The price of Euro and US dollars Daniel Leal Olivas/Getty Images

Overschotlanden moeten tot de orde geroepen kunnen worden

LONDEN – Tegen de achtergrond van alle protectionistische retoriek die uit de regering van de Amerikaanse president Trump voortkomt, is het verrassend dat niemand het nog heeft gehad over een voor de hand liggend middel om hardnekkige onevenwichtigheden op de handels- en betalingsbalansen aan te pakken: de “scarce-currency”-clausule uit de Bretton Woods-overeenkomst van 1944.

The Year Ahead 2018

The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

Order now

Deze clausule, vervat in Artikel 7 van de overeenkomst, geeft landen “na consultatie van het [Internationale Monetaire] Fonds de mogelijkheid om tijdelijk beperkingen op te leggen aan de vrijheid van handel in een schaarse munt”; landen zijn “volledig vrij om de aard van dergelijke beperkingen te bepalen.” De munt van een land wordt op de internationale valutamarkten als “schaars” aangeduid als dat land méér importeert dan het exporteert – met andere woorden: als het een tekort kent op zijn betalingsbalans.

De “scarce-currency”-clausule kent een interessante geschiedenis. In zijn oorspronkelijke plan voor een Internationale Vereffeningsbank heeft de Bitse econoom John Maynard Keynes een reeks van geleidelijk zwaarder wordende sancties voorgesteld tegen lidstaten die voortdurend een overschot op hun betalingsbalans onderhielden (en minder zware sancties voor landen met aanhoudende tekorten). Het idee was landen onder druk te zetten om de overschotten op hun betalingsbalansen omlaag te brengen. Overschotlanden zouden er niet door weerhouden worden hun geld vrijelijk uit te geven, maar ze zouden het niet mogen oppotten.

De Verenigde Staten, destijds veruit de grootste crediteur van de wereld, hebben begrijpelijkerwijs geweigerd mee te gaan in het voorstel van Keynes. Als gevolg daarvan kon het IMF de tekortlanden alleen maar financiële hulp op de korte termijn aanbieden, en werd voor het overige vastgehouden aan de orthodoxe doctrine van aanpassing van de schuldenaren. Maar om de Britten ter wille te zijn heeft Harry Dexter White, de functionaris van het Amerikaanse ministerie van Financiën die nu in de herinnering voortleeft als de architect van de overeenkomst van Bretton Woods, Artikel 7 aan het document toegevoegd, dat toestaat dat met dollartekorten kampende lidstaten hun aankopen van Amerikaanse goederen beperken.

De “scarce-currency”-clausule is sindsdien altijd een dode letter gebleven. In de eerste naoorlogse jaren hebben de VS de gaten in de betalingsbalansen van de Europese landen gedicht met behulp van de fondsen van het Marshall Plan. Begin jaren zeventig boekten de VS zelf handelstekorten, en was er sprake van een overschot aan dollars. Het Amerikaanse Congres drong er bij het IMF op aan een beroep te doen op de “scarce-currency”-clausule tegen “recalcitrante” overschotlanden, maar die pogingen waren tevergeefs. Princeton-historicus Harold James heeft erop gewezen dat de rollen inmiddels waren omgedraaid: de VS hadden de argumenten van Keynes overgenomen, maar de Europese crediteurenlanden en Japan hebben zich daar met succes tegen verzet.

Laten we nu eens een blik werpen op de toestand vandaag de dag. Van 's werelds vier grootste economieën hebben alleen de VS last van een aanhoudend zwakke concurrentiepositie. China, Japan en Duitsland zijn daarentegen super-concurrerend. En omdat China op grond van zijn eigen redenen bereid is geweest het Amerikaanse tekort te financieren, lijken de dollar en de yuan nu vastgeklonken te zitten in een verkeerde verhouding tot elkaar.

Om deze stand van zaken recht te zetten oppert econoom Vladimir Masch dat de VS een plan moeten nastreven dat voorziet in “gecompenseerde vrijhandel” (CFT), wat in wezen neerkomt op een eenzijdige activering van de “scarce-currency”-clausule. De regering-Trump zou ieder jaar een plafond moeten instellen voor het Amerikaanse handelstekort en vervolgens limieten moeten opleggen aan de overschotten van de belangrijkste handelspartners van de VS. Dit zou grotendeels ten koste gaan van China, Japan, Duitsland en Mexico, die in 2016 respectievelijk $347 mrd, $69 mrd, $65 mrd en $64 mrd hebben bijgedragen aan het Amerikaanse handelstekort van $737.

Op grond van het door Masch voorgestelde CFT-arrangement zou ieder individueel overschotland zijn exporten naar de VS moeten beperken. Landen zouden deze exportquota's alleen kunnen overschrijden door een boete te betalen die even groot zou zijn als het verschil tussen de waarde van hun feitelijke en toegestane exporten. En als ze zouden proberen meer dan toegestaan te exporteren zonder de boete te betalen, zouden hun overtollige exporten worden geblokkeerd.

