Civilians and pro-government forces walk down the destroyed Thalateen Street in the Yarmuk LOUAI BESHARA/AFP/Getty Images

Trumps recept voor chaos in het Midden-Oosten

BERLIJN – De beslissing eerder deze maand van de Amerikaanse president Donald Trump om de Verenigde Staten terug te trekken uit het atoomverdrag met Iran en te bewegen naar een beleid van hernieuwde sancties en confrontatie zal de toekomst van het Midden-Oosten zelfs nog onzekerder maken dan deze al was. En de ontwikkelingen in de weken sindsdien zijn bepaald niet bemoedigend.

Trumps beslissing kan niet gerechtvaardigd worden met het argument dat Iran zijn deel van de afspraak niet nagekomen is. Deze betekent in plaats daarvan een terugkeer naar de oude grotendeels onsuccesvolle Amerikaanse politiek van confrontatie met Iran. Het enige verschil is deze keer dat de regering-Trump vastbesloten lijkt om het tot op de rand van oorlog of zelfs daarover te laten komen om zijn zin te krijgen.

Als zijn kabinet al enige plannen heeft om het Iraanse atoomprogramma in te dammen in afwezigheid van een atoomverdrag dan houdt het deze goed geheim. Afgaand op sommige retoriek van de regering lijkt het erop alsof luchtaanvallen op nucleaire faciliteiten in Iran tot de mogelijkheden behoren. Maar bombarderen zou het atoomprogramma van Iran alleen maar vertragen en het niet beëindigen. Zou Trump dan vervolgens bereid zijn om een enorme grondoorlog te riskeren om het land te bezetten en het regime omver te werpen? We weten allemaal nog maar al te goed hoe die strategie de laatste keer dat deze werd uitgeprobeerd werkte.

Het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) dat werd gesloten door Iran en de VS, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Rusland, China, plus Duitsland en de Europese Unie was niet alleen bedoeld om een regionale atoomwapenwedloop of militaire confrontatie te voorkomen; het was ook bedoeld als eerste stap richting het creëren van een nieuwe en stabielere regionale orde die ook Iran zou omvatten.

De oude orde werd bepaald door het Sykes-Picotverdrag tussen Groot-Brittannië en Frankrijk uit de tijd van de Eerste Wereldoorlog, en creëerde grotendeels de nationale grenzen die de regio vandaag de dag nog steeds vormgeven. Een eeuw later is het helder dat deze oude orde achterhaald is, gegeven het feit dat deze niet langer zelfs maar enige schijn van stabiliteit biedt.

In plaats daarvan hebben alle belangrijke regionale spelers – Israël, Iran, Saudi-Arabië, en Turkije – gewedijverd om invloed in de oorlog in Syrië en glijden nu collectief af richting een hopeloos conflict over heerschappij over de hele regio. Omdat geen van deze landen sterk genoeg is om de andere te elimineren of te onderwerpen belooft deze escalerende strijd niets behalve jaren als niet decennia van oorlog.

Subscribe now

Exclusive explainers, thematic deep dives, interviews with world leaders, and our Year Ahead magazine. Choose an On Point experience that’s right for you.

Learn More

De instabiliteit van de regio kan direct herleid worden tot de door de VS geleide invasie en bezetting van Irak in 2003. Met de omverwerping van het regime van Saddam Hoessein kreeg Iran plotseling de kans om een soort quasi-hegemonie in de regio na te jagen, om te beginnen over zijn buurland met sjiitische meerderheid. En na een reeks fouten van het Westen in Syrië was Iran daar onbelemmerd in staat om een aanwezigheid te vestigen die zich helemaal naar de Middellandse Zee uitstrekte.

Dit is de achtergrond waartegen het JCPOA werd onderhandeld. De deal was bedoeld om Iran in de internationale orde te re-integreren, waarbij het werd aangemoedigd om een meer verantwoordelijke regionale rol te gaan spelen. Maar Trumps beslissing heeft die mogelijkheid uitgesloten, waarmee de toekomstige rol van Iran in de regio een open vraag geworden is. Vergis je echter niet: Iran zal hoe dan ook een integraal onderdeel van het Midden-Oosten blijven vormen. Het is een antieke beschaving die niet simpelweg aan de kant geschoven of genegeerd kan worden, tenzij je nog meer chaos wil veroorzaken.

Nu er afstand is gedaan van het raamwerk om Iran door middel van diplomatieke en economische middelen te beïnvloeden is het enige alternatief voor de regering-Trump nu regimeverandering. Het is duidelijk dat de haviken op het Witte Huis zoals nationaal veiligheidsadviseur John Bolton niets geleerd hebben van het Amerikaanse debacle in Irak. Gegeven het falen om stabiliteit naar dat land of Syrië te brengen moge het helder zijn dat het escaleren van een confrontatie met een veel groter land als Iran maar een weinig aan te raden is.

Helaas zal het JCPOA het heropleggen van Amerikaanse sancties waarschijnlijk niet overleven. Europese bedrijven gaan de veel grotere Amerikaanse markt niet opgeven simpelweg omdat ze dan banden met Iran kunnen blijven onderhouden. En wanneer Iran eenmaal zijn economische levenslijn met Europa en andere delen van de wereld verliest kan het net zo goed besluiten om zijn nucleaire programma weer op te starten of zich zelfs terug te trekken uit het non-proliferatieverdrag, waarmee het risico op oorlog vergroot wordt.

Bovendien ondermijnen Rusland en de VS de non-proliferatie nog verder door hun nucleaire arsenalen te moderniseren. Waar hun leiders ooit spraken over wederzijds overeengekomen wapenreducties en geverifieerde ontmanteling zijn ze nu meer geïnteresseerd in geminiaturiseerde kernkoppen die als bunkerbusters gebruikt kunnen worden.

Wanneer de twee grootste kernmachten van de wereld zich zo gedragen wordt het vooruitzicht van nog een grote oorlog in het Midden-Oosten alleen nog maar beangstigender. Met de steeds diepere betrokkenheid van Rusland in Syrië is het risico van een botsing tussen Westerse en Russische troepen in de regio al een stuk groter geworden. En het is niet alsof Rusland zijn nieuw verworven machtspositie zomaar zal opgeven door Iran nu in de steek te laten.

Niets van dit alles is goed nieuws voor Europa, dat direct getroffen zal worden door de escalatie van spanningen in de regio vanwege zijn geografische nabijheid en historische verplichtingen jegens Israël. Wanneer dit geschiedt zou de EU de leiding moeten nemen bij het vinden van een onderhandelde oplossing die zowel de hegemonische intenties van regionale spelers en de kwestie van de controle op nucleaire en conventionele wapens tegemoet treedt.

Voor nu moet Europa zich opstellen als een stem van de rede, door zich ferm vast te houden aan het idee van een vreedzame herordening van het Midden-Oosten – geheel afgezien van hoe lastig deze taak op dit moment ook lijkt. De Europeanen kennen de consequenties van eindeloze strijd om de hegemonie maar al te goed. De EU werd opgericht als antwoord op een eeuw van oorlog en terreur die Europa op de rand van zelfdestructie bracht. De les sindsdien is helder: alleen verzoening en samenwerking kunnen een vreedzame regionale orde garanderen. De koers van Trump – hegemonie –  betekent chaos.

Vertaling Melle Trap

http://prosyn.org/7AxaDwr/nl;

Handpicked to read next

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.