Giant panda Mei Lun yawns at Chengdu Research Base of Giant Panda Breeding Wang Qin/Chengdu Economic Daily/VCG via Getty Image

Trumps cadeau aan China

BERLIJN – Het is nu duidelijk dat de 21e eeuw uitmondt in een nieuwe wereldorde. Nu de onzekerheid en instabiliteit die met dat proces gepaard gaan zich over de wereld verspreiden, heeft het Westen gereageerd met schuchterheid of nostalgie naar oudere vormen van nationalisme die in het verleden hebben gefaald en ook nu zeker niet zullen werken.

Zelfs voor de meest verstokte optimist was de topconferentie van de G7 in Quebec eerder deze maand het bewijs dat het geopolitieke Westen uiteen aan het vallen is en zijn mondiale belang aan het verliezen is, en dat de grote vernietiger van die ooit door Amerika gecreëerde en door Amerika geleide orde niemand anders is dan de Amerikaanse president. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Donald Trump eerder een symptoom dan een oorzaak is van de desintegratie van het Westen. Maar hij versnelt het proces wel op dramatische wijze.

De wortels van de westerse malaise kunnen worden herleid naar het einde van de Koude Oorlog, toen een bipolaire wereldorde het veld moest ruimen voor economische mondialisering, wat de opkomst van nieuwe machten zoals China mogelijk heeft gemaakt. In de daaropvolgende decennia ging Amerika zijn reeds lang bestaande bondgenootschappen blijkbaar eerder als een last dan als een aanwinst zien.

Dit geldt niet alleen voor Europa, Japan en Zuid-Korea, maar ook voor de onmiddellijke buurlanden van Amerika: Canada en Mexico. De beslissing van Trump om importtarieven in te stellen voor staal en aluminium dreef de VS en Canada uiteen op de topconferentie van Quebec, en hun breuk over het handelsbeleid zal zeker bredere politieke gevolgen hebben.

Europa en het noorden van de Atlantische Oceaan hebben de wereldeconomie vier eeuwen lang gedomineerd, maar dat is niet langer zo. En de nieuwe geografie van de macht, geïmpliceerd door de verschuiving van het economisch zwaartepunt van de wereld van de transatlantische regio naar die van Azië en de Pacific, past niet bij de conceptuele plattegrond van de 20e-eeuwse geopolitiek, en al helemaal niet bij die van de 19e-eeuwse.

Hoewel de VS 's werelds toonaangevende supermacht blijven, is China komen bovendrijven als zowel een nieuwe als een oude geopolitieke macht. Met een bevolking van 1,4 miljard mensen en een enorme binnenlandse markt daagt China de VS al uit als 's werelds economische, politieke en technologische leider.

Subscribe now

Exclusive explainers, thematic deep dives, interviews with world leaders, and our Year Ahead magazine. Choose an On Point experience that’s right for you.

Learn More

Iedereen die ooit de corridors van de macht in Beijing heeft bezocht, weet dat de Chinese leiders er een eigen plattegrond van de wereld op na houden. Daarop ligt China – het “Koninkrijk van het Midden” – in het centrum, met Europa en de VS respectievelijk links en rechts. Met andere woorden: de VS en Europa – die vreemde mengeling van kleine en middelgrote natiestaten – zijn al van elkaar gescheiden en tot de marges veroordeeld.

De VS reageerden aanvankelijk intuïtief op de geopolitieke veranderingen van deze eeuw, met een “draai naar Azië.” Maar Amerika is lange tijd aanwezig geweest in zowel de Atlantische regio als die van de Pacific; en als de laatste overgebleven wereldmacht is het land in een positie  om op historische geopolitieke veranderingen te anticiperen, op een manier die de eigen belangen kan beschermen.

Europa heeft zich anderzijds als een slaapwandelaar door het huidige historische interregnum heen bewogen. De Europeanen hebben zich grotendeels met introspectie beziggehouden, met oude animositeiten, en met zoete dromen over de negentiende eeuw, toen ze nog steeds de baas waren in de wereld. En die benauwde blik werd nog versterkt door gebeurtenissen als de verkiezing van Trump en het referendum over de Brexit in Groot-Brittannië.

Toch zouden we er, in plaats van stil te staan bij Trumps bizarre gedrag, goed aan doen ons te herinneren dat de hedendaagse mondiale ontwikkelingen dateren van vóór zijn presidentschap. De “draai naar Azië” werd immers geïnaugureerd door de voormalige Amerikaanse president Barack Obama. Trump is daar alleen maar mee verder gegaan, het meest recent door de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un in Singapore te ontmoeten.

Voor zover het beleid van Trump ernstige risico's met zich meebrengt, komt dat niet doordat ze een strategische heroriëntatie voor de VS vertegenwoordigen, maar eerder omdat ze in tegenspraak met zichzelf en onnodig destructief zijn. Als Trump bijvoorbeeld oproept tot een vermindering van de Amerikaanse militaire betrokkenheid in het Midden-Oosten, is dat louter een echo van Obama's beleid.

Toch heeft Trump, door het nucleaire akkoord met Iran op te zeggen, een oorlog in de regio waarschijnlijker gemaakt. En door enorm zijn best te doen om de internationale isolatie van Noord-Korea te verlichten, terwijl hij daar vrijwel niets voor heeft teruggekregen, heeft hij de positie van China in Oost-Azië versterkt.

Ook Trumps mondiale handelsoorlog is net zo zelf-ondermijnend. Door importtarieven op te leggen aan Amerika's naaste bondgenoten, drijft hij ze in de praktijk in de armen van China. Als Europese en Japanse exporteurs geconfronteerd worden met protectionistische handelsbarrières in de VS, welke andere optie hebben zij dan nog dan het aanboren van de Chinese markt? Ondanks het militarisme van de Russische president Vladimir Poetin in Oost-Oekraïne en de pogingen om de uitkomst van westerse verkiezingen te beïnvloeden, heeft een Europa zonder Noord-Atlantische achtervang geen andere keuze dan zich naar Eurazië te wenden.

Bovendien zou Japan zich ook zonder het Amerikaanse protectionisme vroeg of laat moeten gaan aanpassen aan de toenemende economische macht van China. De laatste kans om de Chinese zwaargewicht aan banden te leggen verdween toen Trump het Trans-Pacific Partnership (TPP) schrapte, dat een door de VS geleid bolwerk tegen China in de Pacific zou hebben gecreëerd.

De “draai naar Azië” zal dus aan weerszijden van de Atlantische Oceaan heel anders uitpakken. Bij ontstentenis van een gemeenschappelijk Amerikaans/Europees beleid om de transatlantische samenwerking overeind te houden, zal het concept van het Westen heel snel in de vergetelheid verdwijnen. Nu de VS naar het westen kijken, over de Grote Oceaan heen, en Europa oostwaarts kijkt naar Eurazië, zal China de enige winnaar zijn. Het werkelijke strategische gevaar van het Trump-tijdperk is dus niet louter dat de wereldorde aan het veranderen is. Het is dat het beleid van Trump garandeert dat “China weer groot zal worden.”

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/by0ZTCg/nl;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.