US Manufacturing Bloomberg/ Getty Images

Трамптың жоспары АҚШ-та сұранысты арттыра ала ма?

КЕМБРИДЖ – Дональд Трамп АҚШ-тағы президент сайлауында жеңіске жеткелі баспасөз бен қаржы нарығы оның салықты азайту және алдағы он жылда инфрақұрылымға 1 триллион доллар қаржы жұмсау туралы ұсыныстарына ерекше көңіл бөліп келеді. Бұл саясат жалпы сұранысты арттырады деген болжам ұзақмерзімді пайыздық мөлшерлемелерді 50 базалық пунктке дейін арттырып жіберді.

Бірақ Трамптың саясаты баға мен жалақының артуына алып келеді деген тұжырымдар оның бұл ұсынысымен қабыспайды. Трамптың сөйлеген сөздерін тыңдап, науқан кезіндегі материалдарын оқыған адам оның инфрақұрылымға инвестицияны федералдық үкімет салады демегенін аңғарған болар. Ол дефицитті жұмсауға негізделген Кейнс қаржылық ынталандырмасына жүгінеміз деген жоқ. Оның орнына Трамп «инфрақұрылымдағы салық жеңілдіктерінің дефицитке қатысы жоқ жүйесін» ұсынды, яғни жеке бизнесті жолдар  мен көпірлер, туннельдер мен әуежайлар және басқа нысандар құрылысы жобасын алуға ынталандыру қажеттігін айтты.

Әзірге Конгрестің мұншама ауқымды салық жеңілдіктеріне рұқсат беретін-бермейтіні белгісіз, әрине. Солай болған күннің өзінде бизнестен бұған күткендегідей жауап болатынына еш кепілдік жоқ.

Бизнес құрылымдарының өз мүмкіндіктерін арттырып, әзірлеп сататын өнімдерін көбейте алуы үшін инвесторларға салық жеңілдіктерін беру дәстүрі бұрыннан бар, әрі ол сәтті жүзеге асып келеді. Бірақ жолдарға, көпірлер мен туннельдерге иелік еткеннен кәсіпкерлер не пайда көреді? Тіпті әуежай сияқты нысандардан табыс табуға болады деген күннің өзінде кәсіпкерлер ұзақмерзімді баға келісімі қажет болатындығын ойлап, тартыншақтауы мүмкін.

Жиынтық сұранысты арттырудың әдісі ретінде салықты азайтуға болады деген қасаң ойдың жетегінде кетіп қалып жатамыз. Бірақ Конгрестегі республикалықтар жеке табыс салығын жеке адамдардың салық есептерінен қазір алынып тастап жүрген шегерімдердің есебінен азайтайық деуі де мүмкін. Республикалықтар атынан Өкілдер палатасының спикері Пол Райан ұсынған салық жоспары бойынша, қайырымдылыққа салынған қаражат пен ипотекалық несиеден басқалардың барлығынан шегерімдерді алып тастау көзделген. Бұл өзгеріс ЖІӨ-нің 1 пайызы көлемінде кіріс кіргізеді, яғни бұл жекелеген салықтардың біраз бөлігін азайтқандағы соманы жабуға жеткілікті.

Рональд Рейганның 1986 жылғы әйгілі «Салық реформасы» Актісі - халықтың қалтасына көбірек ақша салатын сұранысқа бағытталған дәстүрлі саясат емес, керісінше елді ынталандыруға, ұсынысқа бағытталған заң болатын. Рейганның салық жоспары кейбір салық түрлерін 50 пайыздан 28 пайызға дейін түсіріп, салықты анағұрлым азайтып, ол шығындардың орнын шегерімдерді және басқа да бухгалтерлік ережелерді өзгерту есебінен жабуды көздеген. Салықтардың азаюы адамдарды жеңілдігі бар немесе салық салынбайтын табыстан гөрі салық салынатын ресми табыс табуға ынталандырды.

The World’s Opinion Page

Help support Project Syndicate’s mission

subscribe now

Егер адамдар жаңа өзгерістерге жауап бермегенде Рейганның салықты азайту жоспары ешқандай табыс түсірмес еді. Алайда салық төлеушілер жаңа өзгерістерге жауап бергендіктен салық салғанға дейінгі табыс көлемі артып, салық көбірек жинала бастады. Республикашылдар бақылауындағы Конгресс Рейганның ұсынысқа бағытталған саясатын Трамптың салықты азайту моделіне пайдалана алады.

Рейганның салықты азайту заңы енгізілген 30 жылдың ішінде әсіресе табысы жоғары адамдарға салынатын салық көлемі біршама өсті. Жалақыға салынатын салықтың жоғарғы мөлшері 28 пайыздан 39,6 пайызға дейін артса, инвестициялық табыстардың кей түрлеріне 43 пайызға дейін салық салынады.

