35

Kruip tegen Trump aan

LONDEN – Het Republikeinse establishment is in de zesde versnelling geschoten om aankomend president Donald Trump als garantie voor continuïteit te presenteren. Natuurlijk is hij dit totaal niet. Hij voerde campagne tegen het politieke establishment, en een overwinning zou, zoals hij op een bijeenkomst voor de verkiezingen zei, voor hem een ‘Brexit plus, plus, plus’ betekenen. Met twee politieke aardbevingen binnen slechts enkele maanden, waarbij er zeker nog meer zullen volgen, mogen we wel instemmen met het oordeel van de Franse ambassadeur in de Verenigde Staten: de wereld zoals we hem kennen ‘brokkelt voor onze ogen af.’

De laatste keer dat dit leek te gebeuren was tijdens het tijdperk van de twee wereldoorlogen, van 1914 tot 1945. Het gevoel van een ‘afbrokkelende’ wereld werd gevat in het gedicht van William Butler Yeats uit 1919 ‘The Second Coming’: ‘Dingen vallen uiteen; het centrum houdt het niet;/Louter anarchie wordt op de wereld losgelaten.’ Omdat de traditionele heersende instituties zwaar in diskrediet waren gebracht door de oorlog, werd het legitimiteitsvacuüm opgevuld door krachtige demagogen en populistische dictaturen: ‘De besten ontberen elke overtuiging, terwijl de slechtsten/vol zijn van intense passie.’ Oswald Spengler ventileerde hetzelfde idee in zijn Decline of the West, gepubliceerd in 1918.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

De politieke prognose van Yeats werd vormgegeven door zijn religieuze eindtijdbegrip. Hij geloofde dat de wereld door een ‘nachtmerrie’ heen moest waden om ‘Bethlehem geboren te laten worden.’ In zijn tijd had hij het bij het rechte eind. De nachtmerrie die hij ontwaarde vervolgde zich door de depressie van 1929-1932 om te culmineren in de Tweede Wereldoorlog. Dit waren preludes voor de ‘wederkomst’, niet van Christus, maar van een liberalisme dat werd gegrondvest op een sterkere sociale basis.

Maar waren de nachtmerries van de depressie en oorlog noodzakelijke preludes? Is gruwel de prijs die we voor vooruitgang betalen moeten? Het kwade is zeker vaak een agent van het goede geweest (zonder Hitler geen Verenigde Naties, geen Pax Americana, geen Europese Unie, geen taboe op racisme, geen dekolonisatie, geen Keynesiaanse economie, et cetera). Maar hieruit komt niet voort dat het kwade noodzakelijk is voor het goede, en nog veel minder dat we het als middel tot een doel zouden moeten wensen.

We mogen de politiek van omwenteling niet omarmen, omdat we er niet zeker van kunnen zijn dat deze een Roosevelt in plaats van een Hitler zal produceren. Elk beschaafd, rationeel persoon hoopt dat er een mildere methode is om progressie te boeken.

Maar moet deze mildere methode – noem deze een parlementaire of constitutionele democratie – om de zoveel tijd op desastreuze manier ineenstorten? De gewoonlijke verklaring is dat een systeem faalt omdat de elite de connectie met de massa verliest. Maar waarom schiet onvrede met democratie wortel in democratieën zelf, terwijl je zou verwachten dat deze disconnectie in dictaturen zou voorkomen?

Een verklaring, die teruggaat op Aristoteles, is de perversie van de democratie door plutocratie. Hoe ongelijker een maatschappij, hoe meer de levensstijlen en waarden van de rijken divergeren van die van ‘gewone’ mensen. Ze gaan symbolische omheinde gemeenschappen bewonen waarin slechts één soort publieke conversatie als beschaafd, respectabel, en acceptabel beschouwd wordt. Dit op zichzelf representeert al een aanzienlijke beroving van rechten. Voor de aanhangers van Trump waren zijn missers in het geheel geen missers, en als ze dat al waren maakte dat zijn supporters niet uit.

