Skip to main content
fischer158_MANDELNGANAFPGettyImages_trumpboltonovaloffice Mandel Ngan/AFP/Getty Images

Trumps rampzalige Iran-strategie

BERLIJN – Je kunt alleen maar raden wat de Amerikaanse president Donald Trump in Iran hoopt te bereiken. Heeft hij plannen voor een “beter” nucleair verdrag dan de deal uit 2015 waar hij de Verenigde Staten uit heeft teruggetrokken? Veronderstellen hij en zijn adviseurs dat als zij maar genoeg eisen stellen het regime gedwongen zal zijn zich te onderwerpen of zelfs de macht af te staan? Of richten zij het toneel in voor een poging tot regimeverandering met militair geweld?

In alle waarschijnlijkheid hebben ze zelf geen idee. Dat is misschien maar goed ook, want geen van bovenstaande dingen zal gaan gebeuren.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Trumps terugtrekking uit het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA, zoals de nucleaire deal uit 2015 officieel bekend staat) een van zijn belangrijkste campagnebeloften was. Het probleem is dat noch hij noch zijn adviseurs lijken te hebben overwogen wat er daarna moest gebeuren.

Een van de weinige constanten in Trumps aanpak van het beleidsmaken is de nadruk op het verkrijgen van de goedkeuring van het kerndeel van zijn aanhangers. Gezien het feit dat hij zich tijdens zijn verkiezingscampagne ook heeft uitgesproken tegen de buitenlandse militaire avonturen van Amerika kunnen we veilig aannemen dat deze kiezers niet willen dat de VS een nieuwe oorlog in het Midden-Oosten zullen ontketenen. Een militaire confrontatie met Iran zou resulteren in nóg meer slachtoffers, en zelfs nog minder winbaar blijken, dan de door de VS geleide oorlogen in Afghanistan en Irak.

Op zijn beurt wil Trump waarschijnlijk een oorlog vermijden, maar tegelijkertijd de druk op het Iraanse regime opvoeren. Het probleem is dat de lijn tussen deze twee opties in de politieke omstandigheden van de Perzische Golf niet bijzonder helder is. Uit ervaringen in het verleden blijkt dat het uitoefenen van maximale druk vaak de omstandigheden schept voor een militaire confrontatie.

Trump beweert, anders dan zijn havikachtige nationale veiligheidsadviseur John Bolton, dat gewelddadige regimeverandering niet een van de doelstellingen van zijn Iran-beleid is. Toch gedraagt hij zich alsof de neoconservatieven die de voormalige Amerikaanse president George W. Bush Irak in gelokt hebben nog steeds aan de touwtjes trekken.

Subscribe now
ps subscription image no tote bag no discount

Subscribe now

Get unlimited access to OnPoint, the Big Picture, and the entire PS archive of more than 14,000 commentaries, plus our annual magazine, for less than $2 a week.

SUBSCRIBE

Deze situatie is des te gevaarlijker omdat de manoeuvreerruimte voor Amerikaanse beleidsmakers in het Midden-Oosten sinds 2003 aanzienlijk is geslonken. De strategische positie van Iran is vandaag de dag veel sterker dan destijds, precies omdat de oorlog in Irak de belangrijkste regionale concurrent uit de weg heeft geruimd. En in plaats van geïsoleerd te zijn in geval van een militaire escalatie zou Iran materiële en diplomatieke steun ontvangen van zowel Rusland als China.

Op z'n minst sinds de val van de sjah in 1979 is het westerse beleid jegens Iran op twee illusies gebaseerd geweest. Het Westen heeft, onder leiding van de VS, lang vertrouwd op economische sancties om het Iraanse regime te dwingen zijn beleid en gedrag te veranderen. Maar deze aanpak, naast de vele andere vergissingen van Amerika in de regio, heeft Iran feitelijk sterker gemaakt. De strijdkrachten van het land of met Iran gelieerde groeperingen zijn nu gelegerd in Irak, Syrië en Libanon – helemaal tot aan de Middellandse Zee en de noordgrens van Israel. En hoewel de Iraanse economie buigt onder het gewicht van de sancties barst zij niet. En het Iraanse veiligheidsapparaat vertoont geen scheurtjes.

