Jay Powell and Donald Trump Saul Loeb/Getty Images

Heeft Trump de Fed in de houdgreep genomen?

NEW YORK – Een van de belangrijkste bevoegdheden van de Amerikaanse president is het benoemen van de leden en hoofden van de vele diensten die verantwoordelijk zijn voor de tenuitvoerlegging van de wet- en regelgeving in het land en, in veel gevallen, voor het beheer over de economie. Wellicht is geen enkele instelling in dit opzicht belangrijker dan de Federal Reserve (de Fed, het federale stelsel van Amerikaanse centrale banken).

The Year Ahead 2018

The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

Order now

Bij het uitoefenen van deze bevoegdheid heeft Donald Trump gebroken met een patroon dat bijna een halve eeuw teruggaat, waarbij de president (op niet-partijgebonden basis) de zittende Fed-voorzitter herbenoemt als blijkt dat hij of zij zijn of haar werk goed doet. Waarschijnlijk heeft geen voorzitter het, en dat ook nog eens op een bijzonder moeilijk moment, beter gedaan dan Janet Yellen.

Nadat haar twee onmiddellijke voorgangers de reputatie van de Fed enorm hadden bezoedeld door de andere kant op te kijken toen zich binnen de financiële sector gigantische risico's aftekenden – en er op grote schaal werd gefraudeerd –, heeft Yellen de reputatie van de Fed hersteld. Haar kalme en evenwichtige hand heeft tot brede consensus geleid binnen het bestuur van de Federal Reserve, dat wordt gekenmerkt door uiteenlopende economische opvattingen. En zij heeft de economie door een traag herstel heen geloodst in een periode waarin het begrotingsbeleid onnodig aan banden lag, omdat huichelachtige Republikeinen de gevaren van tekorten hadden opgeklopt. De flinterdunne toewijding van de Republikeinen aan deze begrotingsdiscipline is nu aan de oppervlakte gekomen, omdat zij grote belastingverlagingen bepleiten voor bedrijven en miljardairs, waardoor het begrotingstekort het komende decennium met anderhalf biljoen dollar zal oplopen.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Trump heeft gekozen voor een gematigde voorzitter, terwijl velen in zijn partij aandrongen op een extremist. Trump, nooit verlegen om een belangenconflict, heeft een griezelig vermogen om te kiezen voor economisch beleid, zoals de voorgestelde belastingverlagingen, dat hem persoonlijk ten goede komt. Hij besefte dat een extremist de rente zou verhogen, wat de ergste nachtmerrie is van iedere projectontwikkelaar.

Trump heeft ook op een andere manier gebroken met de traditie: hij koos voor een niet-econoom. De Fed zal de komende vijf jaar met grote uitdagingen worden geconfronteerd, nu zij op een normaler beleid overschakelt. Een hogere rente kan tot onrust op de markten leiden, omdat de aandelenkoersen en huizenprijzen dan een aanzienlijke “correctie” ondergaan. En velen verwachten ergens in de komende vijf jaar een grote inzinking; anders zou de economie een bijna ongehoorde periode van vijftien jaar expansie hebben ondergaan. Hoewel het instrumentarium van de Fed het afgelopen decennium enorm is uitgebreid, zouden de lage rente en de enorme omvang van de balans van de Fed – en de mogelijk gigantische stijging van de schuldenlasten, als Trump zijn belastingverlagingen weet te verwezenlijken – zelfs de best opgeleide econoom hoofdbrekens bezorgen.

Het belangrijkste is dat er altijd sprake is geweest van een van beide partijen uitgaande (en mondiale) inspanning om het monetair beleid te depolitiseren. De Fed heeft via haar zeggenschap over de geldvoorraad enorme economische macht, en die macht kan makkelijk worden misbruikt voor politieke doeleinden – bijvoorbeeld om op de korte termijn meer banen te scheppen. Maar een gebrek aan vertrouwen in centrale banken in een wereld van “fiat money” (waarin de centrale banken ongeremd geld kunnen bijdrukken) ondermijnt de economische prestaties op de langere termijn, deels als gevolg van de angst voor inflatie.

Zelfs bij ontstentenis van rechtstreekse politisering heeft de Fed altijd te maken met het probleem van de “cognitieve overheersing” door Wall Street. Dat is wat er is gebeurd toen Alan Greenspan en Ben Bernanke de baas waren. We kennen allemaal de gevolgen: de grootste crisis in driekwart eeuw, slechts verzacht door een ongekend overheidsingrijpen.

Toch lijkt de regering-Trump op de een of andere manier te zijn vergeten wat er nog geen tien jaar geleden is gebeurd. Hoe kunnen we anders de pogingen verklaren om de hervormingen van de Dodd-Frank-wet uit 2010, bedoeld om een herhaling van de crisis te voorkomen, terug te draaien? De consensus buiten Wall Street is dat Dodd-Frank niet ver genoeg ging. Buitensporige risico's en roofdierachtig gedrag zijn nog steeds echte problemen, zoals we steevast merken (bijvoorbeeld door de berichten over het toenemende volume aan subprime-leningen voor auto's). In een van de recente voorbeelden van verraderlijke wanpraktijken hebben bankiers van Wells Fargo eenvoudigweg rekeningen geopend namens onwetende klanten, om extra vergoedingen te kunnen innen.

