7

De uitgestelde rekening voor de eurozone

NEW YORK – De risico's voor de eurozone zijn sinds deze zomer, toen een vertrek van Griekenland onvermijdelijk leek en de leenkosten van Spanje en Italië nieuwe, onhoudbare hoogten hadden bereikt, afgenomen. Maar hoewel de financiële spanningen sindsdien minder zijn geworden, blijven de economische omstandigheden in de periferie van de eurozone uiterst wankel.

Diverse factoren zijn verantwoordelijk voor de vermindering van de risico's. Om te beginnen is het programma van de Europese Centrale Bank van 'regelrechte monetaire transacties' ongelooflijk effectief gebleken: de rente op de staatsobligaties van Spanje en Italië is met ongeveer 250 basispunten gedaald, nog voordat er ook maar één euro is uitgegeven aan het opkopen van deze obligaties. De invoering van het Europese Stabiliteits Mechanisme (ESM), dat nog eens €500 mrd ter beschikking stelt voor de ondersteuning van banken en staten, heeft ook geholpen, evenals de erkenning van de Europese leiders dat een monetaire unie zonder verdere inbedding instabiel en onvolledig is, en dat er een diepere integratie van bankstelsels, begrotingen, economische en politieke instellingen zal moeten plaatsvinden.

Maar wellicht het allerbelangrijkst is dat de houding van Duitsland ten opzichte van de eurozone in het algemeen en van Griekenland in het bijzonder is veranderd. Duitse functionarissen begrijpen nu dat – gezien de onderlinge verbanden op het gebied van handel en financiën – een wanordelijk vertrek uit de eurozone niet alleen de periferielanden schade zal berokkenen, maar ook de kern. Zij zijn opgehouden publieke uitspraken te doen over een mogelijk Grieks uittreden en hebben zojuist een derde steunpakket voor het land gesteund. Zolang Spanje en Italië kwetsbaar blijven, kan een escalatie van het Griekse schuldenprobleem tot ernstige besmetting leiden vóór de Duitse parlementsverkiezingen van volgend jaar en de kansen in gevaar brengen dat Angela Merkel nog een termijn kan aanblijven als bondskanselier. Daarom zal Duitsland Griekenland voorlopig blijven financieren.

Niettemin vertoont de periferie van de eurozone weinig tekenen van herstel: het bruto binnenlands product blijft krimpen, als gevolg van de aanhoudende bezuinigingen, de buitensporige kracht van de euro, een ernstige kredietcrisis door het kapitaaltekort van de banken, en het lage vertrouwen van bedrijven en consumenten. Bovendien breidt de recessie zich nu uit van de periferie naar de kern van de eurozone, waar de productie van Frankrijk krimpt en zelfs die van Duitsland stokt, nu de groei op de twee voornaamste exportmarkten daalt (de rest van de eurozone) of vertraagt (China en elders in Azië).