78

Donald Trump en het gevoel van macht

NEW HAVEN – De nieuwe Amerikaanse president Donald Trump heeft deels campagne gevoerd met een voorstel om de belastingen drastisch te verlagen voor mensen met hoge inkomens, een groep waarvan de leden dikwijls een elite-opleiding hebben genoten. En toch komt de meest enthousiaste steun voor hem doorgaans van mensen met gemiddelde en stagnerende inkomens, en een laag opleidingsniveau. Hoe zit dat?

De overwinning van Trump lijkt duidelijk het gevolg van een gevoel van economische machteloosheid, of de angst om macht te verliezen, onder zijn aanhangers. Voor hen klinkt zijn eenvoudige slogan “Make America great again” (“Maak Amerika weer groot”) als “Make YOU great again”: de economische macht zal aan de massa worden gegeven, zonder ook maar iets af te hoeven nemen van degenen die al succesvol zijn.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

Degenen die zich aan de onderkant bevinden van de steeds breder wordende kloof van de economische ongelijkheid willen geen overheidsbeleid dat op hen overkomt als een aalmoes. Zij willen over het algemeen niet dat de regering het belastingstelsel progressiever maakt, en dat de rijken stevig worden belast om het geld aan de minder bedeelden ten goede te laten komen. Herverdeling voelt vernederend aan. Het voelt alsof je tot een mislukkeling wordt bestempeld. Het voelt instabiel. Het voelt alsof je vast komt te zitten in een afhankelijkheidsrelatie, die ieder moment kan instorten.

De wanhopig armen aanvaarden wellicht wel aalmoezen, omdat ze nu eenmaal niet anders kunnen. Maar voor degenen die zichzelf tot de middenklasse rekenen is al wat naar een aalmoes riekt onwenselijk. In plaats daarvan willen ze hun economische macht terug. Ze willen hun economische leven weer in eigen hand krijgen.

In de twintigste eeuw hebben de communisten de economische ongelijkheid gepolitiseerd, maar zij zorgden ervoor dat hun agenda op geen enkele manier kon worden geïnterpreteerd als het in het leven roepen van aalmoezen of liefdadigheid voor de minder succesvollen. Het was van fundamenteel belang dat de communisten de macht overnamen via een revolutie, waarin de werknemers zich verenigden, tot actie overgingen en het gevoel hadden dat ze macht uitstraalden.

De aanhangers van Trump noemen zijn overwinning ook een revolutie, hoewel het geweld – althans tijdens de campagne zelf – beperkt is gebleven tot schimpscheuten en beledigingen. Dat was blijkbaar nog steeds genoeg om diegenen onder zijn aanhangers die agressiviteit als bewijs van macht zien te inspireren.

Het is zeker niet alleen in Amerika zo dat mensen het gevoel willen hebben iets van hun leven te kunnen maken, in plaats van dat ze louter geld willen ontvangen om van te kunnen leven. In geen enkel land wordt het over het algemeen als iets goeds gezien om op de toenemende economische ongelijkheid te reageren door de rijken zwaar te belasten en het geld naar de rest van de bevolking te sluizen. Dat voelt als het veranderen van de spelregels als het spel al gespeeld is.

In hun onlangs verschenen boek Taxing the Rich: A History of Fiscal Fairness in the United States and Europe gebruiken Kenneth Scheve van Stanford University en David Stasavage van New York University twee eeuwen gegevens over de belastingtarieven en de inkomensongelijkheid om de uitkomsten in twintig landen te onderzoeken. Zij kwamen tot de conclusie dat overheden vrijwel nooit de neiging hadden de belastingen progressiever te maken als de ongelijkheid vóór belastingen toenam.

