56

Hoe het tijdperk Trump te overleven

NEW YORK – Binnen nauwelijks een maand is president van de VS Donald Trump erin geslaagd om in duizelingwekkend tempo chaos en onzekerheid te scheppen – en een mate van angst die elke terrorist met trots zou vervullen. Het mag geen verrassing heten dat burgers en leiders uit het zakenleven, het maatschappelijk middenveld, en de overheid worstelen hoe op een juiste en effectieve manier te reageren.

Elke visie op de weg vooruit is noodzakelijk tijdelijk, omdat Trump nog geen gedetailleerde wetgeving heeft voorgesteld, en het Congres en de rechtbanken niet volledig zijn meegegaan in zijn stortvloed aan executive orders. Maar erkenning van onzekerheid is geen excuus voor ontkenning.

In tegendeel; het is nu duidelijk dat wat Trump zegt en twittert serieus genomen moet worden. Na de verkiezingen in november bestond er een vrijwel universele hoop dat hij van het extremisme uit zijn campagne zou afstappen. Men was er zeker van dat deze meester der onwerkelijkheid een ander persona zou aannemen wanneer hij de enorme verantwoordelijkheid van wat vaak de meest machtige positie van de wereld genoemd wordt op zich zou nemen.

Er gebeurt iets overeenkomstigs met elke nieuwe president van de VS; los van het feit of we voor de gekozene gestemd hebben projecteren we op hem ons beeld van wat we zouden willen dat hij is. Maar alhoewel de meeste verkozen beambten verwelkomen dat ze van alles voor alle mensen kunnen zijn, heeft Trump geen ruimte gelaten voor twijfel dat hij wil doen wat hij gezegd heeft; een verbod op moslim-immigratie, een grensmuur met Mexico, heronderhandeling van het North American Free Trade Agreement, terugdraaiing van de Dodd-Frank financiële hervormingen uit 2010, en nog veel andere zaken die zelfs zijn supporters hebben afgewezen.

Ik heb van tijd tot tijd bepaalde aspecten en politiek van de economische en veiligheidsorde gecreëerd in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog, gebaseerd op de Verenigde Naties, de NAVO, de Europese Unie en een heel web aan instituties en relaties, bekritiseerd. Maar er bestaat een groot verschil tussen pogingen om deze instituties en relaties te hervormen om er voor te zorgen dat ze de wereld beter dienen, en een agenda die ze regelrecht probeert te torpederen.

Trump ziet de wereld als een nulsomspel. In realiteit echter is de mondialisering wanneer goed geleid een positieve optelsom; Amerika wint wanneer zijn vrienden en bondgenoten – of dit nou Australië, de EU, of Mexico zijn – sterker worden. Maar de benadering van Trump dreigt een negatieve uitkomst te veroorzaken: ook Amerika zal verliezen.

Deze benadering werd al duidelijk in zijn inaugurele rede, waarin zijn mantra ‘Amerika eerst,’ met zijn historische fascistische ondertoon, zijn engagement aan zijn meest verfoeilijke plannen bevestigde. Vorige regeringen hebben hun verantwoordelijkheid om de Amerikaanse belangen te behartigen altijd serieus genomen. Maar het beleid dat ze volgden werd gewoonlijk gerepresenteerd in termen van een ‘verlicht’ begrip van het nationale belang. Amerikanen, zo geloofden ze, profiteren van een welvarender wereldeconomie en een web van allianties tussen landen die zijn toegewijd aan democratie, mensenrechten, en de rechtsstaat.

Als er al iets van zon schijnt achter de wolken van Trump dan is het een nieuw gevoel van solidariteit over kernwaarden als tolerantie en gelijkheid, gevoed door het bewustzijn van de verborgen of openlijke hypocrisie en vrouwenhaat die Trump en zijn team belichamen. En deze solidariteit is mondiaal geworden, waarbij Trump en zijn bondgenoten met afkeuring en protesten door de hele democratische wereld te maken krijgen.

In de VS heeft de American Civil Liberties Union, erop anticiperend dat Trump al snel de individuele rechten met voeten zou treden, laten zien dat deze meer voorbereid is dan ooit om cruciale constitutionele principes zoals een eerlijk proces, gelijke bescherming, en officiële neutraliteit betreft religie, te verdedigen, en in de afgelopen maand hebben Amerikanen miljoenen dollars aan de ACLU gedoneerd.

Overeenkomstig hebben werknemers en klanten van bedrijven hun zorgen geuit over CEO’s en directieleden die Trump steunen. Het is dan ook zo dat, als groep gezien, het de leidinggevenden van bedrijven en investeerders in de VS zijn geworden die Trump in stand houden. Op de ontmoeting van het Wereld Economisch Forum dit jaar in Davos liep bij velen het kwijl uit de mond over zijn beloften over belastingverlagingen en deregulering, onderwijl zijn hypocrisie gretig negerend – deze werd in de ontmoetingen waar ik bij was geen enkele maal naar voren gebracht – zowel als zijn protectionisme.

Nog zorgwekkender was het gebrek aan lef; het was duidelijk dat velen die zich zorgen maken over Trump bang waren dit kenbaar te maken. Stel je voor dat zij (en de prijs van aandelen van hun bedrijf) doel van een tweet zouden worden. Overheersende angst is een kenmerk van autoritaire regimes, en we maken dit nu in de VS voor de eerste keer in mijn volwassen leven mee.

Als resultaat hiervan is het belang van de rechtsstaat, ooit een abstract begrip voor veel Amerikanen, concreet geworden. In een rechtstaat stelt een regering, wanneer deze bedrijven wil weerhouden van outsourcing of offshoring, wetgeving op en neemt maatregelen om afdoende stimuli te creëren en om ongewenst gedrag te ontmoedigen. Deze kleineert of bedreigt geen bedrijven bij naam, noch portretteert getraumatiseerde vluchtelingen als veiligheidsrisico.

De leidende media in de VS, zoals The New York Times en The Washington Post, weigeren vooralsnog Trump’s verloochening van Amerikaanse waarden normaal te vinden. Het is ook niet normaal dat de VS een president heeft die rechterlijke onafhankelijkheid afwijst; die de hoogste militaire en veiligheidsfunctionarissen, die aan de kern van het nationale veiligheidsbeleid staan, vervangt door een extreemrechtse media-fanaat; en die, na de meest recente raketlancering van Noord-Korea, de ondernemingen van zijn dochter promoot.

Maar wanneer we constant doodgegooid worden door gebeurtenissen en beslissingen die over de schreef gaan is het makkelijk om afgestompt te raken, en om over al plaatsgevonden grootschalig machtsmisbruik heen te gaan kijken naar de nog grotere travestieën die ons nog te wachten staan. Eén van de grootste uitdagingen in dit nieuwe tijdperk is om waakzaam te blijven en waar en wanneer nodig tegenstand te blijven bieden.

Vertaling: Melle Trap