14

Het redden van mensenlevens tegenover hogere bedrijfswinsten

NEW YORK – Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft zich onlangs gebogen over een zeer problematische kwestie op het gebied van het intellectuele eigendomsrecht. Het Hof moet de volgende vraag beantwoorden: Kunnen menselijke genen – uw genen – worden gepatenteerd? Anders gezegd: Moet het iemand worden toegestaan het recht te bezitten om te beproeven of u bijvoorbeeld beschikt over een reeks genen die een kans van 50% of meer opleveren dat u borstkanker zult ontwikkelen?

Voor degenen die buiten de verheven wereld van het intellectuele eigendomsrecht staan lijkt het antwoord voor de hand te liggen: Nee. U bent eigenaar van uw eigen genen. Een bedrijf kan hooguit het intellectuele eigendom bezitten dat ten grondslag ligt aan de genetische test; en omdat het onderzoek en de ontwikkeling die nodig zijn voor het vervaardigen van de test een aanzienlijk bedrag kunnen hebben gekost, mag de firma voor het beheer daarvan terecht kosten in rekening brengen.

Maar een bedrijf uit de Amerikaanse staat Utah, Myriad Genetics, maakt aanspraak op meer dan dat. Het claimt de rechten van iedere test om vast te stellen of de twee cruciale genen aanwezig zijn die in verband worden gebracht met borstkanker. En het heeft dat recht meedogenloos afgedwongen, hoewel hun test slechter is dan de test die de Universiteit van Yale tegen veel lagere kosten ter beschikking wilde stellen. De gevolgen waren tragisch. Diepgaande, betaalbare testen, die patiënten kunnen opsporen met een verhoogd risico, sparen levens. Het blokkeren van dergelijke testen kost juist levens. Myriad is een goed voorbeeld van een Amerikaans bedrijf dat het maken van winst boven iedere andere waarde heeft verheven, inclusief de waarde van een mensenleven.

Dit is een bijzonder schrijnende zaak. Normaal gesproken hebben economen het over zogenoemde 'trade-offs': het zwakkere intellectuele eigendomsrecht, zo wordt betoogd, zou de prikkels om te innoveren ondermijnen. De ironie hier is dat de ontdekking van Myriad sowieso wel zou zijn gedaan, dankzij een met publiek geld gefinancierde internationale poging om het hele menselijke genoom te decoderen, een unieke prestatie van de moderne wetenschap. De sociale voordelen van de eerdere ontdekking van Myriad zijn verbleekt ten opzichte van de kosten die het gevolg zijn van het harteloze winstbejag van het bedrijf.