Katherine Cramer, auteur van The Politics ofResentment, verwierf enig inzicht in deze uitkomst in Wisconsin, waar de gouverneur van de staat, Scott Walker, net als Trump populair was onder kiezers uit de arbeidersklasse. Nadat hij in 2010 was gekozen verlaagde Walker de belastingen voor de hogere inkomens, weigerde hij het minimumloon in de staat te verhogen tot boven het federaal vastgestelde minimum, en wees hij de positieve gevolgen af van de hervorming van de ziektekostenverzekering die president Obama in 2010 had doorgevoerd, en die mensen met lagere inkomens ten goede kwam. In plaats daarvan beloofde Walker maatregelen die de macht van de vakbonden zouden inperken, daden waarvan doorgaans wordt gedacht dat ze de inkomens van de arbeidersklasse waarschijnlijk zullen verlagen.

Cramer interviewde kiezers, afkomstig uit de werkende klasse op het platteland van Wisconsin, omdat ze wilde begrijpen waarom zij Walker steunden. Degenen met wie zij sprak benadrukten hun landelijke waarden en hun toewijding aan hard werken, een bron van persoonlijke trots en identiteitsbesef. Maar zij onderstreepten eveneens hun gevoel van machteloosheid jegens degenen waarvan zij meenden dat die oneerlijke voordelen hadden genoten. Cramer concludeerde dat hun steun voor Walker, temidden van de zich opstapelende bewijzen van economische neergang, hun extreme woede en wrok weerspiegelde jegens de geprivilegieerden in de grote steden, die hen – vóórdat Walker gouverneur werd – hadden genegeerd, behalve om hen te belasten. En met hun belastinggeld werden deels de ziektekostenverzekeringen en pensioenen van de ambtenaren betaald, voorzieningen die deze mensen zichzelf vaak niet konden veroorloven. Zij wilden macht en erkenning, en Walker leek hen die te geven.

Dergelijke kiezers zijn ook vrijwel zeker bezorgd over het effect van de snel in opkomst zijnde informatietechnologie op hun banen en inkomens. Economisch succesvolle mensen zijn vandaag de dag degenen die technologisch uit de voeten kunnen, niet de mensen die op het platteland van Wisconsin wonen (of op welk platteland dan ook). De kiezers uit de arbeidersklasse zijn hun economisch optimisme kwijt; desondanks willen ze, omdat ze hun eigen mensen bewonderen en hun eigen waarden overeind willen houden, blijven waar ze zijn.

Trump spreek de taal van deze kiezers; maar zijn voorstellen lijken tot nu toe niet de onderliggende machtsverschuiving te adresseren. Hij benadrukt het verlagen van de binnenlandse belastingen, waarvan hij beweert dat dit tot een nieuwe bloei van de ondernemingszin zal leiden, en het bijbuigen van handelsovereenkomsten in protectionistische richting, teneinde banen in Amerika te houden. Maar een dergelijk beleid zal de economische macht waarschijnlijk niet verplaatsen naar degenen die relatief minder succesvol zijn geweest. Integendeel, ondernemers zullen nóg slimmere manieren ontwikkelen om banen te vervangen door computers en robots, en méér protectionisme zou wel eens kunnen leiden tot vergelding door de handelspartners, politieke instabiliteit en uiteindelijk zelfs tot 'hete' oorlogen.

Om zijn kiezers tevreden te stellen moet Trump manieren zien te vinden waarmee hij ze de macht over hun inkomen kan teruggeven; het gaat niet alleen om de herverdeling van de inkomens zelf, en het is ook niet louter een zaak van belastingen en bestedingen. Trump heeft op dit terrein uitsluitend zeer beperkte ideeën geuit, zoals het subsidiëren van de schoolkeuze om het onderwijs te verbeteren. Maar sterke economische krachten, zoals de technologische innovatie en de lagere transportkosten, zijn de belangrijkste krachten geweest die de toenemende ongelijkheid in veel landen hebben veroorzaakt. Trump kan daar niets aan veranderen.

Fake news or real views Learn More

Als degenen die de vaardigheden missen die in de hedendaagse economie nodig zijn geen herverdeling willen, is moeilijk in te zien hoe Trump het beter voor ze kan maken. Het lijkt zeer onwaarschijnlijk dat de Trump-revolutie, zoals die tot nu toe is gepresenteerd, zal gaan opleveren wat zijn aanhangers echt willen: een toename van de economische macht van de werknemers.

Vertaling: Menno Grootveld