84

Waarom Trump China niet kan intimideren

CAMBRIDGE – Nu president van de Verenigde Staten Donald Trump erin doorzet de naoorlogse economische wereldorde te destabiliseren houdt een groot deel van de wereld collectief zijn adem in. Commentatoren zoeken naar woorden om zijn aanval op conventionele normen qua leiderschap en tolerantie in de moderne liberale democratie te omschrijven. De reguliere media, die worden geconfronteerd met een president die soms ernstig ongeïnformeerd is en toch zeer gelooft wat hij zegt, aarzelen zijn opzichtig valse verklaringen als leugens te bestempelen.

Maar sommigen betogen dat er ondanks alle chaos en grote woorden een rationele economische motivering aan de wanordelijke terugtrekking uit de mondialisering door de regering-Trump ten grondslag ligt. Naar deze visie is de VS erin geluisd om de opkomst van China mogelijk te maken, en zullen de Amerikanen hier op een dag spijt van krijgen. Wij economen echter neigen het afstand doen van het Amerikaanse mondiale leiderschap als een historische vergissing te zien.

Het is imperatief in te zien dat de wortels van de anti-mondialiseringsbeweging in de Verenigde Staten veel dieper reiken dan alleen monddode arbeiders. Zo waren bijvoorbeeld ook bepaalde economen tegen het Trans-Pacifisch Partnerschap (een handelsovereenkomst onder twaalf landen die 40% van de wereldeconomie omvat zou hebben) om de aanvechtbare reden dat deze Amerikaanse werknemers schade gedaan zou hebben. In werkelijkheid zou het TPP Japan veel verder opengesteld hebben dan dat het de VS beïnvloed zou hebben. Afwijzing ervan zet alleen maar de deur op een kier voor Chinese economische dominantie rond de Grote Oceaan.

Amerikaanse populisten lijken, wellicht geïnspireerd door de geschriften van Thomas Piketty, niet erg onder de indruk van het feit dat de mondialisering honderden miljoenen van de allerarmsten uit China en India naar de mondiale middenklasse getild heeft. De liberale visie op de opkomst van Azië is dat deze de wereld een eerlijker en rechtvaardiger oord heeft gemaakt, waar het lot van een individu steeds minder afhangt van de plek waar het toevallig geboren is.

Maar de populistische logica is van een cynischer blik doordrongen, namelijk dat de VS in zijn excessieve verknochtheid aan mondialisering de kiem van zijn eigen politieke en economische ondergang heeft gelegd. Het Trumpisme boort dit gevoel van nationale sterfelijkheid aan; en we hebben hier iemand die denkt dat hij er iets aan kan doen. Het doel is niet alleen maar om Amerikaanse banen ‘naar huis te brengen,’ maar om een systeem te creëren dat de heerschappij van de Verenigde Staten verlengt.

Het mantra van Trump en anderen is: ‘we moeten ons op onszelf richten.’ Maar helaas is het met die attitude lastig voor te stellen hoe Amerika de wereldorde in stand kan houden waar zovelen zoveel decennia profijt van hebben gehad. En vergis je niet: Amerika is de grootste winnaar geweest. Er is geen ander groot land dat maar enigszins zo rijk is, en de middenklasse van de VS heeft het naar mondiale maatstaven nog steeds zeer goed.

Zeker, de Democratische presidentskandidaat Bernie Sanders had gelijk toen hij zei dat Denemarken een fantastische plek is om te wonen en dat het veel dingen goed doet. Maar hij had hier echter ook aan toe kunnen voegen dat Denemarken een relatief homogeen land van 5,6 miljoen zielen is dat een zeer lage tolerantie voor immigratie heeft.

Of nou in de goede of foute richting, de trein van de mondialisering is al lang geleden vertrokken, en het idee dat we deze zouden kunnen doen terugkeren is volslagen naïef. Wat er allemaal anders gedaan had kunnen worden voordat Amerikaans president Richard Nixon in 1972 naar China reisde is niet meer van toepassing. Het lot van China en zijn rol in de wereld zijn nu in de handen van de Chinezen en hun leiders. Als de regering-Trump denkt dat de klok teruggezet kan worden door een handelsoorlog met China te beginnen maakt ze net zoveel kans dat de economische en militaire ontwikkeling van China zal accelereren als zal vertragen.

Tot nu toe heeft de regering-Trump alleen nog maar plaagstoten uitgedeeld aan China, en concentreert haar antihandelsretoriek vooralsnog op Mexico. Alhoewel de North American Free Trade Agreement (NAFTA), die door Trump verguisd wordt, waarschijnlijk slechts een bescheiden effect heeft gehad op de Amerikaanse handel en banen, probeert hij de Mexicanen te vernederen door te eisen om voor zijn grensmuur betalen, alsof Mexico een Amerikaanse kolonie is.

Het zou onbezonnen van de VS zijn om zijn Latijns-Amerikaanse buren te destabiliseren. Op korte termijn zouden de Mexicaanse instituties vrij robuust moeten blijken; maar op lange termijn zal het Trumpisme, door anti-Amerikaans sentiment aan te moedigen, leiders ondergraven die anderszins sympathiek tegenover Amerikaanse belangen zouden staan.

Wanneer de regering-Trump dit soort grove tactieken op China zal proberen los te laten zal deze van een koude kermis thuiskomen. China beschikt over financiële wapens, waaronder biljoenen dollars aan Amerikaanse schulden. Een verstoring van de handel met China zou kunnen leiden tot enorme prijsstijgingen bij de goedkope ketens – zoals Wal-Mart en Target – waar veel Amerikanen afhankelijk van zijn.

Bovendien zijn grote delen van Azië, van Taiwan tot India, kwetsbaar voor Chinese agressie. Momenteel is het Chinese leger nog relatief zwak, en zou het een conventionele oorlog met de VS waarschijnlijk verliezen; maar deze situatie verandert snel, en China zal wellicht spoedig over zijn eigen vliegdekschepen en andere meer geavanceerde militaire capaciteiten kunnen beschikken.

De Verenigde Staten kunnen een handelsoorlog met China echter niet ‘winnen’, of het zal een Pyrrusoverwinning zijn. De VS moet om zijn vrienden in Azië te beschermen, en om schurkenstaat Noord-Korea in toom te houden, harde onderhandelingen met China aangaan. De beste manier om tot de goede deals te komen die zegt Trump na te jagen is een opener handelsbeleid met China, en niet een destructieve handelsoorlog.

Vertaling Melle Trap