49

De toekomst van de werkgelegenheid

NEW YORK – Pleitbezorgers van de technologische vernieuwing en CEO's lijken tegenwoordig heel lichtzinnig te denken over wat de toekomst zal brengen. Nieuwe productietechnologieën hebben tot koortsachtige opwinding geleid over wat sommigen nu al de Derde Industriële Revolutie noemen. De komende jaren zullen technologische verbeteringen op het gebied van de robotica en de automatisering de productiviteit en de efficiency een impuls geven, wat aanzienlijke economische winst voor ondernemingen met zich zal meebrengen. Maar zonder goed beleid om de banengroei te voeden, is het onzeker of de vraag naar arbeid zal blijven stijgen als de technologie zo'n grote sprong voorwaarts maakt.

De recente technologische vooruitgang wordt gekenmerkt door drie eigenschappen: zij heeft de neiging kapitaal-intensief te zijn (waardoor degenen worden bevoordeeld die al over financiële middelen beschikken); vaardigheids-instensief (waardoor degenen worden bevoordeeld die al een hoog technisch competentieniveau hebben); en arbeidsbesparend (waardoor het totale aantal banen, zowel voor geschoolde als voor ongeschoolde werknemers, afneemt). Het risico bestaat dat robots en automatisering tot een enorme vermindering van de werkgelegenheid in de industrie zullen leiden, nog vóórdat het stof van de Derde Industriële Revolutie is neergedaald.

De snelle ontwikkeling van 'slimme' software de afgelopen decennia is misschien wel de belangrijkste kracht geweest bij het op gang brengen van de aanstaande industriële revolutie. Software-innovatie, in samenhang met 3D-printing, zal de deur openzetten voor werknemers die goed genoeg zijn opgeleid om mee te kunnen doen; maar alle anderen kunnen het gevoel krijgen dat de revolutie elders plaatsvindt. De fabriek van de toekomst zou wel eens door duizend robots kunnen worden bevolkt, plus één menselijke werknemer om de zaak in het oog te houden. Zelfs de fabrieksvloer kan beter en goedkoper worden schoongemaakt door een Roomba-robot dan door een mens.

Voor de ontwikkelde landen lijkt dit misschien oud nieuws. De afgelopen dertig jaar heeft de industriële basis van de opkomende economieën in Azië immers de plaats ingenomen van die van de oude industriële machten van West-Europa en Noord-Amerika. Maar er is geen enkele garantie dat de toename van de werkgelegenheid in de dienstensector het hieruit voortvloeiende banenverlies in de industrie zal kunnen blijven compenseren.