt over van de tekenen van hoop en anarchie. Het land heeft een indrukwekkende economische ommekeer achter de rug, maar de corruptie blijft welig tieren. De regering van president Petro Porosjenko heeft de overheidsfinanciën gestabiliseerd, maar is er niet in geslaagd het cliëntelisme aan banden te leggen.

The Year Ahead 2018

The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

Order now

De vraag is nu of de gerechtelijke of juridische hervormingen die Porosjenko onderneemt de voorwaarden kunnen scheppen voor sterke, duurzame economische groei. Na in maart 2015 een kredietovereenkomst met de regering te hebben gesloten, heeft het Internationale Monetaire Fonds sindsdien vier substantiële betalingen gedaan. Maar tijdens een recent bezoek waarschuwde de eerste plaatsvervangende managing director van het IMF, David Lipton, dat er risico's zijn dat het met Oekraïne “de verkeerde kant op gaat.”

De problemen van Oekraïne zijn niet macro-economisch van aard. De huidige minister van Financiën, Oleksandr Danyliuk, is een overtuigd free marketeer met een sterke staat van dienst op het gebied van het economisch beheer, net als zijn voorganger, Natalie Jaresko.

Volgens het IMF namen de overheidsuitgaven van Oekraïne in 2014 53% van het bbp voor hun rekening, maar waren ze in 2016 gedaald naar 40% van het bbp. En in slechts één jaar tijd, van 2014 tot 2015, heeft Oekraïne zijn begrotingstekort teruggebracht van 10% van het bbp naar slechts 2% van het bbp. Het land ligt nu op schema om de komende jaren een tekort van ongeveer 3% vol te houden.

Bovendien zijn de overheidsinkomsten, dankzij verbeteringen in het belastingstelsel, in het eerste halfjaar van 2017 met 30% op jaarbasis toegenomen, waardoor de groei van de uitgaven ruimschoots werd overtroffen. Als gevolg daarvan kon de regering van januari tot juni op een evenwichtige begroting bogen.

In april zei het IMF te verwachten dat de staatsschuld van Oekraïne eind 2017 91% zou bedragen; maar de regering heeft de schuld nu al omlaag gebracht naar 81% van het bbp. Deze vooruitgang zal waarschijnlijk duurzaam zijn, omdat de groei aantrekt en de Oekraïense munt, de hryvnia, in waarde stijgt.

Oekraïne heeft een groot deel van zijn huidige economische kracht te danken aan Valeriya Hontareva, de voormalige voorzitster van de centrale bank, die de afgelopen drie jaar de bankensector heeft opgeruimd. Onder Hontareva heeft de Nationale Bank van Oekraïne (NBU) de helft van de 180 banken van het land gesloten, waarvan de meeste corrupt waren, zo niet uitgesproken crimineel. En nu deze herstructurering vrijwel voltooid is, staat de kredietverlening op het punt een enorme vaart te nemen.

Als een land zijn binnenlandse financiën op orde krijgt, verbeteren zijn externe financiën doorgaans ook. De Oekraïense valutareserves zijn sinds 2014 een grote reden tot zorg geweest; maar vandaag de dag bedragen ze een geruststellende $18 mrd – wat overeenkomt met ongeveer 3,5 maanden import.

Nog beter is dat de waarde van de hryvnia dit jaar met 6% is gestegen ten opzichte van de dollar. Dit heeft het bbp een steun in de rug gegeven en de staatsschuld omlaag gebracht, die voornamelijk in internationale valuta wordt gerekend. Tegelijkertijd ondergaat Oekraïne een betrekkelijk snelle “de-dollarisering,” wat inhoudt dat de in hryvnia gerekende bankdeposito's nu sneller groeien dan de in buitenlandse valuta gerekende bankdeposito's.

Oekraïne beschikt over de drie essentiële ingrediënten voor krachtige, gezonde groei. In de eerste helft van 2017 werd de Deep and Comprehensive Free Trade Area tussen de Europese Unie en Oekraïne van kracht, waardoor de Oekraïense export met 25% is toegenomen, wat veel sneller was dan de groei van de import. Bovendien kent Oekraïne een stevige groei van de investeringen en de consumptie. In de eerste helft van dit jaar is de omzet in de bouw met 24% gestegen en die in de detailhandel met 8%.

Maar hoewel het IMF voor 2017 een bbp-groei verwacht van 2,9% – en een jaarlijkse groei van 4% tegen 2020 – was de groei op jaarbasis in de eerste helft van dit jaar slechts 2,5%. Er zijn een paar redenen waarom de nieuwe financiële stabiliteit van Oekraïne nog niet tot een krachtiger groeispurt heeft geleid.

Om te beginnen hebben de gevechten in het oosten van Oekraïne de agrarische sector ontwricht, de voornaamste bron van groei in het afgelopen decennium. Maar belangrijker nog is dat de Oekraïense “animal spirits” niet tot volle wasdom kunnen komen, omdat de ondernemers weinig vertrouwen hebben in een concurrentiestrijd met oligarchen die in staat blijven de economie ten gunste van zichzelf te manipuleren.

