Thomas Lohnes/Getty Images

Heeft de euro zijn langste tijd gehad?

MÜNCHEN – In mei 1998 werden onherroepelijke wisselkoersen voor de munten die in de euro zouden opgaan vastgesteld. In zekere zin betekent dit dat de eenheidsmunt pas twintig jaar oud is. Het eerste decennium van zijn leven voelde als een feestje, met name in Zuid-Europa; maar het tweede decennium bracht de onvermijdelijke kater. Nu we het derde decennium ingaan, lijkt het overheersende sentiment er een van toenemende politieke radicalisering te zijn.

Het aanvankelijke feestje bestond uit een hoorn des overvloeds van goedkope kredieten, die de kapitaalmarkten royaal uitstortten over de landen van Zuid-Europa, onder bescherming van de euro. Een tijd lang hadden deze landen eindelijk genoeg geld om de ambtenarensalarissen en de pensioenen te verhogen, en de particuliere consumptie en de investeringen te stimuleren.

Maar de kredietstroom naar deze landen heeft tot inflatoire zeepbellen geleid, die zijn gebarsten toen de financiële crisis in de Verenigde Staten zich naar Europa verspreidde. Toen de kapitaalmarkten weigerden nog meer kredieten te verstrekken, raakten de voorheen half-concurrerende maar inmiddels veel te dure economieën al snel in ernstige problemen.

De Zuid-Europeanen reageerden door te gaan drukken wat ze niet langer konden lenen. Geholpen door de Europese Centrale Bank (ECB) – die haar onderpandbeleid voor de herfinanciering van kredieten versoepelde en haar gedoogbeleid uitbreidde voor noodliquiditeitshulp en -kredieten, op grond van de Agreement on Net Financial Assets (de overeenkomst over netto financiële bezittingen) – haalden zij honderden miljarden euro's uit het monetaire systeem via zogenoemde “Target overdrafts.” En vanaf 2010 werden zij de ontvangers van Europese reddingspakketten.

Maar omdat de financiële markten deze reddingspakketten ontoereikend vonden, gaf de  ECB in 2012 een promesse uit ter dekking van onbeperkte hoeveelheden staatsobligaties van lidstaten, op grond van haar programma van zogenoemde “outright monetary transactions,” die de facto euro-obligaties (“eurobonds”) waren. Tenslotte lanceerde de ECB in 2015 haar programma van kwantitatieve versoepeling, waarbij de centrale banken van de lidstaten voor €2,4 mrd aan waardepapier kochten, waaronder voor €2 mrd aan staatsobligaties. Daardoor nam de monetaire basis van de eurozone op dramatische wijze toe, van €1,2 bln naar ruim €3 bln.

Maar in plaats van het extra geld aan te wenden voor het smeren van hun binnenlandse economieën, gebruikten de Zuid-Europese landen het geld om betalingsopdrachten aan Duitsland uit te voeren. Zij dwongen de Duitse Bundesbank om kredieten te verstrekken voor de aankoop van goederen, diensten, vastgoed, bedrijfsaandelen en zelfs hele bedrijven – of om op z'n minst kredieten te verstrekken voor het vullen van bankrekeningen in Duitsland die snel beschikbaar zouden zijn voor de aankoop van bezittingen als het risico van het uiteenvallen van de euro zich zou voordoen. De aankopen van goederen en diensten is een van de redenen voor de enorme exportoverschotten van Duitsland.

Subscribe now

Long reads, book reviews, exclusive interviews, unlimited access to our archive, and our annual Year Ahead magazine.

Learn More

Tegen het midden van 2018 was het nettobedrag aan betalingsopdrachten aan Duitsland via het Target-systeem gestegen naar €976 mrd. Omdat dit neerkwam op voortdurend “rood staan” bij de Bundesbank had dit geld wel iets weg van de Speciale Trekkingsrechten van het Internationale Monetaire Fonds, behalve dat er veel meer van is – een bedrag dat al het geld dat de IMF-landen bereid zijn aan elkaar te lenen overtreft. Alleen Spanje en Italië namen respectievelijk al ongeveer €400 mrd en €500 mrd op.

Ondanks – of dankzij – dit voordeeltje zijn de industriële sectoren van de Zuid-Europese landen nog steeds ver verwijderd van hun vroegere concurrentiekracht. In Portugal is de productie van de industriële sector nog steeds 14% minder dan in het derde kwartaal van 2007, na de eerste ineenstorting van de Europese interbancaire markt. En voor Italië, Griekenland en Spanje zijn deze cijfers respectievelijk 17%, 19% en 21%. Bovendien is de jeugdwerkloosheid in Portugal ruim 20%, in Spanje en Italië ruim 30%, en bijna 45% in Griekenland.

Nu we het derde decennium van de euro ingaan, is het de moeite waard op te merken dat Portugal, Spanje en Griekenland allemaal worden geregeerd door radicale socialisten die het concept van de begrotingsverantwoordelijkheid, dat zij “bezuinigingsbeleid” noemen, overboord hebben gekieperd. Erger nog, de gevestigde partijen van Italië zijn allemaal weggevaagd. De nieuwe populistische regering van het land – bestaande uit de Vijfsterrenbeweging en de Lega Nord – is van plan de nationale schuld flink te laten oplopen om de voorgestelde belastingverlagingen en het plan voor een gegarandeerd inkomen te kunnen betalen; en zij zou kunnen dreigen de euro te laten vallen als de EU weigert het spel mee te spelen.

In het licht van deze feiten kan zelfs de meest toegewijde euro-enthousiasteling in alle eerlijkheid niet zeggen dat de eenheidsmunt een succes is geweest. Europa heeft heel duidelijk zijn hand overspeeld. Helaas had de grote socioloog Ralf Dahrendorf gelijk toen hij tot de conclusie kwam dat “de muntunie een ernstige vergissing is, een wereldvreemd, roekeloos en misplaatst doel, dat Europa niet zal verenigen maar opbreken.”

Het is moeilijk om een heldere weg voorwaarts te zien. Sommigen pleiten voor nóg meer schuldensocialisatie en het delen van risico's op Europees niveau. Anderen waarschuwen dat dit Europa in een nog dieper moeras van financiële onverantwoordelijkheid zou duwen. De daarmee gepaard gaande verstoring van de kapitaalmarkt zou ernstige economische schade teweegbrengen, die Europa zich nauwelijks kan veroorloven, gezien zijn lastige mondiale concurrentiepositie tegenover een opkomend China en een steeds agressiever Rusland en Amerika. Hoe dan ook, het derde decennium van de euro zal het lot van de eenheidsmunt beslechten.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/8Oy85TZ/nl;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.