8

Трамптың сыртқы саясат ұстанымдарындағы өзгерістер

КЕМБРИДЖ – Өзінің алғашқы 100 жұмыс күні ішінде АҚШ президенті Дональд Трамп өзінің президенттік науқаны барысында  айтып өткен қорғаныс және сауда саясатындағы негізгі уәделерінің көбін өзгертті. Және де осы өзгерістер оңынан болғандай.

Қытай бағытында Трамп саясаты ең үздік мысал болып табылады. Сайлау науқаны барысында, Трамп кеңседегі бірінші күні-ақ Қытайға валюталық манипулятор деген атау тағамын деп уәде берген. және де ұзақ уақыт бойы Қытай-американдық қарым-қатынастарға әсер еткен «Бір Қытай» саясатын аяқтап (Тайваньды Қытай бөлігі ретінде тану); екі жақты сауда тапшылығын қысқарту мақсатымен қытай импортына жоғары тариф жүктейміз деген сөздер де болған.

Бұл уәделер бос сөз болды. Трамп Қытайды валюталық манипулятор деп атаған жоқ. АҚШ-тың қазынашылық кеңсесі өткен айда Қытай валюталық саясатына шолу жасаған кезде, ол Қытай валюталық манипулятор емес деген қорытындыға келді.

Трамп тез арада Бір Қытай саясаты бойынша да артқа шегінді, ол ҚХР Төрағасы Си Цзиньпинге Америка Құрама Штаттары аталмыш саясатты ұстануды жалғастырады деп айтып және оны Флоридағы өз Mar-а-Lago шаруа мекеніне демалуға шақырды.

Бұл кездесу нәтижесінде АҚШ коммерция хатшысы Уилбор Росс бастаған сауда келіссөздер орын алып, онда Қытай АҚШ сиыр еті мен түрлі қаржылық қызметтеріне өз нарығын ашуға ал АҚШ Қытайға сұйытылған табиғи газ сатуға келісті. Нәтижесінде тарифтердің өсуі орын алмай және Қытай мен АҚШ сауда тапшылығы азаятын болады.

Екі жақты сауда тапшылығын азайту, негізі, жалпы АҚШ сауда тапшылығын төмендетуге көмектеспейді, себебі бұл тапшылық АҚШ-та инвестициялар мен үнемдеу арасындағы айырмашылық нәтижесі болып табылады. Қытай мен АҚШ арасындағы төменгі екі жақты сауда тапшылығы жай ғана кейбір басқа елмен болатын үлкен сауда тапшылығын немесе кішігірім пайданы білдіреді. Трамп әкімшілігінің жеке елдермен болған сауда тапшылығына соншалықты көп көңіл аударуы дұрыс емес болғанымен, Қытайдың жағдайында осылайша әрекет ету АҚШ эксп��рты үшін шетелдік кедергілерді азайту саясатына оң әсер етті.

Азиядның басқа бөліктерінде, Трамп сайлау науқаны кезінде Оңтүстік Корея мен Жапонияны олар енді Американың ұзақ жылдар бойы орын алған қауіпсіздік кепілдігіне сене алмайды деп ескертті. Бірақ, Трамп қызметіне кіріскен сәтте, бірден қорғаныс хатшысы Джеймс Маттис кәрістерін сенімен қайтару мақсатымен Сеулға ұшып кетті, және әкімшілік қытай қарсылығына қарамастан, Оңтүстік Кореяда THAAD деп аталатын озық қорғаныс жүйесін орнатуға көшті. Ал содан кейін Маттис сол сияқты Жапонияға да барып, оларды АҚШ әскери қолдау көрсетуін жалғастырады деп сендірді.

Сол сияқты, кезінде НАТО-ның еуропалық мүшелері ЖІӨ-нің 2 пайызын қорғанысқа жұмсау бойынша өз міндеттемелерін орындамады деп шағымданған кандидат Трамп, АҚШ-тың  Еуропадағы әскери шығындарын азайтуға ант берді. Ол сондай-ақ Ислам мемлекеті (ISIS) қарсы АҚШ бастаған күреске қосылуға дайын болмады деп те НАТО-ны сынға алды.

Ал енді Трамп өз қорқыту сөздерінен бас тарты және еуропалықтар АҚШ шақырған бағытта жылжи бастады. Трамп Еуропадағы АҚШ-тың әскери шығыстарын ұлғайтуға федералдық бюджетке ұсыныстар жасады, ал НАТО-ның Еуропалық мүшелері әскери шығындарын ЖІӨ-нің 2 пайызына арттыруға келісті (Трамп күткендей тез болмаса да).  Ал НАТО-ның басқару органы, Солтүстік Атлант Кеңесі, жақында ISIS қарсы науқанға қосылуға дауыс берді (бірақ әскери рөлде емес).

Тиімді жаңа шарттар жасалмаса, Солтүстік Америкалық еркін сауда келісімін жоямын деген Трамптың уәдесі АҚШ-тың арнайы сауда өкілі басқаратын жаңартылған келіссөздерге апарды. Келіссөздер нәтижесі туралы айту өте ерте. Басты назар АҚШ экспортының Канада мен Мексикаға енуін қиындатқан нақты сауда кедергілерін одан әрі қысқарту болады деген үміт бар. Мысалы, Канада үкіметі оларды субсидиялайды деп  АҚШ-қа Канаданың ағаш экспортын шектеу үлкен қателік болар еді. Импорт кедергілерінің АҚШ құрылысшылары мен үй сатып аламын деушілерге зақым келтірері анық.

Мен Президент Трамптың ол науқан кезінде айтып өткен ұстанымдарынан неліктен соншалықты ауысқанын білмеймін. Оның кеңсе деңгейлі шенеуніктері алдыңғы уәделерінің дұрыс емес екеніне көндірді ме? Ол сол лауазымды адамдарға осы мәселелер бойынша шешім қабылдауды тапсыруға сенімді ме? Немесе  оның сайлау алдындағы уәделері оның жеке көзқарасын көрсету емес, тек сайлаушыларды тарту үшін жасалды ма? Біз жауабын бәлкім, ешқашан біле алмаймыз.

Ішкі саясат басқаша болып табылады. Әкімшілігі жақында он жылдық бюджет жоспарын шығарды, және ол үйлесімсіз, салық саясатын айқын сипаттай алмады деп әділ түрде сынға алынды. Бірақ бюджет саясаты халықаралық қауіпсіздік саясатынан басқа, себебі АҚШ Конгресі шығыстар мен салықтар бойынша нақты шешімдер қабылдайды. Трамп жоспарындағы ұсынылған отандық шығындарды қысқартуды Конгресс қабылдай алмайды. Ал кез келген салық өзгерістерін тұрақты ету үшін, конгресс нормаларына сәйкес, он жыл соңындағы теңдестірілген бюджет жоспары қажет. Бірақ әлеуетті салық өзгерістері туралы толық ақпаратты алу үшін, мен әлі күнге дейін Өкілдер палатасының спикері Пол Райан және оның әріптестерінің соңғы бірнеше жыл ішінде дайындаған жоспарларына көз саламын.

Трамп сайлау науқанына (және ол қызметіне кіріскеннен бері айтқан ретсіз сөздері мен ерке туиттеріне) қарамастан, оның әкімшілігінің қорғаныс және сауда саясаты дұрыс бағытта жасалып жатыр. Мен Конгресте әзірленген салық саясаты жеке және корпоративтік салық салудағы лазым реформалар үшін негіз береді деп үміттенемін.