Maar het is economie, en niet cultuur, die de legitimiteit in het hart treft. Wanneer de winsten van economische vooruitgang voornamelijk toevallen aan de reeds rijken gaat de disjunctie tussen minderheids- en meerderheids- culturele waarden ernstig destabiliserend werken. Ik denk dat dit is wat nu met de democratische wereld gebeurt.

De wederkomst van het liberalisme gerepresenteerd door Roosevelt, Keynes, en de stichters van de Europese Unie, is vernietigd door de gemondialiseerde economie; het najagen van een ideaal equilibrium door middel van de vrije beweging van goederen, kapitaal en arbeid, met zijn bijkomende tolerantie voor financiële criminaliteit, obscene beloningen voor de top, hoge niveaus van werkloosheid en te weinig banen, en indamming van de rol van de staat in sociale voorzieningen. De hieruit resulterende ongelijkheid in economische uitkomsten rukt de democratische sluier weg die de echte werking van de macht voor de meerderheid van de burgers verborgen hield.

De ‘intense passie’ van de populisten brengt een simpele, makkelijk te begrijpen, en wijd resonerende boodschap over: de elites zijn egoïstisch, corrupt, en vaak crimineel. De macht moet teruggegeven worden aan het volk. Het is zeker geen toeval dat de twee grootste politieke schokken dit jaar – Brexit en de verkiezing van Trump – hebben plaatsgehad in de twee landen die het ferventst de neoliberale economie hebben omarmd.

Trump’s geopolitieke en economische visies moeten beoordeeld worden tegen deze achtergrond van onvrede, en niet op basis van een ideale morele of economische opvatting. Met andere woorden zou het Trumpisme een oplossing kunnen zijn voor de crisis van het liberalisme, en niet een aankondiging van zijn desintegratie,.

Als je het op deze manier bekijkt is het isolationisme van Trump een populistische manier om te zeggen dat de VS zich terug moet trekken uit engagementen waar deze noch de kracht noch de wil toe heeft om aan te voldoen. De belofte om samen te werken met Rusland om het barbaarse conflict in Syrië te beëindigen is verstandig, zelfs al impliceert dit de zege van het regime van Bashar al-Assad. Zich vreedzaam te distantiëren van zijn naakte wereldwijde verantwoordelijkheden zal de grootste uitdaging voor Trump worden.

Het protectionisme van Trump gaat terug op een oudere Amerikaanse traditie. De Amerikaanse economie van goedbetaalde banen in de fabricage is met de mondialisering ineengestort. Maar hoe zou een levensvatbare vorm van protectionisme eruit moeten zien? De uitdaging zou zijn om een striktere controle te bereiken zonder de wereldeconomie aan de bedelstaf te brengen of nationale rivaliteiten en racistische sentimenten te doen ontvlammen.

Trump heeft ook een programma van investeringen in infrastructuur van 800 miljard tot 1 biljoen dollar beloofd, dat door obligaties gefinancierd zou moeten worden, zowel als door grote belastingverlagingen voor bedrijven, allebei gericht op het creëren van 25 miljoen banen en het aanjagen van de groei. Dit, samen met een belofte om uitkeringen in stand te houden, draagt bij aan een moderne vorm van Keynesiaans financieel beleid (alhoewel het natuurlijk niet als zodanig geïdentificeerd wordt). De verdienste ervan is zijn ramkoers met de neoliberale obsessie met tekorten en de vermindering van schulden, en het vertrouwen op kwantitatieve versoepeling als het enige – en nu uitgeputte – gereedschap om vraag te creëren.

Fake news or real views Learn More

Nu Trump zich van populisme naar beleid moet bewegen zouden liberalen zich niet in walging en wanhoop moeten afwenden, maar in plaats daarvan met het positieve potentieel van Trump moeten werken. Zijn voorstellen moeten ondervraagd en verfijnd worden, maar niet worden afgewezen als zijnde naïeve wartaal. De taak van liberalen is te garanderen dat een derde wederkomst van het liberalisme zal arriveren met de minste kosten voor de liberale waarden. Want kosten zullen er zijn. Dat is de betekenis van Brexit, de overwinning van Trump, en elke populistische overwinning die ons nog te wachten staat.

Vertaling Melle Trap