De afgelopen drie jaar is de regering (met steun van het IMF) begonnen de corruptie op systematische wijze aan te pakken, bijvoorbeeld door de energieprijzen gelijk te schakelen en een transparant elektronisch aanbestedingssysteem te introduceren voor de meeste overheidsaankopen. En tot nu toe hebben ruim 100.000 regeringsfunctionarissen in het openbaar rekenschap afgelegd over hun inkomen en bezittingen, waardoor een mate van transparantie tentoongespreid werd die kan wedijveren met die van de Scandinavische landen.

Maar het falen van de overheid bij het overeind houden van de rechtsstaat blijft een serieus probleem. Voorheen waren binnenlandse bedrijven en buitenlandse beleggers bang dat de belastingautoriteiten hun macht misbruikten. Maar in maart heeft het anti-corruptiebureau van Oekraïne het hoofd van de belastingdienst van het land, Roman Nasirov, gearresteerd. Nu zijn het kantoor van de Openbare Aanklager en de veiligheidsdiensten de grootste bron van zorg. Beiden bevinden zich onder de vleugels van de president, en beiden worden inmiddels gezien als roofzuchtige staatsorganen.

Het is te hopen dat de gerechtelijke hervormingen waar momenteel aan wordt gewerkt het uitvoerend gezag aan banden kunnen leggen, de eigendomsrechten veilig kunnen stellen en op die manier de groei zullen kunnen bevorderen. Maar het is nu al duidelijk dat er meer nodig zal zijn.

In juli ontnam Porosjenko het burgerschap aan Mikhail Saakashvili, de voormalige president van Georgië, die aanvankelijk door Porosjenko was uitgenodigd naar Oekraïne te komen en in 2015 was benoemd tot gouverneur van Odessa. Het besluit van Porosjenko, uitgevoerd per decreet en zonder eerlijk proces, is juridisch twijfelachtig, en Saakashvili heeft zijn denationalisering gebruikt om de Oekraïense civil society te mobiliseren, in plaats van zijn lot te aanvaarden. Deze maand zijn hij en de Oekraïense oppositieleidster Julia Timosjenko Oekraïne vanuit Polen binnengekomen zonder door de paspoortcontrole te gaan. Door op vervolging aan te sturen heeft Saakashvili een platform verkregen dat hij kan gebruiken om het gerechtelijke systeem van Oekraïne en het negeren door Porosjenko van de rechtsstaat te bekritiseren.

Aan de eis van het IMF dat de Oekraïense regering een onafhankelijk anti-corruptiegerechtshof moet installeren om een onderzoek te kunnen instellen naar corrupte overheidsfunctionarissen, en die ook voor de rechter te kunnen slepen en bestraffen, is nog niet voldaan. Maar als Oekraïne de weg naar herstel wil blijven vervolgen, zal het moeten aantonen dat niemand – zelfs de president niet – boven de wet staat.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/g2tc18J/nl;

Handpicked to read next

  1. Chris J Ratcliffe/Getty Images

    The Brexit Surrender

    European Union leaders meeting in Brussels have given the go-ahead to talks with Britain on post-Brexit trade relations. But, as European Council President Donald Tusk has said, the most difficult challenge – forging a workable deal that secures broad political support on both sides – still lies ahead.

  2. The Great US Tax Debate

    ROBERT J. BARRO vs. JASON FURMAN & LAWRENCE H. SUMMERS on the impact of the GOP tax  overhaul.


    • Congressional Republicans are finalizing a tax-reform package that will reshape the business environment by lowering the corporate-tax rate and overhauling deductions. 

    • But will the plan's far-reaching changes provide the boost to investment and growth that its backers promise?


    ROBERT J. BARRO | How US Corporate Tax Reform Will Boost Growth

    JASON FURMAN & LAWRENCE H. SUMMERS | Robert Barro's Tax Reform Advocacy: A Response

  3. Murdoch's Last Stand?

    Rupert Murdoch’s sale of 21st Century Fox’s entertainment assets to Disney for $66 billion may mark the end of the media mogul’s career, which will long be remembered for its corrosive effect on democratic discourse on both sides of the Atlantic. 

    From enabling the rise of Donald Trump to hacking the telephone of a murdered British schoolgirl, Murdoch’s media empire has staked its success on stoking populist rage.

  4. Bank of England Leon Neal/Getty Images

    The Dangerous Delusion of Price Stability

    Since the hyperinflation of the 1970s, which central banks were right to combat by whatever means necessary, maintaining positive but low inflation has become a monetary-policy obsession. But, because the world economy has changed dramatically since then, central bankers have started to miss the monetary-policy forest for the trees.

  5. Harvard’s Jeffrey Frankel Measures the GOP’s Tax Plan

    Jeffrey Frankel, a professor at Harvard University’s Kennedy School of Government and a former member of President Bill Clinton’s Council of Economic Advisers, outlines the five criteria he uses to judge the efficacy of tax reform efforts. And in his view, the US Republicans’ most recent offering fails miserably.

  6. A box containing viles of human embryonic Stem Cell cultures Sandy Huffaker/Getty Images

    The Holy Grail of Genetic Engineering

    CRISPR-Cas – a gene-editing technique that is far more precise and efficient than any that has come before it – is poised to change the world. But ensuring that those changes are positive – helping to fight tumors and mosquito-borne illnesses, for example – will require scientists to apply the utmost caution.

  7. The Year Ahead 2018

    The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

    Order now