Het herwinnen van de Europese soevereiniteit

BERLIJN – Na de recente Europese tour van de Amerikaanse president Donald Trump – die culmineerde in zijn beruchte persconferentie met de Russische president Vladimir Poetin – kan er niet langer aan worden getwijfeld dat hij en zijn aanhangers de door Amerika geleide internationale orde en het mondiale handelssysteem willen vernietigen.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Trump niet synoniem is met de Verenigde Staten. Hij heeft de verkiezingen van 2016 gewonnen ondanks het feit dat hij drie miljoen stemmen minder heeft gekregen dan zijn opponent, en zijn populariteit is nooit hoger geweest dan 50%. Toch is hij de president van de VS, en dat maakt hem tot de machtigste man ter wereld. Zijn daden, ook al zijn ze vaak absurd en tegenstrijdig, hebben ernstige gevolgen in de echte wereld, met name voor Amerika's beste vrienden. Tijdens zijn recente bezoek aan Groot-Brittannië ging Trump zo ver om de Europese Unie te omschrijven als een “vijand.”

Door te proberen nagenoeg alles te ontwrichten waardoor het Westen sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog is gedefinieerd, heeft Trump de wereld op een historisch keerpunt gebracht. Op het spel staat niet de relatie tussen de VS en de EU, die sterk blijft, maar eerder de dominante positie van het Westen op het wereldtoneel. Trump versnelt een transformatie van de mondiale machtsbalans die zowel Amerika als Europa in relatieve termen zal verzwakken. Nu inkomsten en rijkdom zich van het westen naar het oosten verplaatsen, zal China steeds beter in staat zijn de VS uit te dagen als 's werelds toonaangevende geopolitieke, economische en technologische macht.

Deze verandering zal niet gladjes verlopen. Voor Europa had de inzet niet hoger kunnen zijn. De verschuiving van het machtsevenwicht die al plaatsvindt, kan het lot bepalen van Europa's democratieën, verzorgingsstaten, onafhankelijkheid en manier van leven. Als Europa zich hier niet goed op voorbereidt, zal het geen andere optie hebben dan afhankelijk te worden van Amerika of China – in een transatlantische of een Euraziatische nexus.

De Europeanen mogen er niet vanuit gaan dat bestaande allianties en regels in deze periode veel bescherming zullen bieden. Maar we kunnen ook niet terugvallen op de logica van de traditionele negentiende-eeuwse machtspolitiek. De wereld zou heel goed op weg kunnen zijn naar een toestand waarin er geen duidelijke leider is en de grote machten voortdurend met elkaar aan het wedijveren zijn. Maar de omstandigheden vandaag de dag verschillen zeer van die van het tijdperk van “The Great Game” (toen de grote machten van destijds elkaar de loef af probeerden te steken in Centraal-Azië). Een escalerende rivaliteit tussen China en Amerika zal beslist niet in het voordeel zijn van het Oude Continent.

Voor de Europeanen werd de negentiende eeuw bepaald door de nasleep van de Franse Revolutie en de Industriële Revolutie, terwijl de twintigste eeuw werd bepaald door twee wereldoorlogen, de Koude Oorlog en de ontwikkeling van kernwapens. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog lieten twee niet-Europese machten aan weerszijden van het oude Europese statensysteem – de VS en de Sovjet-Unie – zich gelden, en werd Europa één van de velden op het internationale schaakbord.

Subscribe now

Long reads, book reviews, exclusive interviews, full access to the Big Picture, unlimited archive access, and our annual Year Ahead magazine.

Learn More

Tot die tijd had Europa de wereld geregeerd, grotendeels dankzij haar technologische voorsprong. Maar met het einde van de Tweede Wereldoorlog kwam er een einde aan haar dominantie. Europa – en vooral Duitsland – was daarna verdeeld tussen de twee nieuwe machten, en de Europese soevereiniteit was effectief ondergeschikt gemaakt aan de Amerikaanse buitenlandse politiek en die van het Kremlin.

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Frankrijk en Groot-Brittannië, de twee winnaars onder de Europese staten, een klein restje soevereiniteit behielden als permanente leden van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (en even later ook als kernwapenstaten). Maar gezien het mondiale machtsevenwicht was dit eerder symbolisch dan een weerspiegeling van hun echte invloed.

Toen kwam het einde van de Koude Oorlog, en adopteerde heel Europa een stevige transatlantische oriëntatie. In veiligheidstermen bleef Europa afhankelijk van de VS. Maar op het economische en technologische front hadden de Europeanen hun soevereiniteit herwonnen. Institutioneel manifesteerde deze arbeidsdeling zich respectievelijk in de NAVO en de EU. Het is een arrangement dat ons goed van pas is gekomen, maar nu door Trump wordt aangevallen.

Met name drie ontwikkelingen geven Europa reden om bang te zijn voor de toekomst. In de eerste plaats is Trump twijfel blijven oproepen over de Amerikaanse toewijding aan het beginsel van de wederzijdse defensie op grond van het Noord-Atlantisch Verdrag. In de tweede plaats ondermijnt zijn regering actief de Wereldhandelsorganisatie en het mondiale handelssysteem waarop een groot deel van de Europese welvaart berust. En in de derde plaats dreigt de opkomst van de digitalisering en de kunstmatige intelligentie nu de mondiale technologische hiërarchieën door elkaar te schudden.

Deze ontwikkelingen vormen een uitdaging voor de plek van Europa in de wereld. Het is nu de vraag of de EU haar volledige soevereiniteit zal weten te herwinnen en zichzelf zal kunnen ontplooien als een macht op het wereldtoneel, of dat Europa voorgoed zal achterblijven. Dit is het moment van de waarheid. Er zal geen tweede kans komen.

Slechts de EU kan de Europese soevereiniteit in de eenentwintigste eeuw herwinnen. Als deze taak toevalt aan traditionele natiestaten als Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland, zal het op een mislukking uitdraaien. Voor het herwinnen van de soevereiniteit zal niet alleen een enorme inspanning geleverd moeten worden, maar ook een verenigd front nodig zijn, evenals een nieuwe definitie van de relatie tussen de EU en haar lidstaten. Het Europese project zal de handel blijven faciliteren en de vrede blijven verzekeren; maar het moet nu ook een gezamenlijke soevereiniteit behelzen.

Als de EU in deze taak slaagt, zal Trump Europa onbedoeld een groot plezier hebben gedaan. De geschiedenis beweegt zich soms langs vreemde paden. De sleutel is haar te nemen zoals zij komt, en niet te aarzelen als het moment voor beslissende actie daar is.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/lMpPMDv/nl;

Cookies and Privacy

We use cookies to improve your experience on our website. To find out more, read our updated cookie policy and privacy policy.