Конгрестің Бюджет кеңсесінің есебі бойынша, 1984-2013 жылдар аралығындағы 30 жыл ішінде табысы әртүрлі топтардың көбі төлейтін салық көлемі азайған, тек табысы жоғары 1 пайыз тұрғынның салығы артқан. Нақтырақ айтсақ, табысы ең төмен отбасылар төлейтін салық 2013 жылы 3,3 пайыз болған. Ал бұл соңғы 30 жылдағы орташа көрсеткіштен екі есе аз. Ал табысы орта деңгейдегі үш топ 2013 жылы кірісінің 13,8 пайызын салық ретінде төлеген, ал соңғы 30 жылдағы орташа көрсеткіш 16,6 пайыз болған. Салық төлеушілердің қалған 19 пайызының салық көлемі сәл ғана азайған. Ал табысы ең жоғары 1 пайыздың салық көлемі 3,4 пайыздық пункте өсіп, 34 пайызға жеткен. 

Салық мөлшерінің осылайша біртіндеп өсіп бара жатқанын және салық жүктемесінің табысы ең жоғары адамдардың мойнына артылғанын ескерсек, Конгресс жоғары салық мөлшерлемелерін азайтып, табысқа қатысы жоқ салық базасын кеңейтсе, бұған еш таң қалуға болмайды.

Әзірге жиынтық сұраныстың өсуіне ешқандай негіз жоқ. Экономика ең жоғарғы шегінде толық жұмыс істеп тұр, қазан айында жұмыссыздық 4,9 пайыз болды. Тығыз еңбек нарығы бір жыл ішінде негізгі тұтыну бағаларының индексін (бұған азық-түлік пен энергия кірмейді) бір жыл бұрынғы 1,9 пайыздан 2,2 пайызға дейін өсіріп жіберді. Ал өнеркәсіптегі жұмысшылардың жалақысы бағадан 2,4 пайызға жылдам ұлғайды. Федералдық резерв сұранысты қаржылық тұрғыдан ынталандырудың ешқандай қажеттігі болмаса да желтоқсан айында пайыздық мөлшерлемені арттыру процесін бастай алады.

http://prosyn.org/XnNaaAJ/kk;
  1. Television sets showing a news report on Xi Jinping's speech Anthony Wallace/Getty Images

    Empowering China’s New Miracle Workers

    China’s success in the next five years will depend largely on how well the government manages the tensions underlying its complex agenda. In particular, China’s leaders will need to balance a muscular Communist Party, setting standards and protecting the public interest, with an empowered market, driving the economy into the future.

  2. United States Supreme Court Hisham Ibrahim/Getty Images

    The Sovereignty that Really Matters

    The preference of some countries to isolate themselves within their borders is anachronistic and self-defeating, but it would be a serious mistake for others, fearing contagion, to respond by imposing strict isolation. Even in states that have succumbed to reductionist discourses, much of the population has not.

  3.  The price of Euro and US dollars Daniel Leal Olivas/Getty Images

    Resurrecting Creditor Adjustment

    When the Bretton Woods Agreement was hashed out in 1944, it was agreed that countries with current-account deficits should be able to limit temporarily purchases of goods from countries running surpluses. In the ensuing 73 years, the so-called "scarce-currency clause" has been largely forgotten; but it may be time to bring it back.

  4. Leaders of the Russian Revolution in Red Square Keystone France/Getty Images

    Trump’s Republican Collaborators

    Republican leaders have a choice: they can either continue to collaborate with President Donald Trump, thereby courting disaster, or they can renounce him, finally putting their country’s democracy ahead of loyalty to their party tribe. They are hardly the first politicians to face such a decision.

  5. Angela Merkel, Theresa May and Emmanuel Macron John Thys/Getty Images

    How Money Could Unblock the Brexit Talks

    With talks on the UK's withdrawal from the EU stalled, negotiators should shift to the temporary “transition” Prime Minister Theresa May officially requested last month. Above all, the negotiators should focus immediately on the British budget contributions that will be required to make an orderly transition possible.

  6. Ksenia Sobchak Mladlen Antonov/Getty Images

    Is Vladimir Putin Losing His Grip?

    In recent decades, as President Vladimir Putin has entrenched his authority, Russia has seemed to be moving backward socially and economically. But while the Kremlin knows that it must reverse this trajectory, genuine reform would be incompatible with the kleptocratic character of Putin’s regime.

  7. Right-wing parties hold conference Thomas Lohnes/Getty Images

    Rage Against the Elites

    • With the advantage of hindsight, four recent books bring to bear diverse perspectives on the West’s current populist moment. 
    • Taken together, they help us to understand what that moment is and how it arrived, while reminding us that history is contingent, not inevitable


    Global Bookmark

    Distinguished thinkers review the world’s most important new books on politics, economics, and international affairs.

  8. Treasury Secretary Steven Mnuchin Bill Clark/Getty Images

    Don’t Bank on Bankruptcy for Banks

    As a part of their efforts to roll back the 2010 Dodd-Frank Act, congressional Republicans have approved a measure that would have courts, rather than regulators, oversee megabank bankruptcies. It is now up to the Trump administration to decide if it wants to set the stage for a repeat of the Lehman Brothers collapse in 2008.