In reactie op Trumps besluit om de JCPOA-overeenkomst op te zeggen en opnieuw sancties op te leggen, heeft Iran gedreigd de verrijking van uranium te herstarten. Als het regime erin slaagt om kernwapens te verwerven zou de waarschijnlijkheid van een onmiddellijke oorlog of van een nucleaire wapenwedloop in de regio – en de dreiging voor de Europese veiligheid – substantieel zijn.

Het voorkomen van een dergelijke uitkomst is precies de reden dat de Europeanen begin deze eeuw nucleaire onderhandelingen met Iran zijn begonnen, na de Amerikaanse invasie van Irak. Maar pas bij het aantreden van de Amerikaanse president Barack Obama veranderde de totale westerse strategie. Nu Trump zo veel van de vooruitgang die tijdens de Obama-jaren is geboekt ongedaan heeft gemaakt, is het duidelijk dat Europa in zijn eentje te zwak is om Iran ervan te weerhouden kernwapens te gaan ontwikkelen.

Het is de moeite waard in herinnering te brengen dat de JCPOA-overeenkomst, naast het voorkomen van de verspreiding van kernwapens, ook ten doel had om Iran in de internationale gemeenschap te herintegreren. Net als de Europeanen zag de regering-Obama in dat het isoleren van Iran niet had gewerkt en dat een andere oorlog in de regio geen optie was. Door van koers te veranderen heeft Trump de enige levensvatbare weg voorwaarts geblokkeerd.

Iran is al ruim tweeduizend jaar een onmiskenbare politieke en culturele entiteit; het land zal niet zomaar van de ene op de andere dag veranderen. De enige vraag is welke rol deze oude, trotse beschaving moet spelen in de regio en in de wijdere wereld. Zonder bevredigend antwoord op deze vraag zal het hele Midden-Oosten instabiel blijven, en zal het risico van een oorlog die zich zal uitstrekken tot buiten de regio blijven stijgen.

Sinds de VS onder Obama hun gedeeltelijke terugtrekking uit het Midden-Oosten begonnen, hebben Iran, Saoedi-Arabië en Israel om de regionale dominantie gestreden. En omdat de JCPOA-overeenkomst het vooruitzicht in het leven heeft geroepen van een toenadering tussen de VS en Iran, zijn de spanningen tussen deze langdurige rivalen niet afgenomen. In de tussentijd heeft Iran zijn positie versterkt en zijn regionale aanwezigheid uitgebreid via de Syrische burgeroorlog en andere conflicten. Nu de spanning tussen de Saoedi's en de Israeli's toch al te snijden is, zou een herstart van het Iraanse kernwapenprogramma de regio op de drempel van een grote oorlog brengen.

Er zullen aanzienlijke diplomatieke inspanningen nodig zijn om Iran te weerhouden van het verwerven van kernwapens, en om een constructieve regionale en internationale rol te formuleren voor de Islamitische Republiek. Maar zelfs dan moet de stabilisatie van de regio van binnenuit komen; de ervaringen van de afgelopen eeuw hebben dat uitgewezen.

Door zich zonder goede reden terug te trekken uit de JCPOA-overeenkomst is Trump het Iraanse doolhof in gewandeld. Hij zou al wel eens snel bij een kruispunt kunnen uitkomen waar hij zal moeten kiezen tussen gezichtsverlies en het lanceren van een militaire confrontatie. Hoe dan ook zal hij zijn trouwe fans teleurstellen en het Midden-Oosten – en de wereld – tot een veel gevaarlijker plek maken.

Vertaling: Menno Grootveld

https://prosyn.org/0OvN8qw/nl;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated Cookie policy, Privacy policy and Terms & Conditions