113

Waarom Trump?

NEW YORK – Er zijn mij tijdens mijn wereldreis de afgelopen twee weken herhaaldelijk dezelfde twee vragen gesteld. Ten eerste: is het voorstelbaar dat Trump de Amerikaanse presidentsverkiezingen wint? En ten tweede: hoe heeft zijn kandidatuur het überhaupt zover kunnen schoppen?

Wat de eerste vraag betreft liggen de kansen, alhoewel politieke voorspellingen zelfs nog moeilijker zijn dan economische, sterk in het voordeel van Hillary Clinton. Toch is het een mysterie dat de race (althans tot zeer recent) zo spannend is geweest: Clinton is één van de best gekwalificeerde en goed voorbereide presidentskandidaten die de VS ooit heeft gehad, terwijl Trump één van de minst gekwalificeerde en slechtst voorbereide is. Bovendien heeft de Trump’s campagne gedrag van hem overleefd dat de kansen van kandidaten in het verleden totaal verspeeld zou hebben.

Chicago Pollution

Climate Change in the Trumpocene Age

Bo Lidegaard argues that the US president-elect’s ability to derail global progress toward a green economy is more limited than many believe.

Dus waarom spelen de Amerikanen Russische roulette? (Want dat is wat een kans van zelfs maar één op zes op een overwinning voor Trump feitelijk zou inhouden.) Mensen buiten de VS willen antwoord op deze vraag, omdat het antwoord ook invloed op hun heeft, ondanks dat ze er zelf geen invloed op kunnen uitoefenen.

Dit brengt ons bij de tweede vraag: waarom nomineerde de Amerikaanse Republikeinse partij een kandidaat die zelfs door zijn leiders afgewezen wordt?

Het is helder dat er veel factoren zijn die Trump geholpen hebben om zover te komen dat hij zestien Republikeinse kandidaten in de voorronden wist te verslaan. Persoonlijkheid telt, en bepaalde mensen lijken warm te lopen voor het reality-tv persona van Trump.

Maar er lijken tevens meerdere onderliggende factoren te hebben bijgedragen aan de nipte race. Om te beginnen is het een feit dat veel Amerikanen economisch slechter af zijn dan ze vijfentwintig jaar geleden waren. Het gemiddelde inkomen van voltijd werkende mannelijke werknemers is sinds tweeënveertig jaar niet zo laag geweest, en het wordt voor mensen met beperkte educatie steeds moeilijker om een fulltime baan met een schappelijk loon te vinden.

De reële (aan inflatie aangepaste) inkomens op de laagste trede van de inkomensdistributie bevinden zich zelfs ruwweg op het niveau van zestig jaar geleden. Het is dus geen verrassing dat Trump een groot en ontvankelijk publiek vindt als hij zegt dat de staat van de economie verrot is. Maar Trump heeft het zowel qua diagnose als oplossing bij het verkeerde eind. De Amerikaanse economie heeft het de afgelopen zestig jaar als geheel goed gedaan: het bbp is bijna verzesvoudigd. Maar de vruchten van deze groei zijn naar een relatief kleine groep aan de top gegaan – naar mensen zoals Trump, gedeeltelijk dankzij de enorme belastingvoordelen die zij genieten, en die hij nog wil uitbreiden en verdiepen.

Ondertussen hebben hervormingen waarvan politieke leiders beloofden dat ze welvaart voor allen zouden garanderen – zoals de liberalisering van handel en de financiële wereld - dit niet waargemaakt. Verre van zelfs. En zij wier levensstandaard is gestagneerd of achteruit gegaan hebben hieruit een simpele conclusie getrokken: ofwel de Amerikaanse politieke leiders wisten niet waarover ze het hadden, of ze hebben gelogen (of allebei).