Het probleem met dit plan is dat het geen druk op Duitsland legt om zijn overschotten ten opzichte van andere landen van de eurozone terug te dringen. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de Europese Unie na de mondiale financiële crisis van 2008 een Macroeconomic Imbalance Procedure (MIP) heeft ingesteld om de landen van de eurozone te beboeten die er overschotten op na houden die hoger zijn dan 6% van hun bbp, of tekorten die groter zijn dan 4% van hun bbp. Maar deze MIP, ook al is hij in de geest van Keynes' voorstel voor een Internationale Vereffeningsbank, ontbeert twee essentiële mechanismen.

In de eerste plaats zou het plan van Keynes automatisch tot sancties hebben geleid tegen landen met hardnekkige overschotten, terwijl het raamwerk van de EU niet in staat is gebleken dit te doen. Duitsland kent al langer dan tien jaar ongestraft een handelsoverschot van méér dan 6% van zijn bbp. Hoewel zijn overschot ten opzichte van de rest van de eurozone onlangs is geslonken tot minder dan 3% van het bbp, is dit grotendeels een gevolg van het feit dat verarmde landen uit het Middellandse Zee-gebied minder Duitse goederen importeren. Als de economieën van deze landen zich herstellen en terugkeren naar een situatie van vrijwel volledige werkgelegenheid, zal het Duitse overschot waarschijnlijk weer gaan groeien.

De tweede zwakte van de MIP is dat hij geen bescherming van de debiteuren inhoudt, zoals die wordt geboden door de “scarce-currency”-clausule. Zonder de mogelijkheid hun munten te devalueren is de enige weg die openstaat voor de landen van de eurozone met hardnekkige tekorten het dreigen met een vertrek uit de gemeenschappelijke munt. Maar uit de Griekse crisis is gebleken dat dit geen geloofwaardige dreiging is. Het gevolg is dat de onevenwichtigheden tussen crediteuren en debiteuren stevig verankerd blijven.

Eén manier om de huidige onevenwichtigheden ongedaan te maken is het aanpassen van het Bretton Woods-mechanisme. Iedere lidstaat van de eurozone zou een bijdrage moeten doen aan een Europees Monetair Fonds, in verhouding tot zijn nationale inkomen en handelsniveau. En het Fonds zou zijn eigen “scarce-currency”-clausule moeten kennen, waardoor lidstaten actie zouden kunnen ondernemen tegen importen uit crediteurenlanden.

In zijn breedvoerige toespraak op de Sorbonne van afgelopen maand heeft de Franse president Emmanuel Macron opgeroepen tot de creatie van een Europees Monetair Fonds, hoewel hij geen details heeft gegeven van wat hij precies beoogt. Een mechanisme dat voorziet in handelsbeperkingen zou in potentie in strijd kunnen zijn met de vrijhandelsprincipes van de EU. En toch is economische integratie altijd afhankelijk geweest van enige mate van aanpassing van de crediteurenposities. Bij ontstentenis daarvan zal een vrijhandelssysteem uiteindelijk ineenstorten. Pleitbezorgers van open grenzen staan voor de keuze nú te betalen, of later te móeten betalen.

Vertaling: Menno Grootveld

http://prosyn.org/sDzVNN3/nl;
  1. Patrick Kovarik/Getty Images

    The Summit of Climate Hopes

    Presidents, prime ministers, and policymakers gather in Paris today for the One Planet Summit. But with no senior US representative attending, is the 2015 Paris climate agreement still viable?

  2. Trump greets his supporters The Washington Post/Getty Images

    Populist Plutocracy and the Future of America

    • In the first year of his presidency, Donald Trump has consistently sold out the blue-collar, socially conservative whites who brought him to power, while pursuing policies to enrich his fellow plutocrats. 

    • Sooner or later, Trump's core supporters will wake up to this fact, so it is worth asking how far he might go to keep them on his side.
  3. Agents are bidding on at the auction of Leonardo da Vinci's 'Salvator Mundi' Eduardo Munoz Alvarez/Getty Images

    The Man Who Didn’t Save the World

    A Saudi prince has been revealed to be the buyer of Leonardo da Vinci's "Salvator Mundi," for which he spent $450.3 million. Had he given the money to the poor, as the subject of the painting instructed another rich man, he could have restored eyesight to nine million people, or enabled 13 million families to grow 50% more food.

  4.  An inside view of the 'AknRobotics' Anadolu Agency/Getty Images

    Two Myths About Automation

    While many people believe that technological progress and job destruction are accelerating dramatically, there is no evidence of either trend. In reality, total factor productivity, the best summary measure of the pace of technical change, has been stagnating since 2005 in the US and across the advanced-country world.

  5. A student shows a combo pictures of three dictators, Austrian born Hitler, Castro and Stalin with Viktor Orban Attila Kisbenedek/Getty Images

    The Hungarian Government’s Failed Campaign of Lies

    The Hungarian government has released the results of its "national consultation" on what it calls the "Soros Plan" to flood the country with Muslim migrants and refugees. But no such plan exists, only a taxpayer-funded propaganda campaign to help a corrupt administration deflect attention from its failure to fulfill Hungarians’ aspirations.

  6. Project Syndicate

    DEBATE: Should the Eurozone Impose Fiscal Union?

    French President Emmanuel Macron wants European leaders to appoint a eurozone finance minister as a way to ensure the single currency's long-term viability. But would it work, and, more fundamentally, is it necessary?

  7. The Year Ahead 2018

    The world’s leading thinkers and policymakers examine what’s come apart in the past year, and anticipate what will define the year ahead.

    Order now