Niets van dit alles kan Trump uiteraard iets schelen. Als zakenman is hij deze verfoeilijke praktijken gewend. Gelukkig lijkt het erop dat Powell het belang onderkent van goed ontworpen financiële regelgeving.

Maar de politisering van de Fed moet worden gezien als niets anders dan wéér een onderdeel van Trumps strijd tegen wat zijn voormalige chefstrateeg, Steve Bannon, de “administratieve staat” heeft genoemd. Die strijd moet op zijn beurt worden gezien als onderdeel van een grotere oorlog tegen de Verlichting-erfenis van wetenschap, democratisch bestuur en de rechtsstaat. Het overeind houden van deze erfenis houdt in dat je naar behoeven deskundigheid inzet, en dat je, zoals Edward Stiglitz van de Cornell Law School heeft benadrukt, het vertrouwen in overheidsinstellingen bevordert. Veel onderzoek duidt erop dat samenlevingen zonder dergelijk vertrouwen slechter presteren.

Om de paar dagen doet Trump iets wat het weefsel van de Amerikaanse samenleving aan flarden scheurt en de toch al diepe sociale tegenstellingen nog verder verscherpt. Het voor de hand liggende gevaar is dat het land zó gewend raakt aan Trumps uitbarstingen dat die “normaal” gaan lijken. Ruim zeventig jaar lang heeft Amerika – dikwijls op onberekenbare wijze, gebiedt de waarheid te zeggen – gevochten om zijn uitgesproken waarden te verdedigen, en hypocrisie, fascisme en nationalisme in al hun vormen te bestrijden. Nu is de Amerikaanse president een vrouwenhater en een xenofobe racist, wiens beleid een diepgaande minachting belichaamt voor de zaak van de mensenrechten.

Je kunt het wel of niet eens zijn met de belastingvoorstellen van de Republikeinen, hun pogingen om de gezondheidszorg te “hervormen” (zonder acht te slaan op de tientallen miljoenen mensen die hun verzekering zouden kunnen verliezen), en hun toewijding aan financiële deregulering (waarbij de gevolgen van de crisis van 2008 worden genegeerd). Maar hoewel de Fed nu voorlopig in veilige handen lijkt, verbleken de mogelijke economische voordelen van deze agenda in vergelijking met de omvang van de politieke en sociale risico's van Trumps aanslagen op Amerika's meest gekoesterde instellingen en waarden.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/f2caItF/nl;

Handpicked to read next

  1. Patrick Kovarik/Getty Images

    The Summit of Climate Hopes

    Presidents, prime ministers, and policymakers gather in Paris today for the One Planet Summit. But with no senior US representative attending, is the 2015 Paris climate agreement still viable?

  2. Trump greets his supporters The Washington Post/Getty Images

    Populist Plutocracy and the Future of America

    • In the first year of his presidency, Donald Trump has consistently sold out the blue-collar, socially conservative whites who brought him to power, while pursuing policies to enrich his fellow plutocrats. 

    • Sooner or later, Trump's core supporters will wake up to this fact, so it is worth asking how far he might go to keep them on his side.
  3. Agents are bidding on at the auction of Leonardo da Vinci's 'Salvator Mundi' Eduardo Munoz Alvarez/Getty Images

    The Man Who Didn’t Save the World

    A Saudi prince has been revealed to be the buyer of Leonardo da Vinci's "Salvator Mundi," for which he spent $450.3 million. Had he given the money to the poor, as the subject of the painting instructed another rich man, he could have restored eyesight to nine million people, or enabled 13 million families to grow 50% more food.

  4.  An inside view of the 'AknRobotics' Anadolu Agency/Getty Images

    Two Myths About Automation

    While many people believe that technological progress and job destruction are accelerating dramatically, there is no evidence of either trend. In reality, total factor productivity, the best summary measure of the pace of technical change, has been stagnating since 2005 in the US and across the advanced-country world.

  5. A student shows a combo pictures of three dictators, Austrian born Hitler, Castro and Stalin with Viktor Orban Attila Kisbenedek/Getty Images

    The Hungarian Government’s Failed Campaign of Lies

    The Hungarian government has released the results of its "national consultation" on what it calls the "Soros Plan" to flood the country with Muslim migrants and refugees. But no such plan exists, only a taxpayer-funded propaganda campaign to help a corrupt administration deflect attention from its failure to fulfill Hungarians’ aspirations.

  6. Project Syndicate

    DEBATE: Should the Eurozone Impose Fiscal Union?

    French President Emmanuel Macron wants European leaders to appoint a eurozone finance minister as a way to ensure the single currency's long-term viability. But would it work, and, more fundamentally, is it necessary?

  7. The Year Ahead 2018

    The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

    Order now