Trump wil alle schuld van alle problemen van Amerika in de schoenen van handel en immigratie schuiven. Hij zit ernaast. De VS had zelfs zonder een vrijere handel met de-industrialisatie te maken gekregen: de mondiale werkgelegenheid in de fabricage daalt, en de productiewinsten zijn groter dan de groei van de vraag.

Handelsovereenkomsten faalden niet omdat de VS in de luren gelegd werd door zijn handelspartners, maar omdat de handelsagenda van de VS werd vormgegeven door de belangen van het bedrijfsleven. Amerikaanse bedrijven hebben het goed gedaan, maar de Republikeinen hebben pogingen om te verzekeren dat Amerikanen die nadeel zouden ondervinden van de handelsovereenkomsten in de winst ervan zouden delen geblokkeerd.

Veel Amerikanen voelen zich zodoende getroffen door krachten die buiten hun macht liggen, en die tot overduidelijk oneerlijke situaties leiden. Oude aannames – dat Amerika een land van onbegrensde mogelijkheden is, en dat elke volgende generatie beter af zal zijn dan de vorige – worden in twijfel getrokken. De wereldwijde financiële crisis is voor veel stemmers wellicht een keerpunt geweest: hun regering redde de rijke bankiers die de VS op de rand van de afgrond brachten, terwijl ze schijnbaar bijna niets deden voor de miljoenen gewone Amerikanen die hun baan en huis verloren. Het systeem produceerde niet alleen oneerlijke resultaten, maar leek zelfs zo gemanipuleerd om dit te doen.

De steun aan Trump is tenminste gedeeltelijk gebaseerd op de wijdverspreide woede die voortkomt uit dat verlies van vertrouwen in de overheid. Maar het door Trump voorgestelde beleid zou een slechte situatie nog heel veel slechter maken. Nog een dosis van de economie van doorsijpeling (z.g. trickle-down economics, red.) die hij belooft, met belastingverlagingen die bijna volledig gericht zijn op rijke Amerikanen en bedrijven, zal geen betere resultaten opleveren dan de laatste keer dat dit geprobeerd is.

In werkelijkheid zal een handelsoorlog met China, Mexico, en andere handelspartners van de VS, die Trump belooft, alle Amerikanen armer maken en nieuwe barrières opwerpen voor de hoogstnodige mondiale samenwerking op gebied van cruciale wereldproblemen zoals Islamitische Staat, mondiaal terrorisme, en klimaatverandering. Door geld dat geïnvesteerd zou kunnen worden in technologie, onderwijs, of infrastructuur te gebruiken om een muur te bouwen tussen de VS en Mexico worden middelen dubbel verspild.

Er liggen hier twee boodschappen die de politieke elites van de VS zouden moeten oppikken. De simplistische neoliberale markt-fundamentalistische theorieën die de afgelopen veertig jaar zo een groot deel van het economische beleid hebben vormgegeven zijn op een funeste manier misleidend, waarbij de prijs van de groei van het bbp een groeiende economische ongelijkheid is. Trickle-down economics hebben nooit gewerkt en gaan nooit werken. Markten bestaan niet in een vacuüm. De Thatcher-Reagan ‘revolutie’ die de regels herschreef en markten herstructureerde ten voordele van de mensen aan de top, had zeer veel succes in het vergroten van de ongelijkheid, maar faalde volledig in zijn missie om de groei te bevorederen.

Fake news or real views Learn More

Dit leidt ons tot de tweede boodschap: we moeten de regels van de economie opnieuw herschrijven, ditmaal om te garanderen dat gewone burgers profiteren. Politici in de VS en elders die deze les negeren zullen aansprakelijk gehouden worden. Verandering draagt risico met zich mee. Maar het fenomeen Trump, en meer dan een paar overeenkomstige politieke ontwikkelingen in Europa, hebben de veel grotere gevaren blootgelegd die ontstaan als deze boodschap niet serieus genomen wordt: verdeelde maatschappijen, ondermijnde democratieën, en verzwakte economieën.

Vertaling: Melle Trap